Lögmannablaðið - 2016, Síða 9

LÖGMANNABLAÐIÐ TBL 04/16 9
Meginreglan um ne bis idem
Meginreglan um tvöfalt refsinæmi,
ne bis idem, telst almennt til grund-
vallar reglna og er m.a. að finna í 4.
gr. 7. viðauka Mannréttindasátt mála
Evrópu, þar sem kveðið er á um bann
við endur tekinni málsmeðferð vegna
refsi verðar háttsemi.
Í framsögu sinni fór Davíð Þór yfir þau
sjónarmið sem búa að baki ákvæðinu.
Í fyrsta lagi að einstaklingar eigi að
geta treyst því að úrlausn máls feli í sér
að afskiptum hins opinbera sé lokið
hvort heldur að máli ljúki með sýknu
eða sakfellingu. Í öðru lagi að koma
í veg fyrir misnotkun opinbers valds
og tryggja þannig réttaröryggi aðila.
Í þriðja lagi að stuðla að vönd uð um
vinnubrögðum handhafa valds og í
fjórða lagi fjár hags leg og afbrota fræði-
leg sjónarmið þ.e. að fjár munum sé
ekki vel varið í endur tekn ar lögsóknir
(málsóknir) vegna sama brots og að
refsing sé í hlutfalli við brot.
Dómurinn
Málsatvik í dómi Mannréttinda dóm-
stólsins í máli A og B gegn Noregi, 15.
nóvember sl., voru þau að kærendur
sættu í stjórnsýslumáli 30% álagi á
skatt fyrir að hafa látið hjá líða að
telja fram tilteknar tekjur. Í sam hliða
(parallel) sakamálameðferð voru þeir
fundnir sekir um skattsvik á grundvelli
sömu atvika. A og B töldu að þeim
hefði verið refsað tvívegis fyrir sama
brotið sem væri andstætt 1. mgr. 4.
gr. 7. viðauka Mannréttindasáttmála
Evrópu.
Í dóminum eru talin upp fjögur skil-
yrði sem þurfa að vera uppfyllt til þess
að brotið sé gegn 4. gr. 7. viðauka
Mann réttindasáttmála Evrópu:
1. Að bæði málin/ferlarnir teljist miða
að refsingu í skilningi sátt málans.
2. Að um sé að ræða sömu málsatvik
þ.e. sama brot.
3. Að endanleg ákvörðun liggi fyrir.
4. Að málsmeðferð sé endurtekin,
þ.e. að ný málsmeðferð sé hafin
vegna sama brots eftir að endanleg
ákvörðun liggur fyrir.
Við mat á skilyrðunum vísaði dómur-
inn til hið svokallaða Engel-viðmiða,
þ.e. hvort stjórnsýslumeðferð teljist
saka mál, þar sem litið er til þess
hvernig hátt semin er tilgreind í lands-
rétti, eðli hátt sem inar og hversu þung-
bær viður lögin eru.
Aðildarríkjum er veitt ákveðið svigrúm
til að ákveða fyrirkomulag refsivörslu.
Í löndum Evrópu er algengt að hafa
annars vegar stjórnsýslumeðferð og
hins vegar dómsmeðferð en mörg
ríki Evrópu studdu norska ríkið sem
„third party intervener“ í umræddu
máli. Framangreind skilyrði koma því
ekki í veg fyrir að hægt sé að hafa mis-
munandi „málsmeðferðir“ eða „ferla“
sem bæta hvorn annan upp þar sem
þeir hafa mismunandi markmið sem
viðbrögð við hinni ólögmætu hegðun.
Niðurstaða dómsins var sú að ferlarnir
bættu hvorn annan (complementary)
hvað varðar tilgang og aðferð. Afleið-
ing þess að haga ferlunum með
þessum hætti, að virtu meðalhófi,
var talið fyrir sjáanleg bæði í lögum
og fram kvæmd. Í raun var því um að
ræða ferla sem tengdust nægilega
bæði efnis lega og í tíma. Noregur var
því ekki talinn hafi brotið gegn ákvæði
4. gr. 7. viðauka Mannréttindasáttmála
Evrópu í þessu máli.
Fordæmisgildi á Íslandi
Davíð Þór telur að umræddur dómur
Mann réttindadómstóls Evrópu geti
haft for dæmisgildi hvað varðar íslenska
málið sem bíður úrlausnar fyrir dómn-
um, sem og hjá íslenskum dóm stólum,
sérstaklega í ljósi þess að réttar kerfi
þessara tveggja landa er líkt. Því mætti
leiða líkum að því að skilyrðið um
tengsl milli ferlanna væri uppfyllt að
efni til og í tíma í íslenska málinu.
Áhugaverðar umræður sköpuðust um
dóminn og þá stefnu sem Mann rétt-
indadómstóllinn virðist vera að taka í
málum sem þessum.
VÞÞ
Háaleitisbraut 58-60 • 108 Reykjavík
Sími 553 1380
GÆÐI | ÞEKKING | ÞJÓNUSTA
fyr i r tækjaþjónusta – sót t og sent
ebjorg@mmedia. is