Morgunblaðið - 29.08.2020, Síða 4

4 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 29. ÁGÚST 2020
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
F
iskveiðiárið hófst með
sterkri eftirspurn,“ segir
Friðleifur Friðleifsson,
deildarstjóri sölu frystra
afurða hjá Iceland Sea-
food. Vísar hann til hagstæðrar
verðþróunar og aukinnar sölu sem
átti sér stað á tímabilinu sept-
ember til desember í fyrra. „Það
var sterk eftirspurn á mörkuðum
þá og ég myndi segja að lok
[almanaks]ársins hafi verið mjög
góð fyrir íslenskan sjávarútveg.
Svo hefst ákveðinn darraðardans
í kringum þessar veirusýkingar í
hinum og þessum löndum sem hef-
ur haft gífurleg áhrif á allt
viðskiptaumhverfi okkar eftir ára-
mót. Það má kannski segja að við
höfum verið í svolitlum eltingaleik
hvað varðar hvar veiran er að
valda lokunum á veitingastöðum, í
hvaða löndum og þar fram eftir
götunum.“
Markaðsstarfið breytt
Stór hluti af íslenskum fiski hefur í
gegnum tíðina verið seldur inn á
veitingahúsamarkaði. Það hefur
því kallað á breytt vinnubrögð þeg-
ar rekstur veitingageirans var sett-
ur í uppnám, útskýrir Friðleifur.
„Besta verðið í þessum viðskiptum
fæst inni á þessum veitingahúsa-
markaði. Þar hafa Íslendingar
staðsett sig undanfarin ár. Þar eru
líka gæðakröfurnar mestar og við
erum að framleiða vöru með mjög
mikil gæði. Þess vegna liggur lung-
inn af framleiðslu okkar Íslendinga
inn á veitingahúsin í Evrópu. Og
þú skiptir ekki svo glatt út frá hon-
um og inn á smásölumarkaðinn.
Veitingahús eru afþreying, þar
hafa menn verið að loka, draga
saman seglin og stjórnvöld að loka
veitingahúsum. Sum veitingahús
hafa getað tekið við færri við-
skiptavinum vegna tveggja metra
reglunnar og annað í þeim dúr.
Þannig að þessi veira er að valda
miklum breytingum á markaðs-
starfinu í heild sinni.“
Um árabil hafa Íslendingar átt
sterka þorskmarkaði í Suður-
Evrópu sem eru fyrst og fremst
veitingahúsamarkaður, að sögn
Friðleifs. Hann segir Tyrkland
einnig hafa verið mikilvægan
markað, en þar endar talsvert
magn af íslenskum fiski á hlað-
borðum hótela. „Nú eru náttúrlega
engir ferðamenn, hótel lokuð og
spurning hvort hlaðborð heyri sög-
unni til almennt séð sem neyslu-
mynstur. Þetta eru allt hlutir sem
við erum að vinna með dag frá degi
og reyna að finna lausnir á fjöl-
breyttum áskorunum.“
Ágætt í Bretlandi
Minni eftirspurn innan veitinga-
húsageirans, lokanir og takmark-
anir sem settar eru á rekstur veit-
ingahúsa víða um heim auk
síbreytilegs rekstrarumhverfis hef-
ur haft töluverð áhrif á verðmynd-
un á mörkuðum. „Það hefur verið
mjög óstöðugt verð á okkar helstu
tegundum og það hefur verið að
sveiflast mikið milli markaða og
milli mánaða eftir því til hvaða að-
gerða yfirvöld eru að grípa, hvort
það eru að koma upp hópsmit, loka
borgum, svæðum og svo framvegis.
Þetta er allt önnur dýnamík í gangi
í markaðsstarfi en við höfum
kynnst áður,“ segir Friðleifur
Hann bendir á að salan sé heldur
takmörkuð í dýrustu afurðunum
enda er eftirspurnina hvað þær
varðar helst að finna hjá veitinga-
húsunum. Þá eru það ekki einungis
lokanir sem valda samdrætti í eft-
irspurn. „Fólk er líka bara að
spara við sig. Það eru margir á
hlutabótaleið út um alla Evrópu og
fólk er að hætta við að ferðast.
Þótt við séum að fara á veit-
ingastað og gera vel við okkur við
Íslendingar í mat og drykk í
Reykjavík og um landið, þá eru
kannski ekki allar þjóðir alveg
þar.“
Spurður hvernig hafi verið
brugðist við þessum aðstæðum
svarar Friðleifur: „Í samstarfi við
okkar viðskiptavini höfum við
reynt að leysa þetta og halda vöru-
flæðinu gangandi. Það er jafn mik-
ilvægt fyrir þá eins og okkur að
hafa þessar vörur, fyrir okkur að
geta sinnt framleiðendum til að
halda veiðum og vinnslum gang-
andi. Svo höfum við leitað leiða til
þess að finna þessum afurðum far-
veg og verið að dreifa kannski á
fleiri útgönguleiðir í markaðnum.
