Norðurslóð - 13.12.2007, Blaðsíða 2

2 - Norðurslóð
Norðurslóð
Útgefandi: Rimar ehf., Ráðhúsinu, Dalvík, sími 466 1300.
Ritstjórar og ábyrgðarmenn: Hjörleifur Hjartarson, Lauga-
steini, 621 Dalvík, sími: 466 3370. Netfang: hjhj@ismennt.is
Jóhann Antonsson, Dalvík. Netfang: ja@radgjafar.is
Blaðamaður: Halldór Ingi. Netfang: halldor@rimar.is
Framkvæmdastjóri: Sigríður Hafstað, Tjörn. Sími: 466 1555.
Umbrot: Þröstur Haraldsson. Netfang: throsth@isholf.is
Prentvinnsla: Ásprent, Glerárgötu 28, Akureyri, sími: 460 0700.
Sjálfsmynd Amgríms Ólafssonar.
Forsíðumyndin
Forsíðumynd Norðurslóðar að þessu sinni er af málverki Amgríms Ól-
afssonar af Svarfaðardal máluð 1914 og vafalaust eitt elsta málverk
sem málað hefur verið af Svarfaðardal.
Amgrímur fæddist árið 1889 að Hallgilsstöðum í Möðravallasókn
sonur Jórannar Jóhannsdóttur frá Ytra Hvarfi og Ólafs Jónssonar
bamakennara frá Hallgilsstöðum.
Ólafur og Jórann bjuggu fyrst á Hallgilsstöðum, fluttu síðan í Velli
í Svarfaðardal en keyptu loks Ytra-Kálfsskinn og fluttu þangað 1897.
Þau eignuðust þrjá syni og var Amgrímur þeirra elstur, skírður i höf-
uðið á Amgrími Gíslasyni málara og sundkennara og lífskúnstner í
Gullbringu.
í nóvember 1898 reið áfall yfir fjölskylduna þegar Jórann veikist
hastarlega af lífhimnubólgu af því er talið var. Reynt var að róa með
hana lífróður til læknis á Akureyri en hún lést á leiðinni. (Grein um
Jóranni eftir Jóhann J. Ólafsson er að finna í jólablaði Norðurslóðar
2004). Synimir þrír vora sendir hver á sitt heimilið eftir dauða móður
sinnar. Amgrímur ólst upp hjá ömmu sinni og afa, Jóhanni og Sólveigu
á Ytra-Hvarfi. Fimmtán ára hélt hann til prentaranáms til Odds
Bjömssonar á Akureyri. Arið 1911 sigldi hann til Kaupmannahafnar
til frekara náms í prentiðn en jafnframt lagði hann stund á myndlist
og sótti myndlistarskóla bæði í Kaupmannahöfn og síðar í Dresden
í Þýskalandi. Þar var hann m.a. samtíða Finni Jónssyni listmálara.
Fyrstu málverkasýningu sína hélt hann í Reykjavík 1915 en árið eftir,
1916, sýndi hann mörg málverk ásamt Þórhalli Bjömssyni á Akureyri.
Þar gæti Sigurjón Jónsson læknir í Árgerði hafa séð myndina fyrst
og keypt hana nema hann hafi fest sér hana fyrr því sjónarhomið er
af því best verður séð af bæjarhlaðinu í Árgerði. Hefur læknirinn því
vafalaust fylgst með listamanninum við sköpun hennar.
Myndin hékk á besta stað í Árgerði og síðar á heimili Sigurjóns og
Sigríðar Ólafsdóttur konu hans í Reykjavík eftir að þau fluttu þang-
að árið 1938. Uppeldisdóttir Sigurjóns og Sigríðar, Lovísa Hafberg
Bjömsson, eignaðist myndina eftir þeirra dag og hefur hún hangið
uppi á heimili hennar og eiginmanns hennar Gunnars K Bjömssonar
efnaverkfræðings á Seltjamamesi nú í meira en hálfa öld og glatt augu
margra. Fyrir síðustu jól var myndin hreinsuð upp hjá Morkinskinnu
og birti þá heldur yfir henni að sögn Gunnars og komu þá í ljós ýmis
smáatriði og litbrigði s.s. í skýjum, sem ekki höfðu áður sést.
