Norðurslóð - 13.12.2007, Blaðsíða 11

Norðurslóð -11
Jóhannes Sigvaldason
Æskumiiming á adventu
Rœtt við kirkjugesti á Möðruvöllum í Hörgárdal 3. des. 1989
Enn eru að nálgast jól í Hörg-
árdal. Enn erum við hér
nokkur mannanna böm að
heilsa þessum mánuði er ber jólin.
Koma saman - hittast í þessu húsi
- eiga hér það sem við köllum helga
stund. En hvað er það sem fær okk-
ur til þess að sækja hingað? - Hvað
er það sem fær okkur til þess að
taka þátt í öllu því sem fylgir hin-
um kirkjulegu siðum? Og hvað er
það sem fær okkur til þess að játa
trú - hafa trú á Drottinn Guð og
senda honum bænir okkar. Er þetta
ekki í hrópandi ósamræmi við tíð-
arandann - trú okkar á tæknina, ósk
okkar um hraða og tal okkar um
hagvöxt? E.t.v. en þörfm á and-
stæðunni verður kannski þeim mun
brýnni sem fyrmefndir þættir eflast
í þjóðfélaginu. Leit að friði, leit að
huggun og fró verður þeim mun
meiri sem hraðinn og stressið vex.
Mig langar til að segja ífá því
hvemig mín trú varð til ef mér leyf-
ist að orða það svo. Sú tilurð varð
í þrem þáttum. Sá fyrsti þegar mér
vom kenndar bænir í föðurhúsum
og að biðja til Drottins ef eitthvað
bjátaði á. Var það mér á þeim tíma
og oft löngum síðan mikil hugarbót
að leita til alföðurs á himnum í bæn
þegar vandi var á höndum eða eitt-
hvað meira var fyrir dymm. Hefi
eg margháttaða reynslu af því að
úr öllu fannst mér rætast mun betur
og farsællegar en áhorfðist þegar eg
hafði beðist ásjár hjá Guði. Reyndar
er eg þess fullviss að þessi þáttur er
sterkasta aflið í trú manna - að hafa
einhvem til að halla sér að þegar í
harðbakkann slær. Er þetta raun-
ar óháð því hvað trú þín heitir. Þú
getur jafnvel kallað þig trúlausan
en munt samt þegar harðnar á daln-
um leita vars í einhverri æðri veru
þegar óveður lífsins ganga yfir. Þeir
menn og konur sem ekki hafa þann
hæfileika að víkja vanda sínum til
dulinna afla - til Guðs okkar lenda
oft í hinum verstu ógöngum í líf-
inu. Er það ein blessun hverjum
manni að geta leita til guðs síns í
bæn. Hinir aðrir þættir trúar minn-
ar vom (og em) tengdir biblíunni.
I bamaskóla vom mér kenndar
biblíusögur. Sá texti var af kennara
mínum - Þórami Eldjám - lagður
út á tvo vegu. í fyrsta lagi sagði
hann okkur söguna eins og hún er
rakin í biblíunni af sköpun heims-
ins, nóaflóði, hörmungum gyðinga
og baráttu þeirra fyrir endurheimt
síns ríkis og síðar komu frelsarans
og lífi hans og starfi. Öll þessi saga
í biblíunni varð í munni Þórarins
á Tjöm hið mesta ævintýri og við
nemendur hans lifðum í frásögninni
með þessu fólki bæði í hörmum og
gleði. Mig langar til þess hér að lesa
stuttan kafla úr texta sem kenndur
er við Matheus postula en gæti ver-
ið partur af frásögn Þórarins. Þetta
er lýsing á Paradís - þeim stað
sem mönnum var fyrst búin vist
en urðu úr að víkja vegna brota á
boðum drottins eins og alkunna er.
Svona er þessi texti: „Paradís er
góður staður, öllum fjöllum efra og
nálægur himni og hefur ekki það í
sér er gagnstaðlegt sé heilsu manna.
