Framsókn : bændablað - samvinnublað - 01.02.1939, Side 1

VII. árg.
Reykjavík, miðvikudaginn 1. febrúar 1939.
2. tbl.
„Afturhvarf“.
Af grein Jóliannesar Ólafs-
sonar, sem birtist í blaðinu í
dag, og ýmsum ummælum öðr-
um, sem blaðinu hafa borizt,
má nokkuð marka, hversu ýms-
ir hinna dómbærustu manna
líta döprum augum til framtíð-
arinnar um hag þjóðarinnar, ef
frambald verður á flokksof-
stæki og stjórnmálastefnu
hinna síðustu ára, og hversu
hugur þeirra er vakandi fyrir
öllu því, sem getur gefið tilefni
til að álíta, að breyting á stjórn-
arfarinu kunni að vera í vænd-
um.
Þegar haft er í huga með
hversu miklu yfirlæti og of-
stæki samhræðslustjórn Fram-
sóknarílokksins og Alþýðu-
flokksins fór af stað eftir kosn-
ingarnar 1934, og þegar svo aft-
ur er leiddur hugur að þvi í hve
mörgum atriðum sumir af for-
ingjum Framsóknarfl., þar á
meðal formaður hans og ráð-
herrar hans (Herm. 1. des. og 1.
jan., Eysteinn 26. jan.) eru nú
farnir að játa, í orði kveðnu,
þau sjónarmið, sem Bænda-
flokkurinn hefur haldið fram
frá upphafi, þá er „eftir orð-
anna hljóðan“ eðlilegt að taka
það sem játning þeirra á „villu
síns vegar^og ber það að viður-
kenna, svo langt sem það nær.
Hitt er svo annað mál, hversu
mikinn trúnað er hægt að
leggja á þetta „afturhvarf“,
livort það er af einlægni mælt
eða livort það er múnnfleipur
eitt, gjört aðeins til sjónhverf-
inga.
Alþingi kemur nú hráít sam-
an og fæst þá væntanlega lausn
þessarar óvissu, eða þó að
minnsta kosti einhverjar bend-
ingar, er vísi til lausnarinnar.
Eitt er þó augljóst um þessa
„afturhvarfsmenn“ Framsókn-
arfk, — það er að „afturhvarf-
ið“ er ekki gjört af fúsum og
frjálsum vilja, heldur neytt upp
á þá af atvikunum.
Og það liggur ekki dulið,
hver þau atvik eru. Það er á-
stand þjóðarinnar í fjármálum,
hæði út á við og innanlands.
Það liggur einnig augljóst
fyrir, að á síðasta þingi var ekki
sá hugur ráðandi i Framsókn-
arflokknum, að láta undan siga
um að halda fram sama fjár-
málaóvitinu og áður. Það sýnir
heimildin, sem x-íksstjórnin út-
vegaði sér hjá þinginu, um nýtt
12 millj. króna erlent lán næstu
3 ái-in, til þess að geta haldist
við völdin út kjörtímabilið. Til
þess hafði hún fullan stuðning
Alþýðufl. og Kommúnistafl.
(með því nafni) og hálfan
stuðning Sjálfstæðisflokksins.
En svo þegar lánið brást að
mestu1) þá eru önnunr ráð ekki
auðfengin.
Við lok nóvembermánaðar
siðastliðin skidduðu bankarnir
erlendis um 13,448 millj. krón-
ur. Útflutningur í desember
• varð um 2,3 millj. kr. hærri en
j innflutningurinn. Hafi sá mis-
■ munur komið óskertur inn á
' reikning hankanna (sem ætla
l ixiá) og engin önnur viðskipti
j hagstæð komið til, þá hafa þeir
\ samt um áramótin skuldað um
j 11,1 millj. kr. og væri það þá
j 3,6 millj. kr. hærra en í árslok
j 1937.2)
j En innanlands kreppir meir og
íxxeir að sjálfbjarga fjármálum
liöfuðatvinnuveganna, bæjar-
og sveitarfélaganna og atvinnu-
leysið vex.
