Norðurslóð - 13.12.2007, Qupperneq 14

14 - Norðurslóð
Síðasta förukonan
Margir Svarfdælingar sem
komnir eru á og yfir miðjan
aldur muna eftir stuttu Stínu eða
Kristínu Petru Jónsdóttur eins og
hún hét fullu nafni. Stutta Stína
(f. 6.7.1879) var kynlegur kvistur
og einkum merk fyrir það að vera
síðasta förukonan hér um slóðir
ef ekki á öllu landinu. A jólaföstu
1964 tók Hjörtur E. Þórarinsson
á Tjörn viðtal við Kristínu og
skrifaði grein um hana. An efa
er hér á ferðinni eina viðtalið
sem tekið var við þessa einstæðu
manneskju. Hún lét að mestu af
flakki sínu tljótlega eftir þetta og
var vistuð á elliheimilinu Skjald-
arvík þar sem hún lést þann 12.
apríl 1969.
Greinin birtist í jólablaði Dags á
Þorláksmessudag 1964.
egar haustar að og vetur karl
nálgast kemur árviss gestur
í byggðir Svarfdæla. Það er
kona ein aldurhnigin og eigi stór-
vaxin. Það er síðasta förukonan,
Kristín Jónsdóttir, af sumum kölluð
Stutta Stína. Hún kemur úr sinni
sumarlöngu reisu um innsveitir
Eyjafjarðar og Þingeyjarsýslu vest-
anverða. Hún kemur iyrirvaralaust
með pokana sína og töskur. Og þeir
eru glettilega margir pokamir henn-
ar. Það veit sá er fengið hefur að sel-
flytja Kristínu og farangurinn milli
bæja. En þess er líka að gæta, að í
þeim er geymd öll búslóð gömlu
konunnar, rúmföt, klæðnaður, bæk-
ur, vekjaraklukka, næturgagn og
fjöldinn allur af bögglum sem ætl-
aðir eru til gjafa á hinum ýmsu bæj-
um sem ferðaáætlun hennar nær til.
Þegar Kristín hefur hreiðrað um
sig á þeim stað, sem henni er ætl-
aður meðan hún stendur við, hvort
sem það er aðeins um nætursakir
eða nokkrar vikur, þá líður sjaldan
langur tími áður en hún gerir boð
eftir heimilisfólki einu af öðru, hús-
bónda fyrst, þá húsfreyju og síðan
bömunum. Þá er kominn tími til
að afhenda fyrstu gjafír, því gamla
konan kann því betur að geta greitt
fýrir sig í einhverri mynd og helst
fyrirfram. Húsbóndinn fær gjaman
ullarleista eða vettlinga, húsfreyjan
kaffí, sykur eða búðingspakka og
blessuð bömin kex og kandís. Sjálf
ljómar Kristín af gleði gefandans
og finnur að nú á hún inni fýrir heit-
um kaffisopa.
Þetta er svipmynd úr árbók konu
sen nú orðið á sér ekki marga líka,
þótt áður íyrr væm slíkar á hverju
strái. Þessi sena hefúr endurtekið
sig ár eftir ár og áratug eftir áratug
á fjölmörgum bæjum í þeim sveit-
um, sem Kristín hefur farið um á
sinni löngu og ströngu æfi. Nú er
þrek hennar tekið að dvína, limir
að stirðna og heyrnin að dofna. En
minnið er í góðu lagi og ennþá hefúr
hún yndi af léttu skapi og tvíræðum
svörum og ennþá á hún sér kjark til
að halda áfram göngu sinni ein síns
liðs og vill ekki heyra minnst á elli-
heimili.
Segðu okkur eitthvað frá æfi
þinni, Kristín, hvar hófst þú þína
löngu göngu?
Eg er fædd í Neðra-Asi í Hjalta-
dal hálfa níundu viku af sumri árið
1881 held eg, svo þá getið þið sjálf
reiknað út hvað eg er gömul. Annars
hefi eg aldrei vitað með vissu um
afmælisdaginn minn né heldur fæð-
ingarárið. Lengi vel hélt eg að eg
væri yngri en þetta og missti meira
að segja af ellistyrknum mínum í
nokkur ár, en svo gekk blessunin
hann Þórarinn minn, hreppstjór-
inn héma, í það að leiða sannleik-
ann í ljós, svo eg fór að fá styrkinn.