Þar hræðast eigi fúglar manna farir,
þar vaxa eigi þymar né illgresi, þar
fölna eigi blóm og þar missir öngra
góðra grasa. Þar er aldrei mein elli
né æsku, þar em góð veður í lofti
og blíður ylmur fyrir nösum því
að svo sem reykelsisylmur rekur
á braut allan illan daun svo taka
nasir þeirra sem þar em ilm eilífrar
dýrðar þann er maður eldist eigi né
mæðist eða sýkist. Höggormur hef-
ur þar eigi vist eða froskur né padda
og ekki illkykvendi það er grandi
heilsu manna. Þar þjóna mönnum
hin óörgu dýr og hvað sem maður
mælir við fúgla og dýr, þá þjóna þau
og veita hlýðni honum. En allar þær
krásir sem þar eru verða hverjum svo
þokkaðar sem hugur manns beiðir.
Þar em allir hlutir blíðir og kyrrir
og hógværir. Þar er aldrei himins
fegurð skýjum hulin, þar fljúga eigi
eldingar né reiðarþmmur, heldur er
þar gleði utan enda og hátíð sú er
eigi hefúr endimark." Þessi frásögn
- þó allóskyld Þórami á Tjörn - er
þegar eg les hana sem endurómur af
þeirri frásögn allri úr biblíunni sem
kennari minn á bamaslóð fór með
í kristnifræðitímum á löngu liðnum
dögum. Það var ekki verið að spyrja
í þaula upp við töflu - aðeins þessi
frásögn sem allir er á hlýddu hafa
aldrei getað gleymt síðan.
Hinn þriðji þáttur trúar minnar er
siðfræðin - hvemig mennimir koma
fram hvem við annan - hvemig við
högum okkur í samfélaginu. Sú sið-
ffæði sem eg ólst upp við átti allan
sinn bakgrunn í biblíunni. Og hún
var innprentuð mér í forelrahúsum
en líka og e.t.v. ekki síður í kristni-
fræðitímum í bamaskóla hjá Þór-
ami á Tjöm þar sem hann fléttaði
inní frásögn af atburðum biblíunnar
aftur og aftur á ný dæmisögum af
því hvemig hinn brotlegi við siði og
lögmál helgrar bókar ætíð og ávalt
lenti í hinum verstu hörmungum og
hrakförum. Þannig vom heimili og
skóli hinir sterku þættir í mótum
trúar minnar og ég vænti að svo hafí
verið um fleiri á þeirri tíð.
Þeir þrír þættir trúar er eg hefi
nefnt: Sagan, siðferðið og bænin
eru grunnur okkar tilvem. Sagan
- hinn sameiginlegi bakgmnnur er
sú fótfesta sem tengir okkur saman
og gerir kleyft að tala sama mál.
Siðferði runnið af sömu rót svo
árekstralaust megi saman lifa og
bænin til þess að halla sér að þegar
vanda ber að og þegar annir dagsins
og amstur verða meiri en við fáum
undir risið.
En hvar er kirkjan og menn
hennar í þessari trú spyr e.t.v. ein-
hver. Hér við er mitt svar. Kirkjan
er hús Drottins. Þú gengur í kirkju á
annan hátt en í önnur hús. Þú kem-
ur í kirkju og þú fínnur þá kyrrð og
þá ró og þann frið sem því fylgir að
koma í þessi hús. Eg hefi komið í
kirkju sem stendur vestur á Mýr-
um á eyðijörð útundir sjó, þar sem
seltan úr sjórokinu hefúr etið upp
ungann af bárujámsklæðningunni
og girðing um kirkjuna er löngu
horfin og hrossin á nágrannabæj-
unum standa undir suðurveggnum
í skjóli fyrir norðanáttinni. Eg hefi
einnig komið í stórar kirkjur í út-
löndum með þungum hurðum fyrir
dyrum og dýmm ljósakrónum og
himinhátt til lofts og vítt til veggja.