Af ýmsu því, sem ’að framan
er ritað, má marka það, að það
þarf ekki að vera hugarfarsbetr-
un, sem veldur skynsamlegri
orði'æðum ráðamanna Fram-
sóknarflokksins nú en áður var
að venjast, heldur hitt, að þeir
sjá nú ekki lengur nein úrræði
til að geta haldið áfram stjórn-
málaóviti sínu gagnvart fram-
leiðslunni, og séu nú að undir-
húa það, að „klifra niður stig-
ann“, sem þeir hafa reist, áður
en hann fellur niður undir þeim
— hjarga „skinninu“, þótt þeir
verði til þess að ofra „sinninu“.
1) í síðasta blaði misprentaðist
upphæS bráSabirgðalánsins: I
millj. kr. fyrir (rúmar) 2 millj.
2) FjármálaráSherra taldi þenn-
an mismun ekki nema 800 þús. kr.
í yfirliti sínu 26. jan. Ef svo er,
þá hafa komiS til fleiri liSir hag-
stæSir en HagstofuyfirlitiS fyrir
desembermánuS er ókomiS. —
ReikningsjöfnuSur bankanna viS
útlönd borinn sarnan viS verzlun-
arjöfnuSinn sýnir, aS annaShvort
eru hinar svo kölluðu duldu
greiSslur mikiS hærri en almennt
hefir veriS álitiS (Framsókn hefir
áætlaS þær allt aS 15 millj. kr.),
eSa einhver skekkja eSa óná-
kværnni er í hinum opinberu töl-
urn um þetta efni.
I.
Æfiferill og störf.
Theódór Arnbjarnarson (d.
5. jan. 1939) var Húnvetningur
að ætt og uppvexti, fæddur að
Stóraósi í Miðfirði 1. apríl
1888. Foreldrar hans voru Sól-
rún Árnadóttir af bændaættum
á Yatnsnesi og Arnbjörn hrepp-
stjóri á Stóraósi, Bjarnason
stúd. Thorarensen á Bæ við
Hrútafjörð, Friðrikssonar prests
að Breiðabólstað í Vesturhópi
Þórarinssonar sýslum. á Grund,
Jónssonar. Tuttugu og fimm ára
að aldri, vorið 1913, lauk hann
húnaðarnámi við Hólaskóla.
Sigurður Sigui'ðsson, síðar bún-
aðarmálastjóri, var þar þá
skólastjóri. Næstu árin 4 var
hann á Hólum í þjónustu Sig-
urðar og kvæntist þar eftirlif-
andi konu sinni, Ingibjörgu
Jakobsdóttur frá Illugastöðum iá
Vatnsnesi.
Vorið 1917 reisti Theódór eig-
in búskap að Reykjarhóli i
Haganeshreppi (Fljótum). Eftir
tveggja ára húskap„tók hann
sig upp frá honum til búfjár-
ræktarnáms við búnaðarháskól-
ann í Kaupmannahöfn. Mun
það hafa verið að hvatningu
Sigurðar Sigurðssonar. Að þvi
loknu réðist hann ráðunautur
Búnaðarfélags íslands í hrossa-
rækt og var það æ síðan. Auk
þess var hann um tíma (1921—
1927) ráðunautur þess í sauð-
fjárrækt og eftirlitsmaðxxr með
fóðui'birgðafélögum. Gjaldkeri
félagsins var hann frá 1933 er
Guðjón Guðlaugsson lét af því
starfi.
Það mún vera einmælt, að
Theódór Arnbjarnarson hafi
rækt störf sín með áhuga og af
alúð. Var hann og vel til þess
fær, bæði að upplagi, gáfum og
menntun. Vott um allt þetta
bera m. a. lxöfuðrit hans: „Hest-
ar“ og „Járning“, og það álit,
sem hann ávann sér í starfi
sínu.
Um manngildi Theódórs
vitna minningagreinar frá
tveinxur samstarfsmönnuxxi
hans, sem hér fara á eftir.
II.
Minningarorð um
Theódór frá Ósi.
Jólin voru að kveðja það var
Þrettándakvöld. Við sátum
heima og biðurn útvarpsfrétt-
anna nxeð eftirvæntingu, eins
og menn gera í sveitinni.
„Thódór Arnjörnssoix frá Ósi
er látinn“ — það var fyrsta
fréttin.
