Börn og menning - 01.09.2004, Blaðsíða 9

Gleði-Glaumur hittir Snuðru og Tuðru
7
í Möguleikhúsinu, og minnisstæða sýningu
Hallveigar Thorlacius á Loðinbarða Strútssyni
hjá Sögusvuntunni. Leikstjóri þar var Helga
Arnalds, dóttir Hallveigar, sem hefur sjálf
sett upp skemmtilegar söguleiksýningar með
brúðum, sú besta þeirra var um Ketil flatnef
sem vildi komast að því hvað konur vilja.
Gott dæmi um þessa gerð er Ifka Týndar
mömmur og talandi beinagrindur sem Bára
Lyngdal Magnúsdóttír kom með frá Svíþjóð
á Listahátíð 2002. Yndislegt verk um hið
klassíska efni að villast að heiman.
Söguleikhús talar sterkt til barna enda er
þeim sjálfum eiginlegt að setja upp slíkar
sýningar: segja söguna og leika inn f hana.
Enn eitt form barnaleikhúss er leiksýning sem
byrjar sem eða lætur eins og hún sé leikur;
þar sem aðstandendur setja á svið sögu með
öllu tiltæku dóti í kringum sig sem ekki er
ætlað í leiksýningu. Gott dæmi um þetta er
leikur Steinunnar Knútsdóttur leikstjóra hjá
Lab Loka að sögunni um Búkollu sem kviknar
út frá dóti á hreinsivagni á safninu þar sem
Móna Lísa hangir og sýndur var á listasöfnum
borgarinnar, líka uppsetning Sjónleikhússins
á Stigvélaða kettinum þar sem leikarar byrja
á að taka til í drasli en dettur svo í hug aðferð
til að nota draslið í leiksýningu og gleyma sér
víð það.
Þessar aðferðir má nota í leiksýningar fyrir
furðulega lítil börn. Bára Lyngdal stílaði sína
sýningu inn á börn frá tveggja-þriggja ára
aldri, þó að efnið væri stórhættulegt. Hún
benti á í samtali að af því að hún væri eini
leikarinn (hún var með hljóðfæraleikara með
sér eins og Pétur Eggerz í Völuspá) þá gæti
hún spunníð viðbrögð við salnum hvenær
sem væri inn í sýninguna. Ef barn fer að gráta
þá spjallar hún við það þangað til það lætur
huggast. Þetta þýðir að það er alveg sama
hvað efnið er átakanlegt, ef f sýningunni er
beinn tengiliður við áhorfendur þá þola börn
allt. En þessi aðferð er sannarlega ekki aðeins
fyrir lítil börn. Hún er - þegar vel er að verki
staðið - fullkomlega fullnægjandi fyrir allt
fólk. Mannkyninu er eiginlegt að hlýða á
sögur og ekki sakar að þær séu fluttar með
tilþrifum.
Lambalæri, kók og franskar
Eitt síðasta viðtalið sem ég átti fyrir DV var við
danska leikarann, leikskáldið og leikstjórann
Torkild Lindebjerg sem samdi og stýrði
Tveimur mönnum og kassa í Möguleikhúsinu
sl. haust. Þetta er þrautþjálfaður leikhúsmaður
sem mikið hefur unnið fyrir börn - eða líka
fyrir börn, eins og hann vildi orða það.
Ég reyndi að viðra við hann þá skoðun
mína að barnaleiksýningar sem ekki væru
fyrír fullorðna ættu líka rétt á sér, en eins og
flestir aðrir tók hann þeirri hugmynd ekki vel.
Hann sagðist muna eftir sýningum sem börn
nutu innilega en sem hann hafði ekki gaman
af sjálfur, og þó að þær hafi ekki endilega
verið lélegar þá væri þetta ekki hans leið (og
með því að segja þetta gaf hann fyllilega
í skyn að slíkar sýningar væru sennílega
ómerkilegar). „Ég geri sýningar sem eru
fyrir alla," sagði Torkild. „Ég skoða líf hinna
fullorðnu og líf barna (dregur hringi f loftinu)
og ég spyr: Hvar skarast þessir tveir hringir.