Krístín Petra Jónsdóttir - Stutta
Stína.
Jón Jónsson hagyrðingur var
faðir Stuttu Stínu.
Guði og góðum mönnum séu eilífar
þakkir fyrir hann.
Pabbi minn var hann Jón Jóns-
son hagyrðingur sem allir muna eft-
ir hér. Hann var nú reyndar oftast
kallaður Jón Sælor af því hann átti
einu sinni heima í Sælu í Skíðadal,
En hann var aldrei hrifinn af
því auknefni, blessunin, þangað til
Snorri frá Hrafnsstöðum (prófessor
Snorri Hallgrímsson) sagði honum,
að þetta væri útlenska og þýddi
sjómaður. Eftir það var honum ekki
nærri eins illa við það.
Mamma mín hét María Tómas-
dóttir. Afi minn var kallaður Tóm-
as maur og var Hörgdælingur, bjó
lengi í Saurbæjargerði og víst víðar
þarna í Hörgárdalnum.
Þau voru ekki gift pabbi og
mamma, áttu mig bara svona hins-
egin eins og gengur, en svo giftist
hún öðrum Jóni sem líka var Svarf-
dælingur, Jóni Olafssyni frá Gljúfr-
árkoti.
Þau bjuggu saman um tíma á As-
gerðarstöðum og eg var hjá þeim.
Þar fæddust tveir hálfbræður mínir,
Jóhann sem dó úr bamaveiki og Jón
sem fór til Ameríku og drukknaði í
Winnipegvatni, beinin hans liggja
þar á botninum. Svo dó mamma
þegar eg var á tíunda árinu, og þá
byrjaði hrakningasaga mín. Fyrst
var eg drifin yfir i Gloppu í Öxna-
dal, senr Svarfaðardalshreppur átti
að nokkm. Þaðan strauk eg til afa
í Gerði og kom þangað á blæðandi
fótunum, það eitt man eg frá því
ferðalagi.
Eftir það var eg svo send út
í Sælu í Skíðadal, því pabbi var
Svarfdælingur, en hann gat ekki
forsorgað mig með neinu móti.
Hann var skáld vel gefínn og mikill
til sálarinnar en ekki að sama skapi
duglegur að bjarga sér. I Sælu leið
mér ekki vel, guð rninn góður, þar
var eg stundum svöng og á þessum
flækingi hljóp í mig einhver kerkja,
svo eg óx ekki neitt og hef, eins og
allir sjá, aldrei náð því að standa
aftur eða fram úr mannshnefa.
A Sökku leið mér vel, þar lærði eg
að draga til stafs og reikna obbolítið
og þaðan fenndist eg í Vallakirkju
hjá séra Tómasi heitnum. En hjá
ömmu minni í Saurbæjargerði lærði
eg að lesa og gekk það vel og hef
alltaf haft yndi af bókum. Ófróm
hef eg aldrei verið, þó eg segi sjálf
frá, en stundum finnst mér eg eiga
svolítið bágt með krumlumar á mér
þegar eg sé gimilega bók.
Já svona liðu nú unglingsárin
mín og eg hélt áfram að ferðast
svona á milli sem vinnukona og
kaupakona. Einna lengst var eg í
einu á Böggvisstöðum hjá Baldvini
og Þóm, ein fjögur ár þegar eg var
um tvítugt. Baldvin reyndist mér
vel, þó að hann gæti verið hrotta-
legur stundum. Einu sinni braut eg
lampakúpul, sem hjónin áttu. Eg var
voða eyðilögð og sagði við Baldvin
að hann drægi þetta bara frá kaup-
inu mínu. Þá sagði karl „Ætli eg láti
þig ekki hafa það fyrir það sem eg
skammi þig.“ (Þannig beygir sumt
gamalt fólk í útsveituin Eyjafjarðar
ennþá sagnir sem enda í 1. persónu
eintölu á a.) Af pabba hafði eg lítið
að segja á þeim ámm, hann var oft
til sjós, stundum fyrir sunnan. Einu
sinni man eg þó, að eg fór með hon-
um til Akureyrar. Þá mættum við
séra Matthíasi á götu. Pabbi ljóðaði
þá á gamla manninn, en nú man eg
ekki lengur hvemig vísan var. En
Matthías var hrifinn og bauð okk-
ur heim til sín upp í Sigurhæðir og
gaf okkur kaffi og þar skröfuðu þeir
lengi um skáldskap karlarnir.
