Morgunblaðið - 23.06.2017, Blaðsíða 12

12 MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 23. JÚNÍ 2017
F
ólk getur alveg lent í þeim
vandræðum að ekkert annað
sé að gera í stöðunni en að
eitra,“ segir Guðmundur
Halldórsson, skordýrafræð-
ingur og rannsóknarstjóri Land-
græðslu ríkisins. „Þumalputtareglan
ætti hins vegar að vera sú að reyna að
komast hjá því í lengstu lög.“ Ástæðu
þessa segir Guðmundur vera þá að
meindýrin sem verið sé að eitra fyrir
séu ekki þau einu sem eitrið hafi áhrif
á. „Eitrunin fer líka mjög illa með þau
dýr sem eru að hjálpa garðeigand-
anum, til dæmis þau skordýr sem éta
skaðvaldana. Eins fer það illa í fugla
þegar verið er að eitra stór svæði því
þá taka þeir mikið af eitrinu í sig.“
Eitra bara þann gróður
sem óværan er á
Af þessum sökum segist Guðmundur
alltaf ráðleggja fólki að eitra þá bara
þær plöntur sem eru að skemmast.
„Fólk ætti ekki að eitra allan garðinn
hjá sér nema í allra lengstu lög.“
Máli sínu til stuðnings bendir Guð-
mundur á að í flestum görðum sé
gróðurúrvalið fjölbreytt og sjaldan
séu allar plöntur í garðinum und-
irlagðar af einhverri óværu. „Í þess-
um tilfellum ætti fólk að láta duga að
eitra bara þær plöntutegundir sem
eru að skemmast.“
Guðmundur segir suma þó vissu-
lega ekki vilja sjá nein smákvikindi í
garðinum hjá sér. „Sumu fólki er illa
við allar pöddur,“ segir hann og nefn-
ir köngulær sem dæmi, en sumir láta
eitra fyrir þessum áttfætlum.
„Köngulær eru miklar nytjaskepnur í
garðinum. Þær eru miklar veiðiklær
og þær hjálpa til við að halda óværu
niðri. Það borgar sig að hugsa svolítið
um garðinn og lífríkið í honum út frá
þessu sjónarmiði. Garðurinn þarf að
ná einhverju jafnvægi þannig að mað-
ur þurfi ekki að vera grípa svona inn í,
af því að því meira sem maður grípur
inn í, þeim mun meiri hætta er á að
maður þurfi alltaf að vera að grípa inn
í með því að eitra.“
Trén lifa en eru kannski ljót
Blaðlús er eitt þeirra skordýra sem
eru í litlum metum hjá garðeigendum,
enda getur hún farið illa með tré,
runna og rósir svo dæmi séu tekin.
Guðmundur bendir þó á að sjaldgæft
sé að blaðlúsin drepi þær plöntur sem
hún leggst á. „Trén geta verið lengi
ljót en lifa engu að síður af, þó að þau
séu kannski lengi að ná sér útlits-
lega,“ segir hann. „Álmurinn getur
líka farið illa í lús og þá fer sitkalúsin
mjög illa með tré þegar hún er að
grassera.
Ég ráðlegg fólki áður en það grípur
til eitursins að hugsa út í það að því
meira sem það eitrar, þeim mun meiri
líkur eru á að það þurfi að eitra aftur.“
Blaðamanni leikur forvitni á að vita
hvaða skoðun Guðmundur hafi á notk-
un sápuefna á borð við brúnsápu og
Ecostyle-skordýrasápu gegn lúsinni.
Hann kveðst ekki hafa reynslu af
notkun þeirra sjálfur. „En ef garðeig-
endur telja sig hafa góða reynslu af að
úða öðru en skordýraeitri á plönturn-
ar dreg ég það ekkert í efa. Það er í
þessu eins og öðru að fólk hefur
margvísleg heimatilbúin ráð sem sum
hver virka og önnur ekki.“
Aðalatriðið hvað slíkar aðferðir
varðar sé að ekki sé þá verið að úða
efnum sem eru óheppileg fyrir garð-
inn og nefnir Guðmundur mat-
jurtabeðin í þessu samhengi. „Það
gildir það sama um þessi efni og um
skordýraeitrið.“ Hann bætir þó við að
yfirleitt séu þessi efni skaðlítil fólki,
en að það geti engu að síður þurft að
láta líða nokkurn tíma frá því að úðað
er og þar til matjurtirnar rata á mat-
arborðið.