Þar sem þeir skarast verður til ofurlítið op
(kíkir í gegn) og þar vil ég búa til leikhús. Þó
að við séum ólík þá eiga börn og fullorðnir
ákveðna hluti sameíginlega - sammannleg
vandamál og tílfinningar eins og vináttu, ást
- og samskiptavandamál glímum við öll við.
Börn skilja og skynja margt og þau má ekki
vanmeta sem áhorfendur. Sumar leiksýningar
eru eins og kók og franskar, rosalega góðar
við og við. En góðar leiksýningar eru eins og
ávextir og grænmeti, eitthvað til að íhuga,
velta vöngum yfir."
Hvað skyldi þetta nú þýða ef við flytjum
það yfir á raunverulegar leiksýningar?
Augljóslega falla Skiiaboðaskjóðan, Ronja
og Ljónshjarta, Síðasti bærinn í dalnum,
Völuspá og Loðinbarði Strútsson í flokk
sýninga fyrir „alla". Þær eru þrungnar efni
sem sett er fram á skáldlegan hátt og sem
gaman er að velta fyrir sér (þær eru líka kók
og franskar en það er hvort tveggja meðlæti
með lambalærinu sem er aðalrétturinn).
Upp með skáldskapinn
En ég fer ekki ofan af því að það er til og á
að vera til barnaefni sem er hollt fyrir börn þó
að það höfði ekki til fullorðínna. I þann flokk
gætu til dæmis fallið þær Snuðra og Tuðra
með sín hugmyndaríku prakkarastrik sem
skemmta börnum en geta farið stjórnlaust í
pirrurnar á fullorðnum og Emil I Kattholti líka.
Jafnvel Lina langsokkur er meira fyrir börn en
fullorðna.
Þetta voru lambakjötið, ávextirnir og kókið
og frönsku kartöflurnar. En þá eru enn eftir
hin mórölsku stykki sem enn eru í meirihluta
meðal barnaleikrita. Hvað eigum við að gera
við fræðsluleikritin og vísifingursleikritin?
Hvað ber að gera víð Latabæl Leggja hann
í eyði? Hvað eigum við að gera við leikrit
sem reyna fyrst og fremst að kenna, siða
til og aga? Halda afteprunarnámskeið? eins
og Olga Guðrún Árnadóttir lagði til hér í
Gerðubergi fyrirtveim árum?!
Dæmisögur með sínum stöðluðu
persónugervingum og einfalda sannleika
eru aldagömul bókmenntagrein og auðvitað
mega þær alveg vera til. Það er fyllsta ástæða
til að vara ungt fólk víð hættum og full
ástæða til að benda því á að lestir eins og
græðgi, hroki, öfund, óhóf, leti og ómennska
veiti okkur ekki varanlega hamingju.
En það verður að passa að dæmisögurnar
lumi ekki á mannfyrirlitningu, geri gys að
persónum eða skammi börn að ástæðulausu,
og það verður að passa líka að þær séu
ekki tómt bull og þar með vanvirðing við
leikhúsgesti. Ég held því miður að einhver/
nokkur/mörg þessara stykkja séu ekki fyrir
neinn. Hvorki börn né fullorðna. Jú, vissulega
finnst börnunum gaman að horfa á þau.
Hvenær finnst barni ekki gaman að fara
með fullorðnum í sparifötum og láta sýna
sér furður leiksvíðsins? Kannski skilja þessar
sýningar meira að segja eitthvað eftir þegar
best er gert. En alltof oft er þetta dálítil
fræðsla og dálítil ræðuhöld sem eiga að
koma í staðinn fyrir skáldskap en gera það
ekki. Því miður. Ekkert kemur í staðinn fyrir
skáldskap í barnaleikhúsi.
Þvi segi ég að lokum: Niður með
vísifingurinn og upp með skáldskapinn!
Maður man hann betur.
Höfundur er ritstjóri.