I annað sinn gekk pabbi fyrir
Hannes Hafstein, sem þá var banka-
stjóri á Akureyri, og flutti honum
þetta kvæði:
Hannes Hafstein æðstur er
allra landsins manna.
Virðing bæði og vinsemd ber
víst það dœmin sanna.
Gáfaður og góölyndur,
gœtinn sverðahlynur.
Frjálslyndur og fjörugur
fósturlandsins vinur.
Fáráð þjóðin missti manns
sem megna gætti laga.
GuIIinn sveig að höfði hans
hnýti landsins saga.
Svona gat nú pabbi minn ort, en
eg gat ekki fengið neitt af gáfunum
hans, bannsettur ættlerinn. Jæja,
jæja, svo lenti eg nú út í Ólafsfjörð
í vist til Jóns á Þóroddsstöðum, föð-
ur Sveinbjamar og þeirra. Eg var þá
komin undir þrítugt. Þar lenti eg í
kasti við ungan mann eins og geng-
ur. Við vomm nú ekki beinlínis lík
og höfum sjálfsagt ekki átt vel sam-
an, hann var nú t.d. komungur um
tvítugt, en hann var ógurlega stór
og langur, eins langur og eg aum-
inginn var stutt. En samt tókst okk-
ur að eiga saman lítinn dreng, en
svo varð það nú heldur ekki meira.
Og eg ásaka hann ekki fyrir eitt eða
neitt, við vomm bæði breysk, eg
held nú það. Og sjálf þarf eg ekki að
biðja neinn fyrirgefningar á mínum
gerðum. Þetta var allt frjálst, eg tók
ekki neitt frá neinum.
Og drengurinn hann Ragnar
minn, fýlgdi mér og ólst upp á minn
kostnað að mestu.
En ekki vil eg segja að það væri
alltaf malað undir mig næstu árin,
og fyrir kom að mér var þungt um
hjartarætur. Reyndar átti eg nú
drenginn hér á Böggvisstöðum. Eg
heyrði það svona útundan mér, að
fólk talaði um, að það væri býsna
lagleg kaupakona, eða hitt þó held-
ur, sem tæki upp á því að eiga bam
á miðjum heyskap. Þá reif eg mig
á fætur, þetta var á þriðja degi frá
því eg fæddi, og arkaði með hrífuna
Eftir
Hjört E.
Þórarins-
son
Úr Degi 1964
mína út á tún. Eg hefi nefnilega allt-
af verið talsvert stór í stykkjunum,
þó lág sé í loftinu og ekki kæri eg
mig um að láta troða á mér.
Svona baslaði eg áfram næstu
áratugina hér og þar á bæjum um
allan Fjörð og austur í Kinn. Þetta
er allt að renna saman í minni mínu,
en eg kynntist mörgu fólki á þess-
um ámm. Flestir hafa gömlu hús-
bændumir mínir reynst mér vel.
Eg man líka miklu betur það góða
sem að mér hefúr snúið, heldur en
hitt. Maður á að reyna að gleyma
mótgerðum mannanna. Það er verst
fyrir þá sjálfa, sem illa koma fram,
en guð borgar fyrir hrafninn eins og
þar stendur, hann er svo ríkur bless-
aður. Mér hefur oft liðið vel, og eg
hef átt mínar sólskinsstundir eins
og aðrir. Drengurinn fór nú fljótt
frá mér. Hann er fyrir sunnan, gift-
ur þar ágætri konu. Þau senda mér
alltaf stóran pakka fyrir jólin. Hann
gleymir ekki henni mömmu sinni,
blessaður drengurinn, þó að ieið-
imar hafi skilið. Eg hef alltaf haft
gaman af að skemmta mér og aldrei
haft neitt á móti því að vera nálægt
karlmönnum, ó nei, ekki aldeilis.