Nýju meindýrin erfiðari viðureignar
Öllu erfiðara getur verið fyrir lífríkið
í garðinum að takast á við þá nýbúa
sem bæst hafa í hóp garðbúanna á
undanförnum árum, m.a. asparglytt-
una og birkikembuna. „Þeim virðist
vera að fjölga og eru að breiðast út,“
segir Guðmundur. „Gallinn við þessar
nýju tegundir er sá að þær virðast
ekki eiga náttúrulega óvini hér-
lendis.“ Sjálfur viti hann a.m.k. ekki
til þess að svo sé. Ekki sé þó enn búið
að rannsaka það ítarlega, en það
standi þó til bóta, því að Brynja
Hrafnkelsdóttir hjá Rannsóknarstöð
Skógræktar á Mógilsá sé að fara af
stað með verkefni um birkikembuna
nú í sumar sem mögulega muni varpa
einhverju nýju ljósi á þann nýbúa.
„Þær lirfur sem hafast við og nær-
ast á laufi eru almennt fæða fyrir
fugla. Birkikemban hefst hins vegar
við inni í laufinu og því er erfiðara fyr-
ir fuglinn að átta sig á því að þar
leynist eitthvað ætilegt,“ segir Guð-
mundur og kveðst ekki vera viss um
hvort og þá í hve miklum mæli fuglar
éti birkikembulirfuna, líkt og aðrar
lirfur.
Sú aðferð lirfunnar að koma sér
fyrir inni í laufinu hefur það sömu-
leiðis í för með sér að erfitt er að eitra
fyrir birkikembunni, enda er það ekki
fyrr en birkilaufið tekur á sig brúnan
lit sem garðeigandinn verður hennar
var. „Þegar birkikemban er komin
inn í laufblaðið ná efnin ekki til henn-
ar,“ útskýrir hann.
„Ég hef verið að ræða þetta við
garðyrkjumenn og þeir segja að til
þess að ná góðum árangri þurfi að
eitra snemma, á þeim tímapunkti
þegar lirfan skríður úr eggi utan
blaðsins og áður en hún skríður inn í
blaðið. Garðyrkjumenn segja að ef
þeir nái að úða á þeim tíma telji þeir
sig ná góðum árangri. Gallinn við
þetta er hins vegar sá að maður veit
ekki hversu mikill skaðinn hefði ann-
ars orðið. Maður veit ekki hversu
mikið hefði verið af lirfunni, þannig
að það má eiginlega líkja þessu við
það að skjóta fyrst og spyrja svo,“ út-
skýrir hann og kveðst persónulega
ekki mæla með þeirri aðferð.
Guðmundur hefur sjálfur orðið var
við birkikembu í eigin garði og segir
birkið vissulega líta illa út. „Ég held
hins vegar ekki að þetta muni drepa
birkið, en ég skil vel að það er enginn
hamingjusamur með að hafa ljót tré í
garðinum hjá sér.“
Ýmis húsráð gagnast
vel gegn sniglunum
Sniglar geta líka verið hvimleiðir
garðgestir, sem breytt geta blómleg-
um beðum og matjurtareitum í eyði-
mörk. Guðmundur segir vissulega
líka hægt að eitra líka fyrir sniglum,
en einnig megi losna við þá með því
að breyta um ræktunaraðferð.
„Þannig má til að mynda koma
jarðarberjaplöntum fyrir í hangandi
pottum, frekar en að hafa þau í beð-
um, og forða þeim þannig frá snigl-
unum,“ útskýrir hann. Þá er blaða-
manni kunnugt um að garðeigendur
hafi notað sand og annað yfir-
borðsefni sem sniglum hugnast illa í
nágrenni þeirra plantna sem þeir vilja
halda sniglunum frá.
