Reykjavík - 30.05.2015, Blaðsíða 10

10 30. Maí 2015REYKJAVÍK VIKUBLA
Ð
„Þetta er bara vara sem ég er að selja“
„Ég er náttúrulega voðalega eigingjarn á mína eigin skoðun á þessu,“ segir
Bragi Óalfsson rithöfundur vegna bókarinnar Bögglapóststofan. Bók sem
dreift var í um 300 eintökum til valins hóps viðskiptavina og samstarfs-
manna fyrirtækisins Gamma. Sú ákvörðun Braga að selja fyrirtækinu texta
eftir sig til svo takmarkaðar dreifingar hefur vakið upp misjöfn viðbrögð.
Á tyllidögum er virði menningar eitt-
hvað annað og meira en mælanlegar
hagstærðir. Spegill á samfélagið og hluti
af sjálfsmynd okkar. Á sama tíma er
markaðshyggja hið ráðanda hugarfar.
Ísland er land markaðshagkerfisins og á
sér sögu ansi harkalegrar markaðsvæð-
ingar flestra kima.
Samizdat
Athygli var fyrst vakin á Bögglapóst-
stofunni og þessum þáttum í kjarnyrtri
grein á vefsíðunni Druslubækur og
doðrantar í lok síðasta mánaðar. Þar
var meðal annars bent á að bókin hefði
verið send til viðskiptavina Gamma sem
markpóstur og hefði verið tilnefnd til
auglýsingaverðlauna. Þá var bent á að
vart mætti kalla framtakið útgáfu, því
fátt benti til þess að almenningur hefði
aðgang að verkinu, ekki einu sinni á
bókasöfnum. Aðstandendum Druslu-
bóka og doðranta hefði þó tekist að
komast yfir eintak af verkinu, og var
þessu áberandi kapítalíska framtaki
Gamma, þar líkt við samizdat í Sov-
étríkjunum sálugu, þegar forboðin rit
gengu milli fólks án vitundar yfirvalda;
með hinum augljósu öfugu formerkjum
þar sem peningaelíta nýtur verksins án
vitundar almennings.
Hamskiptin
Fjallað er um markaðsvæðingu blaða-
mennsku, fræða og menningar í bók-
inni Hamskiptin - Þegar allt varð falt
á Íslandi, eftir Inga Frey Vilhjámsson,
blaðamann Stundarinnar. Bókin lýsir
dæmum um hvernig peningavaldið
teigði sig inn í menningarlífið. Athygl-
isvert dæmi er aðkoma Landsbankans
að Klink og Bank listamannaaðstöðu í
gamla Hampiðjuhúsinu í Brautarholti.
Aðilar á vegum Landsbankans komu
strax við opnunina í veg fyrir að lista-
maður Snorri Ásmundsson tæki þátt
í opnun á listamannaðastöðunni. „Til
stóð að Snorri opnaði vinnuaðstöðuna
í Brautarholti ásamt auðmanninum og
klippti með honum á sérstakan borða.
Landsbankinn vildi hins vegar ekki
tengja nafn sitt við Snorra vegna fortíðar
hans. Snorri hafði meðal annars verið
tekinn fyrir ölvunarakstur og handtek-
inn með fíkniefni auk þess að hafa lýst
því yfir að hann hygðist bjóða sig fram
til embættis forseta Íslands. Snorri sagði
að honum hefði verið sagt að ef hann
klippti á borðann við opnunina myndi
Landsbankinn rjúfa gerða samninga.
Vinnuaðstaða fyrir 160 íslenska lista-
menn var því í húfi vegna aðkomu eins
manns að formlegri opnun hússins,“
segir í bókinni og atvikið sett í sam-
hengi við sjálfsritskoðun áranna fram
að efnahagshruni.
Fjárhagslegir hagmunir
„Eitt það áhugaverðasta við þetta mál
Snorra er að listamennirnir í Klink og
Bank héldu fund um málið þar sem
rætt var um hvernig bregðast skyldi
við. Listamennirnir komust að þeirri
niðurstöðu að Snorri ætti ekki að taka
þátt í opnun hússins með því að klippa á
borðann enda var um að ræða verulega
fjárhagslega hagsmuni fyrir þá – ókeypis
vinnuaðstöðu.“ Þá segir frá því að vit-
neskja um atvikið hefði ratað til DV.
