Morgunblaðið - 31.10.2019, Blaðsíða 4

4 MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 31. OKTÓBER 2019
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
Þ
að sem er kallað fjórða
iðnbyltingin í dag eru
áherslur sem eru fyrir
löngu komnar í íslenskan
sjávarútveg og eiga sér
langa sögu,“ svarar Kristján Þór
Júlíusson, landbúnaðar- og sjávar-
útvegsráðherra, spurður um stöð-
una í íslenskum sjávarútvegi. „Það
er engin ástæða til þess að óttast
framtíðina og við megum aldrei
óttast hana, heldur taka henni
fagnandi,“ bætir hann við og bend-
ir á að með lengri sögu sé hann að
vísa til þeirra hvata sem fylgja
fiskveiðistjórnunarkerfinu. „Það
gerir kröfu um það að við umgöng-
umst auðlindina með öðrum hætti
en áður var gert og að við lítum á
hana sem takmarkaða auðlind,
ekki síst þurfum við að nýta hana
með sjálfbærum hætti. Þá fylgir
þessu að þeir sem starfa í sjávar-
útvegi hafa þurft að byrja að
hugsa öðruvísi. Þegar magnið er
takmarkað þarf að gera sem mest
verðmæti úr því sem til ráðstöf-
unar er.“
Hann segir samkeppnisstöðu
sjávarútvegsins í alþjóðlegri sam-
keppni vera stærsta viðfangsefnið
enda flytja Íslendingar úr landi
98% afurðanna. Spurður hvernig
tryggja megi samkeppnisstöðuna
segir Kristján Þór að mikilvæg-
ustu þættirnir séu „stöðugt rekstr-
arumhverfi, hóflegir skattar og
gjöld“. Þá sé einnig meðal stórra
verkefna að sjá til þess að reglu-
verk sé eins einfalt og kostur er á,
en ráðherrann kynnti nýverið
ákvörðun um að fella úr gildi um
eitt þúsund reglugerðir.
„Þessi rammi þarf að vera í lagi
og svo koma rannsóknir og þró-
un,“ segir ráðherrann og bendir á
að svar íslensks sjávarútvegs við
aukinni samkeppni við fiskvinnslur
erlendis, sem hafa lítinn launa-
kostnað, sé „aukin þekking og
bætt tækni“. Enda hafi það verið
auðsjáanlegt að undanförnu að
mikil tækniþróun hafi átt sér stað
í greininni. „Þetta hefur fisk-
veiðistjórnunarkerfið leitt af sér,
þessi tækniþróun sem hefur átt
sér stað í sjávarútvegi. Til dæmis
fyrirtæki eins og Marel, Valka,
Frost, Skaginn, Rafeyri og fleiri.
Þessi fyrirtæki sem eru að sækja á
erlenda markaði með þróaðar
vörur, gríðarlegar tækninýjungar.
Þessi útrás væri ekki möguleg
nema fyrir þetta þétta samstarf
sjávarútvegsins við fólk sem býr
yfir þekkingu á þessum sviðum.“
Þá segir hann tæknina kosta það
sama milli landa, en launakostn-
aðurinn geti verið mjög ólíkur.
„Tæknin er leiðin til þess að mæta
þeim áskorunum sem felast í
rekstrarkostnaði. Þetta er svar Ís-
lands við aukinni samkeppni.“
Góðar framtíðarhorfur
Kristján Þór kveðst ekki hafa
áhyggjur af framtíð greinarinnar.
„Framtíðarhorfurnar eru góðar.
Við sjáum að margt er að breytast
í umhverfinu. Við erum ekki að sjá
það að sjávarafli aukist mikið á
komandi árum, hvorki hér né ann-
ars staðar. Hann er misjafnlega
nýttur. Þannig að við erum undir
sífelldum kröfum um að auka
verðmætin úr því sem við sækjum
í sjóinn óháð því hvaða nytjastofn
það er. Við höfum haft þá stefnu
alllengi og ráðgjöf Hafrann-
sóknastofnunar Íslands byggist á
því að þetta sé nýtingarstefna.
Sem sagt að við stundum sjálf-
bærar veiðar en náum á sama tíma
sem mestri nýtingu, sem mestum
afrakstri úr hverjum stofni.“
Þá sé það vissulega svo að nýt-
ingarstefnan ógni ýmsu, að mati
Kristjáns. „Það er óhjákvæmilegt.
Það er fyrst og fremst ógn við þá
sem staðna og fylgja ekki
tækniþróun, þekkingarstigi og
straumum tímans. Hættan liggur
mest í því. Tímarnir breytast og
mennirnir verða að breytast með.