Amgrímur Ólafsson lagði einkum stund á málaralistina fyrst eftir
að hann kom utan en starfaði annars sem prentari alla tíð, lengst af hjá
Félagsprentsmiðjunni í Reykjavík. Hann var einnig mikilvirkur ljós-
myndari og tók auk þess kvikmyndir einkum af fuglum og náttúralífi
sem hann hafði mikinn áhuga á. Á Ljósmyndasafni Islands era yfir
1.500 ljósmyndir eftir hann. Þá var hann ástriðufullur garðyrkjumaður
og fagurkeri á því sviði. Amgrímur lést þann 17 júní 1964.
Úr fórum Unnar í Svæði
Unnur Sigurðardóttir í Svæði
(f. 12. júlí 1908 d. 5 feb.
2003) var hafsjór af fróðleik
og skemmtan í bundnu og
óbundnu máli. Eitthvað er
til af vísum, kvæðum og
þulum sem vinir hennar og
samferðafólk skrifaði upp
eftir henni, sömuleiðis þjóðháttadeild Þjóðminja-
safnsins og hefur jafnvel ratað inn á hljómdisk
þaðan, en margt af því sem hún kunni hefur þó
glatast við fráfall hennar.
Eftirfarandi kvæði tók Þórunn Elíasdóttir (Hall-
dórssonar úrsmiðs) upp á segulband eftir Unni.
Ljóðabréfið var tekið upp árið 1984 þar sem Þórann
var stödd heima hjá Bára systur sinni og var Unn-
ur þar í kaffi hjá þeim systram. Sjóferðabænina las
Unnur inn á bandið árið 1993.
Þórann skrifaði síðan kvæðin orðrétt upp eftir
segulbandinu og sendi Norðurslóð á síðasta ári. Þór-
unn lést í Hafnarfirði í október sl.
Sjóferðarbœn
Þið sem út á hafið haldið
heyið stríð við vind og sjó
en með ykkur Herrann hafið
hjálpin sú erykkur nóg.
Fyrirykkur ótal bænir
eru beðnar vinum frá.
Margra hjörtu heitt þess biðja
að Herrann góði verndi þá.
Hann sem getur stöðvað storminn
og sterkar bylgjur hastað á,
megnar ykkur vinir vernda
voða hafsins öllum frá.
Verið sœlir vinir kœrir
vernd guðs haldnir séuð þið.
Herrann leiði ykkur alla
aftur heim, þess biðjum við.
Hann sem getur stöðvað storminn
og sterkar bylgjur hastað á
inn á Eyjafiörðinn fagra
færir aftur skipin smá.
Ljóðabréj frá Ólöfu Briem
frá Stóra-Núpi
Fædd á jóladag 1851, konu sr. Valdimars Briem.
Ljóðabréfið er til systur hennar, Elínar, í Borgarfirði
vestra.
Nú fer ég loksins að búa til blað
baminu góða og senda það.
Því nú fæ ég stóran og sterkan póst
að stika til þín, en lengi það dróst.
Þess lengra ætti að vera hið litla blað
og langt má það vera ef hann dregur það
og þungt má það vera ef hann það ekki ber
en þvílíkt blað vil ég ei senda þér.
En það á að vera lítið og létt
því litla höndin þín er svo nett
og henni er það ætlað, en honum ei
þó hann haldi á því til þín, mín ljúfa mey.
Ögn er nú langt síðan Ellu ég sá
orðin held ég hún sé ekki smá.
Hún margt hefúr lært og mikið gert
sem mér þykir ekki lítils um vert.
Þú skrifar svo vel það er skemmtun að sjá
ei skakkar nokkur stafúr þér hjá.
Eins og þú skrifar lipurt og létt
hvem lífsins staf skalt þú setja rétt.
Og ofan svo tekurðu ullinni vel
að ekki sést í toginu þel.
Eins hjartaþelið þitt, hjartað mitt,
sé helmingi betra en allt annað hitt.
Svo prjónarðu líka bamanna best
við birtuna ekkert lykkjufall sést.
Eins laust við galla og lykkjuföll
mitt ljúfa barn sé þín hegðan öll.