Símon Birgisson núverandi drama-
túrg í Þjóðleikhúsinu, þá blaðamaður
á DV, skrifaði fréttina „Landsbankinn
úthýstir dæmdum dópsala“. Fréttin var
hins vegar aldrei birt. Fjallað var um
málið í DV árið 2008. Hvorki Símon né
Mikael Torfason, sem var ritstjóri DV
þegar fréttin óbirta var skrifuð, mundu
þá hvers vegna fréttin um Klink og bank
kom aldrei fyrir almenningssjónir.
Inn á við og út á við
Vitanlega er efnislegur munur á því að
peningar ráði þátttöku og efnistökum
listamanna út á við og því þegar fyrir-
tæki greiðir rithöfundi til að rita skáld-
sögu sem gjöf fyrirtækisins til viðskipta-
vina. Umræðan um Bögglapóststofuna
verður þó ekki fjarlægð úr því pólitíska
umhverfi og umræðu sem óumflýjan-
lega hefur fylgt árunum eftir hrun. Bæði
dæmin fjalla um aðgengi almennings
að menningu á forsendu samfélagsins
en ekki þröngs hóps peningamanna.
Raunin er um leið sú að listamenn, rétt
eins og aðrir, starfa innan og eru þátt-
takendur í markaðshagkerfinu. Vissu-
lega hefur menning aðra stöðu í huga
margra. Þegar kemur að menningu,
listum er óalgengt að rætt um hagræn
áhrif sköpunarverkanna. Og þó?
Árið 2010 kom út úttekt á hagrænum
áhrifum menningar og lista, sem þar
eru kallaðar „skapandi greinar“. Þar er
menning og sköpun í víðum skilningi
mæld í hefðbundnum hagstærðum líkt
og útflutningsverðmætum, fjölda starfa
og veltu. Við útkomu skýrslunar sagði
Katrín Júlíusdóttir, þáverandi iðnðar-
ráðherra, að upplýsingarnar væru hluti
af því að móta atvinnustefnu í menn-
ingarstarfsemi. Menningasköpun er
semsagt atvinnustarfsemi sem nýta má
í þjónandi hlutverki fyrir samfélagið
og sem drifkarft í verðmætasköpun
hagkerfisins.
Menningapólitík
utanríkisstefnu
Fjallað er um menningu og íslenska ut-
anríkisstefnu í meistararitgerð Hilmars
Hildarsonar Magnússonar, núverandi
formanns Samtakanna ‘78, árið 2011.
Þar kemur fram að í höndum utanrík-
isráðuneytisins hafi menning gjarnan
fengið á sig þjónandi hlutverk. Áhersla
hafi verið á menningu til ímyndasköp-
unar og til útflutnings. „Áherslan á
þjóðmenninguna er til staðar í fyrsta
ráðuneyti Davíðs, sbr. óttann við að
henni verði ógnað. Þessari áherslu er lýst
í stjórnarsáttmála, en gætir lítið stefnu
utanríkisráðherra. Eftir því sem líður á
tímabilið má greina sterkari áherslu á
þjóðleg gildi,“ segir í ritgerðinni. „Nægir
að nefna endurtekið tal Halldórs [Ás-
grímssonar, utanríkisráðherra á ár-
unum 1995 - 2004, ] um menningararf,
þjóðmenningu, þjóðrækni, landafundi
og kristin gildi og áherslur stjórnar-
innar á fullveldi og sjálfstæði. Valgerður
tekur við þessu kefli og leggur áherslu
á sköpun ímyndar þjóðarinnar út frá
sameiginlegum einkennum, t.d. um
menntun og víðsýni.“ Þjónandi hlutverk
menningar er því ekki nýtt eða einstakt
fyrirbæri.
Rithöfundar berjist einir
Myndlist sem seld er til einkaaðila fylgir
ekki endilega með kvöð um almennt
aðgengi að listaverkinu. Þekkt dæmi er
ómálað málverk Hallgríms Helgasonar,
rithöfundar og mynlistamanns, sem selt
á uppboði til styrktar Unicef fyrir um
tuttugu milljónir í desember árið 2005.