Það er ekki langt síðan ég var á
böllum og skorti ekki herrana. Það
get eg sagt ykkur, svo þær máttu
passa sig sumar sem yngri voru.
En nú er þetta allt að verða búið,
eg er orðin svo gömul og löngu
hætt að vera i kaupavinnu. Einna
seinast var eg í Asi á Þelamörk hjá
honum Rósanti mínum, og þar á eg
lögheimili síðan. Það eina sem eg
get núorðið er að prjóna smáband.
Eg geri mér það til afþreyingar og
svo er gott að geta skotið þessu að
þeim sem manni fmnst maður eiga
eitthvað upp að unna, og þeir em
býsna margir. Eg er nefnilega tals-
vert mikið á faraldsfæti, þótt gömul
sé og ekki orðin mikil til gangsins
nú orðið. En blessaðir karlmennim-
ir eru alveg ólatir að skutla mér á
milli bæja í jeppunum sínum. Eg fer
á sumrin inneftir öllu, inn í Uppsali
og alveg fram í Æsustaði og aust-
ur í Ysta-Fell til Marteins míns og
Köm, og á haustin fer eg út í Hörg-
árdal, í Myrká og fleiri bæi, og svo
er eg hér í Svarfaðardal á mörgurn
bæjum á vetuma. Flestir eru mér
voða góðir, það get eg borið og eg
þarf ekki að kvarta. Ef engin ætti
bágra en eg þá væri veröldin betri
staður en hún er, já það er bæði víst
og satt.
Og svona vildi ég helst halda
áfram meðan eg tóri. Eg get ekki
hugsað mér að fara á gamahnenna-
hæli og setjast þar í helgan stein, eg
held að það mudi ekki eiga við hana
Stínu litlu. Nú em jólin að koma enn
einu sinni. Alltaf hlakki eg til þeirra
eins og bömin. Þá fæ eg sendingu
frá Ragnari mínum og margir fleiri
buga að mér einhverju ef að vanda
lætur. Eg bið góðan guð að launa
öllum þeim, lífs og liðnu, sem hafa
reynst mér vel um dagana, og óski
þeim öllum gleðilegra jóla!
Svo mælti hin aldraða heið-
urskona, kannske ekki alveg
orðrétt að vísu, en í stómm
dráttum þó, em það hennar eigin
orð. Hún á langan starfsdag að baki
og hún hefur unnið störf sín af trú-
mennsku og húsbóndahollnustu og
ávaxtað sitt pund ekki síður en aðr-
ir, sem eru hærri í loftinu og hærra
uppi í mannfélagsstiganum.
Hún hefur hagað sinni lífsgöngu
nokkuð á annan ven en algengast er
á vorum dögum og má með nokkr-
um rétti kallast síðasta fömkonan.
Blómabúðin llex
Full búð af fallegri gjafavöru, ný sending af Ijósagreinum og
saltsteinslömpunum sem slegið hafa í gegn.
Reykelsi, ný sending, seríur á frábæru verði.
Jólakort í úrvali, jólapappír og fleira til skreytinga.
Jólatré, grenigreinar og leiðisgreinar.
Hyjasyntuskreitingar og hurðakransar í úrvali.
Lítið við í ilex, Klemmunni
Sími 466-1212
Skötuteiti og jólahlað-
borð á Hótel Sóley!
Skötuteiti verður á Hótel Sóley í hádeginu á Þorláksmessu
frá kl. 12:00-13:00.
Skata, saltfiskur og meðlæti. Verð kr. 2.350.-
Matráðar: Júlli Snorra, Mæja systir og Inga Júl.
Ath. vegna fjölda áskorana verður jólahlaðborð föstudaginn
21. desember. Nokkur sæti laus.
Pantanir í síma 466-3395
Leikskólinn
Fagrihvammur
Auglýsir eftir leikskólakennara til starfa frá og með 2. janúar
2008.
Um sérkennslu gæti verið að ræða. Starfshlutfall 80-100%.
Ef ekki fæst leikskólakennari í stöðuna verður leiðbeinandi
ráðinn.
Allar nánari upplýsingar veitir Helga Snorradóttir leikskóla-
stjóri í símum 466-3197 og 899-1143