En hvar sem þú kemur í þessi hús
finnur þú hina sömu tilfmningu um
nálægð hins óræða - þreyta líður úr
líkamanum og friður fyllir sálina.
Við emm nú að byrja jólin. Það
er þó aðeins upphaf að undirbún-
ingi, oft ströngum, að því að halda
hátíðlega minningu um fæðingu
frelsara okkar. Hátíð sem við höld-
um í svartasta skammdeginu. Má
segja að af miklum hagleik og kunn-
áttusemi á mannlegt eðli hafi menn
fyrir langa löngu sett þessa hátíð á
þennan punkt ársins þegar manns-
álin er mestrar aðhlynningar þörf og
stærst er nauðsyn að gleðjast.
Megi góður Guð gefa okkur
góða daga og gleðilega jólahátíð.
Árið á Brautarhóli
Þessar myndir eru frá svipuðum tíma og Carl Anker var á Brautarhóli.
Sú efri er af Lilju og Sigurði Kristjánsbörnum í heybinding yfir í
Brautarhólshólmanum sumarið 1948 og þá mynd tók danski vinnu-
maðurinn sem var á undan Karli. Hin myndin er frá sumrinu 1949.
í sumar heimsótti danskur
maður, Carl Anker Thorsager,
Byggðasafnið á Hvoli. Carl þessi
reyndist hafa dvalið á Brautar-
hóli á árunum 1947-48 og hafði
ekki komið til landsins síðan.
Seinna barst safninu bréf sem
við birtum hér lesendum til
skemmtunar.
Hejlsminde 28.júli 2007
Veturinn 1947-48 var ég í Ryslinge
Hojskole til að afla mér réttinda til
leikfimikennslu. I skólanum var
íslenskur leikfímikennari, Thor-
steinsson nokkur frá Dalvík. Dag
einn kom hann og spurði hvort ekki
væru þama þrír strákar sem áhuga
hefðu á að komast til Islands. Hann
gæti útvegað pláss við landbún-
aðarstörf á þrem bæjum. Eg var
einn þeirra sem sögðu já og endaði
ég hjá Kristianson (Kristjáni Krist-
jánssyni - innsk Nsl.) að Braut-
arhóli í Svarfaðardal. Hinir lentu
inni í Eyjafírði. I endaðan apríl
sigldum við á skipinu „Dronning
Alexandrine" frá Kaupmannahöfn
til Reykjavíkur með hálfs dags
stoppi í Þórshöfn í Færeyjum. Við
komum til Reykjavíkur að áliðnum
degi þar sem bróðir Kristiansons
tók á móti okkur. (Hann vann við
eitthvað viðkomandi landbúnaði á
vegum ríkisins). Hjá honum gistum
við síðan og næsta morgun tókum
við ferju til Akraness. Þaðan ókum
við með rútu til Akureyrar.
Þangað komum við seint á
degi. Félagar mínir tveir voru sótt-
ir þangað en ég gisti á Akureyri
og tók svo rútuna næsta dag til
Dalvíkur. Endastöð rútunnar var á
Dalvík, svo þama stóð ég við KEA,
hafði aðeins heimilisfangið og tal-
aði ekki tungumálið. Eg prófaði
að ávarpa einhverja en þeir hristu
bara höfúðin og héldu samræðum
sínum áfram en þá kom skyndilega
vömbíll aðvífandi og flutti hann
mig heim að Brautarhóli þar sem
Kristian Kristianson og kona hans
bjuggu og töluðu dansk-norsku.
Það vom mikil umskipti að
koma til Islands, á nokkmm svið-
um vom menn þar afar nútímalegir
en á öðrum sviðum langt á eftir því
sem ég átti að venjast. Það var ekki
rafmagn, ekki sími, aðeins örfáir
bílar, þjóðvegimirmalarvegir,jafn-
vel götumar á Dalvík og Akureyri.