Hallgrímur málaði svo myndina. Hún
nefnist Guð á Sæbraut og var hluti af
sýningunni Jór á Kjarvalsstöðum árið
2011. Verkið vakti athygli fyrir svim-
andi hátt verð og þær aðstæður sem
það var selt við en þessi aðferð við sölu
á list er að öðru leyti ekki óalgeng. Hið
ritaða orð hefur að einhverju leyti annan
sess. Getan til að prenta texta tiltölulega
ódýrt og í miklu magni til almennrar
dreifingar er beintengt við sögu upplýs-
ingarinnar, lýðræði og aukin almanna-
rétt. Bókmenntir skipa áberandi og
mikilvægan sess í íslenskri menningar-
sögu. Hvort það þýði að rithöfundar,
umfram aðra, hafi sérstakt hlutverk í því
að sporna við markaðsvæðingu er svo
spurning sem fólk þarf sjálft að svara.
Bara vara
„Þetta er bara vara sem ég er að selja,“
segir Bragi. „Ég lít ekki einu sinni á
þetta, ef maður tekur svo hátíðlega til
orða, sem hluta af mínum höfunda-
verki. Þetta er markpóstur eða hvað á
að kalla þetta. Þetta er texti sem ég sel
einhverjum einstaklingi eða fyrirtæki út
í bæ. Maður gerir allskonar texta og ég
held að hérna að ef menn færu að ræða
það sín á milli rithöfundar þá kæmi nú
ýmislegt í ljós.“
- Þegar þú ert að skrifa bókina veltir þú
samt samhenginu ekki fyrir þér?
„Já auðvitað velti ég því fyrir mér.
Ég vissi alveg að þetta fyrirtæki er í
einhverju fasteignabraski eða ég veit

BEINT FRÁ VERKSMIÐJU
okkar eigin framleiðsla
hágæða
PLANKAPARKET
ENGIR MILLILIÐIR
LÆGRA VERÐ
Síðumúla 31 • 108 Reykjavík • S. 581 2220 • 840 0470 • www.parketverksmidjan.is
ENGIR MILLILIÐIR
LÆGRA VERÐ
BEINT FRÁ VERKSMIÐJU
okkar eigin framleiðsla
hágæða
PLANKAPARKET
ÚTTEKT
Umdeilt
fyrirtæki
Gamma var stofnað í júní 2008 af
Gísla Haukssyni og Agnari Tómas
Möller.
Gamma rekur nokkra fjárfestinga-
sjóði sem meðal annars fjárfesta í
ríkisskuldabréfum. Þá hefur Gamma
vakið athygli fyrir fasteignafjár-
festingar. Í júní 2014 greindi DV frá
því að Gamma eigi um 500 íbúðir.
„Framkvæmdastjóri GAMMA, Gísli
Hauksson, hefur gefið það út að fyr-
irtækið ætli sér að kaupa um 1.200
íbúðir í heildina,“ segir í greininni.
Árið 2013 greyndi DV frá kaupum
sjóðsins á 140 íbúðum fyrir alls 140
milljarða. Í september sama ár segir
DV frá kaupum félagsins á þremur
blokkum í einu holli.
Í febrúar tilkynnti Gamma um
stofnun Framtiðarinnar, náms-
lánasjóðs í eigu félagsins. GAMMA
er með um 44 milljarða króna í
stýringu fyrir m.a. lífeyrissjóði,
tryggingarfélög, bankastofnanir,
fyrirtæki og einstaklinga.
Fjölmargar
skáldsögur
Bragi Ólafsson er leikritaskáld,
ljóðskáld og prósahöfundur. Hann
hefur starfað sem tónlistarmaður
og útgefandi og einnig sem texta-
gerðarmaður og prófarkalesari fyrir
auglýsingastofu í Reykjavík. Frá 2001
hefur hann starfað sem rithöfundur
einvörðungu. Fyrsta útgefna bók
Braga er ljóðasafnið Dragsúgur,
sem kom út undir merki Smekkleysu
árið 1986. Nýjasta skáldsaga hans
nefnist Fjarveran, sem kom út árið
2012, en áður hafði hann sent frá sér
skáldsögurnar Hvíldardaga, Gælu-
dýrin, Samkvæmisleiki, Sendiherra
og Handritið að kvikmynd Arnar
Featherby og Jóns Magnússonar um
uppnámið á veitingahúsinu eftir
Jenný Alexson.
„auðvitað geri ég mér grein fyrir því að ef ég færi að stunda þetta reglulega
að birta fyrir útvaldan lesendahóp þá fyndist mér það náttúrulega mjög
rangt,“ segir Bragi Ólafsson meðal annars.