En það er ei nóg að þú semjir sokk
svo ferðu líka að spinna á rokk.
Þá held ég verði ekki hólamir á
sem híalin verður það til að sjá.
En jafnari samt en þráðurinn þinn
verði þráður lífs þíns, engillinn minn.
Og fyrir mömmu þú ferð að þvo
svo fallegt er allt, svo hvítt, nei sko.
En hvítara þó en hreinasta lín,
mítt hjartans bam, verði sálin þín.
Og pabbi þinn dæmin fer að fá
og fallegt mun spjaldið þitt verða þá.
Þú saman skalt leggja, það satt er og rétt
og saklaust og gott - þá er dæmið rétt.
En frá skaltu draga það ljótt er og leitt
það langtum best er að það sé ekki neitt.
Og margfalda skaltu svo alúð og ást
til allra manna, það kann ei að mást.
En sjálfri þér margfaldist menntir og fé
þess meira sem öðram þú lætur í té.
Og deila skaltu svo aftur þeim auð
til annarra manna sem þurfa brauð.
Hjúkran og vemd, já hlýlegt orð
hjá þér sé ævinlegt nægtaborð.
Ef aðrir deila ætla ég þér
allstaðar skaltu semja frið
Hjá ömmu þú lest svo vel elskan mín
ó, hvað mig langar að heyra til þín.
Hve fallegu sögumar lipurt þú lest.
En lífs þíns saga sé allra best.
í öllu góðu þér fram svo fer
þess fyrst og seinast ég óska þér.
Ó, hvað ég vildi að væri nú frá
veturinn kaldi með élin sín grá.
Og vorið komið með blöð og blóm
og blíðan og skæran fuglaróm.
Því ég á eitt blóm svo fagurt og frítt,
ég fæ það í vor, það er alltaf nýtt.
Og ég á einn litinn og fagran fúgl
sem farið getur aldrei í ragl.
Svo heldur er von ég hlakki til
nú held ég hún Ella segi „skil“
því hún er svo skýr og skemmtigóð
hún skilur nú flest það litla fljóð.
Nú era víst augu þín orðin þreytt
en allra síst vildi ég þau hafa meitt.
Þó era kveðjumar eftir enn
ég skal mér flýta, þá gengur það senn.
Hann frænda þinn stóra fyrstan ég tel,
frá honum á ég að heilsa þér vel,
Óla og Jóa og öllum hér,
allir biðja að heilsa þér.
En síðast þig kveður kærastan mín,
kærast og best hún systir þín.
Munir og minjar
Á byggðasafninu í Hvoli er fjöldi muna sem bera
vitni um horfna starfshætti og margir þeirra koma
nútímabömum ef til vill spánskt fyrir sjónir. íris
Olöf Sigurjónsdóttir forstöðumaður Byggðasafnsins
í Hvoli gerir hér lítilleg skil munum og minjum af
safninu, auk þess sem birtar eru myndir af skrýtnum
hlutum sem lesendur mega ráða í til hvers vora not-
aðir. Ef þið hafið einhverjar upplýsingar um munina
hvetjum við ykkur til að hafa samband við írisi á
byggðasafninu í síma 466-1497 eða 892-1497.
Mynd 63. Hvað er þetta?
í síðasta blaði var mynd af kaffidunk Kven-
félagsins Tilraunar.
Dunkurinn var notaður
til að hella upp á kaffi
á samkomum bæði á
Þinghúsinu á Grund, á
Tungurétt og víðar þar
sem kvenfélagið var með
kaffiveitingar. Dunkurinn
var útbúinn úr venjuleg-
um 30 lítra mjólkurbrúsa
með áföstum krana og
hellt upp á hann gegnum
heilmikla, sérhannaða
kaffigrisju. Það munu
hafa verið starfsmenn Bílaverkstæðis Dalvíkur
sem suðu kranann á dunkinn og smíðuðu
jafnframt undir hann grind með gasbrennara til
að halda kaffinu heitu í dunknum. Hætt var að
nota dunkinn þegar stórvirkar kaffivélar komu
til sögunnar. Halla Karlsdóttir á Hóli, formaður
Tilraunar afhenti safninu dunkinn nýlega.