„Þeir fara í kál og allt mögulegt og
það er erfitt að eiga við þá,“ segir
Guðmundur. „Ýmis húsráð eru þó til
og menn hafa til að mynda verið að
grafa niður dollur með pilsner eða
bjór til að drekkja sniglunum. Ég hef
gert það sjálfur og dollurnar fylltust
af sniglum, en í mínu tilfelli átu þeir
þó einnig jarðarberin.“ Þá hafa sumir
hafa líka komið fyrir spýtu á jörðinni
hjá beðinu sem á að vernda og síðan
er spýtunni lyft upp reglulega og
sniglarnir, sem leita í raka, eru fjar-
lægðir þar undan og drepnir. „Menn
hafa þannig verið með ýmis húsráð.“
Hann kveðst ekki hafa nein önnur
ráð varðandi spánarsnigillinn en aðra
snigla. „Ég held að það sé erfitt að
losna við hann þegar hann er einu
sinni kominn í garðinn og búinn að
verpa.“ Ekki sé þó úr vegi að fara ferð
um garðinn á kvöldin er skyggja tek-
ur og drepa þá snigla sem verða á
vegi manns. „Ég held þó að gamli ís-
lenski brekkusnigillinn hafi verið
mesta vandamálið til þessa, þó að það
sé ekki til bóta að fá spánarsnigilinn
til viðbótar.“
Fá ráð gegn rana-
bjöllunni nema eitrið
Annar hvimleiður garðagestur er
ranabjallan og segir Guðmundur erf-
itt að eiga við þær. „Þær drepa ekki
tré, nema þá kannski ungplöntur,“
segir hann. Vissulega geti þær þó ver-
ið erfiðar öðrum plöntum í garðinum
og eru dæmi um að þær hreinsi heilu
beðin, en lirfur ranabjöllunnar lifa á
rótum, m.a. trjárótum. „Þær eru úti
um allt og ranabjallan blossar upp í
einstaka garði,“ segir hann og kveðst
ekki vita hvers vegna það gerist.
„Ég veit ekki um nein ráð við þeim
nema bara að úða.“
Ranabjallan er gömul íslensk
padda og hefur verið hér jafn lengi og
elstu menn muna, en henni hefur þó
farið fjölgandi undanfarin ár og ára-
tugi. „Það eru mörg skordýr sem hafa
notið góðs af því að það hefur hlýnað
og það eru alls konar pöddur sem er
meira af núna en áður en það tók að
hlýna og ranabjallan er örugglega að
njóta góðs af því líka. Þá er líka miklu
meiri gróður nú en var fyrir 20-30 ár-
um.“ annaei@mbl.is
Lífríkið í garð-
inum þarf að
ná jafnvægi
Eftir hlýtt sumar og mildan vetur er gróðurinn fljótur
að taka við sér og víða blasir við litskrúðugt blóma-
haf í grænum og gróskumiklum görðum. Það eru þó
ekki bara plönturnar sem hafa tekið vel við sér þetta
sumarið, því skordýrin sem þar búa hafa víða ekki
síður vaknað úr dvala af miklum krafti. Þó að flestir
geti sætt sig við að deila garðinum með skordýrum
upp að vissu marki súrnar það sambýli óneitanlega
er áður grænir og gróskumiklir runnar og tré verða
lauflitlir á örfáum dögum. En hvað er til ráða þegar
dýralífið í garðinum verður gróðrinum ofviða?
Morgunblaðið/Óli Már Aronsson
Afleiðingar Guðmundur Halldórsson skordýrafræðingur hefur orðið var við birkikembuna í eigin garði eins og margir aðrir.
Hann hvetur fólk þó til að vera meðvitað um að kjósi það að eitra garða sína séu líkur á að það þurfi að gera slíkt aftur.
Morgunblaðið/Óli Már Aronsson
Metnaður Það er mikil prýði að góðum garði og því erfitt að horfa upp á bera runna og tré skemmd eftir skordýr.
Ljósmynd/Erling Ólafsson
Til vandræða Spánarsnigillinn er meðal óvelkominna nýbúa í görðum landsmanna.
Morgunblaðið/Ómar Óskarsson
Plága Erfitt er að losna við ranabjölluna, sem hefur reynst skæð, nema með eitri.