Þama vom hvorki hellusteinar
né malbik en traktorar og mjalta-
vélar vom til. Nokkur íbúðarhús
voru bara torfkofar en þeir vom þó
sannarlega flnir innandyra.
Á Brautarhóli stóð tiltölulega
nýtt steinhús. Fjósið hafði verið
byggt árið áður en ég kom þangað
og við byggðum hlöðuna sumarið
sem ég var þar. Það vom 12 kýr og
2 hestar á bænum en hversu marg-
ar kindur veit ég ekki. Ein Farmall
dráttarvél með plóg, diskaherfi,
sláttuvél með blásara sem notaður
var til að fylla grassílóin með.
Þarna var ræktað gras, hafrar
ril beitar, kartöflur og rófur sem
sendar voru til Akureyrar með
mjólkurbílnum og um sumarið
var heyskapur. Minn starfi var að
sjá um kýmar og hjálpa til í öllu.
Það var semsagt byggð ný hlaða og
ný tún voru í undirbúningi. Mikil
upplifun var að vera með þegar féð
var sótt lengst inni í Skíðadal. Það
var gert á hestbaki. Fénu var smal-
að til að rýja það. Kristianson var
veikur þannig að ég var notaður í
að klippa. Það var aftur á móti ekki
eins gaman þegar ullin var soðin í
mannahlandi en hún varð falleg. í
frístundum gengum við á fjöll.
Nokkrum sinnum gekk ég upp á
Rimar, fór í ferðalag að Goðafossi,
synti í sundlauginni hjá Tjörn og
tók einnig þátt í íþróttamótum.
Einnig fór ég á bíó á Dalvík þar
sem nær eingöngu voru sýndar
danskar myndir eða myndir þýdd-
ar á dönsku. Svo dönsuðum við í
hinum og þessum samkomuhús-
um, stundum ókum við á bíl hring-
inn í dalnum og söfnuðum saman
fólki en annars gengum við. Um
veturinn dönsuðum við á hverjum
laugardegi, Mig minnir að þaó hafi
verið á Uppsölum, þar sem var
rafmagn frá heimarafstöð svo hægt
var að hlusta á danstónlist í útvarp-
inu. Við lásum danskar og norskar
bækur og fórum á skíði um vet-
urinn og nokkrum sinnum fór ég til
Akureyrar að hitta félaga mína tvo.
Okkur leiddist ekki, það var alltaf
eitthvað sem hægt var að taka sér
fyrir hendur.
Þetta var dásamlegt ár sem ég
átti á íslandi og oft hugsa ég til
baka um það. Um fókið sem var
svo vingjarnlegt, um náttúrufeg-
urðina og það að vera hvorki háður
stað né stund heldur lifa í sátt við
náttúruna. Við unnum þegar þess
var þörf og áttum frí þegar það
hentaði. Minningin um allt fólkið
sem ég kynntist þennan tíma er
mér stöðugt ljóslifandi.
Ég ferðaðist aftur um ísland
árið 2007, eða 59 árum eftir að ég
var þar ungur maður. I huga mínum
var Island eins og það var þegar ég
dvaldi þar.
En þvílík breyting sem orð-
ið hefur. Svona er þessu auðvitað
líka hátttað hér heima. Náttúran er
þó enn sú sama böðuð sólinni og
hringferðin okkar um Svarfaðardal
var mikil upplifún. Synd þó að
Brautarhóll skuli vera lagður af sem
bújörð. Endurfundirnir við Island
munu lengi lifa í minningunni.
Hér er sem sagt frásögn mín af
ferð minni og uplifunum árið 1948-
49 eins og ég lofaði. Vonandi get-
ið þið notað þetta ásamt dóti sem
skildi eftir þegar ég heimsótti litla
yndislega safnið ykkar.
Hjartans kveðjur
Carl Anker Thorsager
Foldbakken 20, Hejlsminde,
6094 Hejls, Danmark