Ég er alveg óhræddur við þessa
framtíð og tel að enginn eigi að
vera hræddur í sjávarútvegi.“
Rannsóknir í samstarfi
við útgerðirnar
Er ráðherrann er inntur álits á
fullyrðingum um að þörf sé á nýju
rannsóknaskipi til þess að leysa
Árna Friðriksson af og tryggja
öflugar hafrannsóknir, segir hann
vissulega þörf á því. „En ég hef
lagt áherslu á og mína krafta í það
að fá heimild til þess að smíða nýtt
skip í stað Bjarna [Sæmunds-
sonar]. Sem betur fer er það verk-
efni komið á góðan rekspöl.“ Telur
hann að Árni Friðriksson hafi
reynst vel. „Við höfum bætt í hann
tækjum, viðhaldið þeim og endur-
bætt. Hann er ekki nema rétt
skriðinn í tvítugt en Bjarni er
kominn í hálfa öld. Það sem við
þurfum að gæta okkur á er að
Árni verði ekki of gamall og að við
lendum ekki í sömu stöðu með það
skip og við lentum í með Bjarna
Sæmundsson, að vera ekki búin að
endurnýja það skip fyrir töluvert
mörgum árum.“
Jafnframt séu aðrar leiðir færar
en að festa kaup á nýjum skipum.
„Við höfum haft mjög gott sam-
starf við útgerðir í uppsjávarrann-
sóknum, sérstaklega í loðnuleit. Á
síðasta ári lögðum við í rannsóknir
og höfum aldrei lagt jafn mikinn
kraft í rannsóknir á loðnu og við
gerðum þá. Mér finnst samstarfið
á sviði loðnuleitarinnar vera til
mikillar fyrirmyndar og vona að
við getum átt slíkt samstarf á
fleiri sviðum. En sömuleiðis eru
samskipti á milli þjóðanna við
Norður-Atlantshaf mikil og við
deilum upplýsingum. Þannig að við
erum ekki einir í að rannsaka
þetta, þó svo að sumu leyti eigi Ís-
land mjög langa sögu umfram önn-
ur lönd, til dæmis í rannsóknum á
súrnun sjávar. Við höfum lengstu
lotur rannsókna í þeim efnum.“
Kveðst Kristján Þór vera ein-
dreginn talsmaður þess að sjávar-
útvegurinn og Hafrannsóknastofn-
un eigi sem mest og best samstarf
til þess að geta nýtt alla þá þekk-
ingu sem vísindamenn og þeir sem
standa í því að nýta auðlindina búa
yfir. „Ég held að það sé öllum til
gagns að þessir aðilar setjist sam-
an með reglubundnum hætti og
rýni til gagns þær áherslur sem
hvor um sig heldur fram og vinni
síðan saman að einhverju samein-
inlegu marki sem við höfum öll,
um að nýta auðlindina með sjálf-
bærum hætti.“
Minni losun á grundvelli hvata
„Við sjáum meðal annars að út-
gerð á Íslandi hefur verið atvinnu-
greina fremst í því að draga úr
kolefnislosun og hefur staðið sig
afspyrnu vel í þeim efnum langt
umfram aðrar atvinnugreinar og á
heiður skilið fyrir það,“ svarar
ráðherra, spurður um áætlanir
ríkisvaldsins vegna kolefnislosunar
greinarinnar. „En það er ein af já-
kvæðum afleiðingunum af því fisk-
veiðistjórunarkerfi sem við erum
með vegna þess að það er hvati í
því til þess að sækja sjóinn með
sem minnstum tilkostnaði og
þannig er fiskveiðistjórnunarkerfið
okkar umhverfisvænt,“ bætir hann
við.
Hann segir miklar vonir bundn-
ar við þróun í rafvæðingu fiskiflot-
ans. „Þar eru meðal annars Ís-
lendingar sem eru komnir á veg
með það verk og við sjáum það á
fullri ferð í löndum í kringum okk-
ur. Þannig að eflaust eiga menn
eftir að sækja í það að draga úr
jarðefnaeldsneytisnotkun enn
meira í fiskiskipaflota landsins
umfram það sem þegar hefur verið
gert. Það er einboðið að það muni
gerast.“
Hann segir ríkisstjórnina ekki
vera að vinna að nýjum boðum eða
bönnum til þess að knýja fram
umhverfisvænni umbúðir vegna
útflutnings sjávarafurða. „Ég er
viss um að markaðurinn, sem er
mjög meðvitaður bæði kaupenda
og seljenda megin, muni finna
lausnir í þessum efnum. Hef ekki
trú á öðru vegna þess að þessi
krafa er uppi.“
Morgunblaðið/Eggert
Kristján Þór Júlíusson, landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra, segir fiskveiðistjórnunarkerfið hafa skapað æskilega hvata sem leiddu af sér öra tækniþróun, bætta nýtingu og minni kolefnislosun.
Verða að breytast í takt við tímann
Landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra segir nýt-
ingarstefnuna ógn við þá sem staðna og fylgja ekki
tækniþróun, þekkingarstigi og straumum tímans.
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Hafrannsóknaskipið Árni Friðriksson er talið hafa reynst vel, en gæta verður þess að
ekki frestist að endurnýja það með sama hætti og í tilfelli Bjarna Sæmundssonar.