Okkur setti lxljóð, þvi Theó-
dór var minn bezti vinur og vel-
gjörðamaður míns heimilis. Af
þrettándagleðinni varð ekki, en
þó kveiktum við á jólatrénu
eins og siður er og við létum þau
loga í virðingar- og þakklætis-
skyni við hinn látna vin.
Og meðan kertin brumxxi kom
mér margt í hug er eg hefi að
minnast um hann frá samvist-
um okkar, frá því er við kynnt-
umst fyrst, er við vorum ný-
lega orðnir samstarfsmenn hjá
Búnaðarfélagi íslands. Eg var
þá ókunnugur landi og þjóð,
eftir langdvöl erlendis, hann
var maðurinn sem þekkti
hvorttveggja og skildi betur
flestum öðrum. Ómetanlegt og
ógleymanlegt var að njóta leið-
beininga hans á fvrstu ferðalög-
um mínum um landið. Upp frá
þvi hlaut manni að þykja enn
vænna um land og þjóð en áður.
Þekking hans átti sér svo
breiðan grundvöll að undrun
sætti. Minni hans var svo stáli-
slegið, að liann virtist muna allt
er máli skipti af því er hann
hafði lesið og heyrt, skilja það
út í ystu æsar og hafa það allt
til taks þegar á þurfti að halda.
Eg minnist þeiri’a stunda er
eg hefi á hann hlustað, einslega
eða í fjölmenni, þegar hann
talaði um sín hugðarefni, og
mér hefir verið það ljóst í mörg
ár, að málsnjallari mann en
Tíieódór Arnbjörnssn hefi eg
aldrei hlustað á liér á íslandi,
harður eins og blágrýtið, mild-
ur eins og blær úr suðri, eftir
því sem bezt átti við i hvert
eitt sinn. íslenzku kxmni hann
svo af bar og hin hrífandi
mælska hans átti rót sína að
rekja til þekkingar og afburða
vitsmuna, en þó umfram allt
til hins góða hjarta sem skildi
og elskaði allt gott sem berst
fyi'ir tilveru sinni hér á jörð.
Þvi sem misskilið var og van-
máttugt vildi hann leggja lið til
að tryggja afkomu þess.
Bærist talið að bókmenntum
og þjóðlegum fræðum, kom þar
exxgiixn að tómum kofa og hvort
sem rætt var um gamalt eða
nýtt þá var hann þar vel heima.
Kveðskap íslenzkum unni hann
mjög og kunni fim af lausum
visum og sögum þeim er fylgja
svo mörgum þeirra. Þó hygg ég
að sjálfur hafi hann aldi-ei vísu
ort. En á óbundið mál var
hann hverjum manni hagmælt-
ari. Um það vitnar allt er haxm
hefir sagt og skrifað. Það er ó-
trúlegt að breyta þurfi nokkurri
setningu í bókum hans því þær
eru sígild verk.
Góður var hann að hitta og
glaður þegar vel gekk og hinn
mesti vinur í raun og gaf þau
ráð ein sem óhætt var að fara
eftir.
Sjálfxxr kenndi hann sig alltaf
við Ós i Miðfirði, æskuheimilið,
sem var honunx heilagt. En bú-
stað sinn við Laufásveg nefndi
hann Bólstað, og Bólstaður sá
var honurn jafnkær og Ós. Þar
naut hann samvista við sína
góðu- konu og fósturbarna
tveggja og þar var hamingja í
sambúð senx bezt má verða. Við
sexxx nutum þar alls góðs ósk-
um nú einskis frekar en að
hamingjan fylgi áfram þeim
sem þar búa eftir, þó heimilis-
faðirinn sé burtu genginn.
Og þó að mér sé þess varnað
að vera hestamaður varð mér
samt hugsað til hestanna, sem
íslenzka þjóðin á svo margt að
þakka, í þúsund ár, sem hafa
nú mist sinn bezta vin, Tlieódór.
Og eg hugsaði til þess tíma er
eg dvaldi utanlands þar sem
kjarrskógar vaxa undir stórxim
eikartránx. Eg hugsaði til þess
af þvi að Theódór nxinnti mig
jafnan á eikina, sem var hærri
I