Selja meira inn í smásöluna, selja
inn á stór eldhús ef þau opnast.
Það er verið að horfa til allra
mögulegra söluleiða sem færar
eru.“
Staðan er hins vegar ekki eins á
öllum vígstöðvum og er staðan
ágæt á breska markaðnum. „Við
finnum það að þar er mjög sterk
hefð fyrir fiskneyslu og flest veit-
ingahúsanna eru opin. Mikið af
þjóðarréttinum fisk og frönskum
er selt viðskiptavinum sem neyta
hans heima hjá sér. Þannig að fólk
hefur verið að kaupa þann rétt.
Markaðurinn í Bretlandi er eig-
inlega skástur af því sem við erum
að sjá núna,“ útskýrir Friðleifur.
„Sumt gengur vel, það má ekki
gleyma því,“ bætir hann við.
Viðkvæm staða
Fátt bendir til þess að kórónu-
veirufaraldurinn hverfi á næstu
vikum og mánuðum og því spurn-
ing hvort líklegt sé að hann muni
valda áframhaldandi óvissu á
mörkuðum. „Já, ég myndi segja að
þessi óvissa sé algjörlega viðvar-
andi næstu misseri. Eins og við
sjáum hjá okkur á Íslandi eru
stjórnvöld að stíga inn og opna og
loka, herða aðgerðir og slaka á að-
gerðum eftir því hvernig smitfjöldi
er að þróast hverju sinni. Í okkar
litla landi er þetta tiltölulega ein-
falt, en í þessum stóru löndum er
verið að loka svæðum, borgum.
Það getur vel farið svo að þar séu
menn með sterka markaði, eins og
til að mynda ýmsa strandstaði sem
geta orðið fyrir lokunum. Það er
ýmislegt sem bendir til þess að
þetta verði viðvarandi „on-off“
dæmi næstu misseri. Staðan er
mjög viðkvæm og breytist hratt,“
útskýrir Friðleifur.
Hann telur óvissuna koma fram í
hægari söluhraða og að það kunni
að safnast upp birgðir sem ekki
hefur gerst í langan tíma þar sem
eftirspurn eftir sjávarfangi hefur
verið gríðarleg undanfarin ár.
Hinn þátturinn sem þarf að fylgj-
ast með er verðþróunin sem mun
að miklu leyti velta á því hvernig
kaupmáttur á mörkuðunum fyrir
íslenskar afurðir þróast. „Ég á
heldur von á því að verð þrýstist
niður á við en að það verði ein-
hverjar hækkanir.
Ég held að geirinn þurfi að lifa
með þessu ástandi og aðlagast
þessu ástandi. Við höfum verið að
aðlaga okkur að þessu breytta
neyslumynstri, aðlaga okkur að
opnunum og lokunum á markaði og
aðlaga okkur að verðsveiflunum.
Það góða við iðnaðinn á Íslandi er
að hann er nokkuð sveigjanlegur
og menn eru nokkuð snöggir til og
eru samstarfsfúsir. Við munum al-
veg standa þetta af okkur en þetta
er raunveruleikinn í dag.“
Friðleifur segir stöðuna kalla á
að seljendur séu á tánum og að
stöðugt sé verið að skoða alla
möguleika. „Þá skiptir máli að vera
með öfluga alþjóðlega starfsemi
eins og við erum með hjá Iceland
Seafood. Við erum með starfsemi í
mörgum löndum og erum að fylgj-
ast með stöðunni á fleiri stöðum í
gegnum okkar dótturfélög. Þar
fást allar upplýsingar um leið og
hlutirnir gerast. Þannig erum við í
lykilstöðu til að taka skjótar og
góðar ákvarðanir byggðar á því
sem er að gerast í viðkomandi
landi. Það felast mikil verðmæti í
því núna að vera á staðnum.“
Felast mikil verðmæti í því að vera á staðnum
Það er ekki til sá at-
vinnuvegur á landinu
sem hefur komist hjá
áhrifum kórónuveiru-
faraldursins og hefur
ástandið sett svip sinn á
fiskveiðiárið sem nú er
að líða undir lok. Margt
bendir til þess að sú
óvissa sem hefur ein-
kennt fiskveiðiárið 19/
20 muni einnig hafa
veruleg áhrif á 20/21.
Morgunblaðið/Eggert
Friðleifur Friðleifsson segir óvissuna á mörkuðum ekki hverfa á næstunni miðað við hvernig mál standa nú. Mikilvægt sé að vera vel vakandi enda geta breytingar verið örar.
Mikill kostur getur verið að vera með alþjóðlega starfsemi þegar miklar sveiflur eru á
mörgum mörkuðum á sama tíma. Þetta gefur fyrirtækjum tækifæri til að skipta ört
um áherslur og afla upplýsinga af mörkuðum jafn óðum og hlutirnir gerast.
Eltak sérhæfir sig í sölu
og þjónustu á vogum
Bjóðum MESTA úrval
á Íslandi af smáum
og stórum vogum