Víkurfréttir - 27.05.2021, Side 2

FINNDU OKKUR Á FACEBOOK
DAGLEGAR FERÐIR ALLA VIRKA DAGA
S U Ð U R N E S - R E Y K J A V Í K
845 0900
FERÐIR Á DAG
ALLTAF PLÁSS
Í BÍLNUM
HREINSUM
RIMLAGARDÍNUR OG
MYRKVUNARGARDÍNUR
NÁNARI UPPLÝSINGAR Á ALLTHREINT.IS
Þorvaldur Þórðarson, prófessor í
eldfjallafræði og bergfræði, segir
að eldgosið í Fagradalsfjalli beri öll
merki þess að þar sé dyngjugos og
að í fjallinu sé að myndast hraun-
skjöldur eða dyngja.
„Eitt af því sem eldgosið í Geld-
ingadölum hefur verið að vinna
ötullega að undanfarnar vikur
eru myndun hrauntjarnar austan
við gíg 5a og á pallinum ofan við
Nafnlausadal. Tjörn þessi var fyrst
ekkert annað en hylur í hraunánni,
en hefur jafnt og þétt stækkað og
dýpkað, með því að byggja upp og
hækkað barmana,“ segir Þorvaldur í
færslu á fésbókarsíðu Eldfjallafræði
og náttúruvárhóps Háskóla Íslands.
Þorvaldur segir að með þessu er
hraunflæðið frá gígnum hreinlega
að búa til sitt eigið miðlunarlón.
Staðsetning tjarnarinnar er slík að
hún getur veitt hrauni, í opnum sem
og lokuðum flutningsrásum, niður í
Meradali, inn í Geldingadali og niður
í Nafnlausadal. Jafnframt vellur
gjarnan yfir barma tjarnarinnar í
mestu kvikustrókahrinunum, þ.e.
þegar flæðið um yfirfallið frá gígnum
er í stærra lagi. Hann bendir á að
aðal aðfærsluæðin frá gígunum er
undir yfirfallinu og stundum brýst
kvika út við rætur tjarnabakkanna.
Þessi ofanhlaup og undanhlaup
hafa verið áberandi í síðustu viku,
með þeim árangri að nú er stór hluti
hraunsins í Nafnlausadal þakið nýju
helluhrauni.
„Þetta er athyglisverð þróun, því
að myndun svona hrauntjarnar
(miðlunarlóns) er grunnskilyrðið
skilyrðið fyrir myndun hraunskjaldar
(þ.e. dyngju),“ segir Þorvaldur Þórð-
arson prófessor í færslunni.
Hraun rennur í Nátthaga
Hraun tók að renna niður í Nátthaga
síðasta laugardag. Hraunflæðið hefur
verið yfir eystri varnargarðinn sem
ýtt var upp ofan dalsins. Snemma
á laugardagsmorgun flæddi hellu-
hraun yfir eystri varnagarðinn; fór
fyrst fram sem helluhraun, sem
breyttist í uppbrotið helluhraun
með vaxandi flæðihraða þegar það
rann eftir hallalitlu og grunnu gild-
ragi um 500 m vegalengd fram að
hádegi á laugardag. Þá steyptist það
niður um 100 m langa og bratta hlíð
niður í gilið norður af Nátthaga og
strunsaði svo niður í hagann á um
það bil klukkustund.
Alla síðustu viku hafa undan-
hlaup frá aðalhraunánni og hraun-
tjörninni verið að teygja sig lengra
suður í Nafnlausadal. Meginhlaupið
lagðist að vestari varnagarðinum,
rann síðan til austurs með suður-
jaðri hraunsins í Nafnlausadal. Jafn-
framt reis, vegna innri upptjökkunar
á yfirborðinu, þar til að það hafði
náð nokkurn veginn sömu hæð og
garðurinn.
„Þegar undanhlaupið náði að
eystri garðinum reis hraunið, enda
engin önnur undankomuleið nema
í gegnum eða yfir garðinn. Eins og
við var búist, þá ruddi hraunið ekki
garðinum úr vegi, heldur tjakkaði
sig yfir það, enda kjöraðstæður til
slíks, vel einangrað (þ.e. einangrað/
hitavænt) flutningskerfi frá gígum
og gegnum allan Nafnlausadal.
Það er athyglisvert að hraunið hélt
þessum einkennum eftir að það
fór yfir garðinn, þ.e. flæddi fram
sem helluhraun og uppbrotið hellu-
hraun þangað til að það steyptist
ofan í gilið ofan við Nátthaga. Þar
myndaði það opna hraunrás, sem jók
hitatapið frá flæðandi hrauninu um
tvær stærðargráður (frá c.a. 1 gráðu á
km í einangruðu rásunum í yfir 100
gráður í opnu rásinni). Afleiðingin af
þessu hitatapi er að hraunið stífnar,
myndar apalhraun og hægir veru-
lega á sér. Sem sagt, varnagarðarnir
stóðust þrýstingin frá hrauninu og
töfðu framrás hraunflæðisins niður
í Nátthaga um allt að einni viku.
Jafnframt, varnargarðarnir beindu
flæðinu í austur og það er líklegt að
skorpumyndunin á suðurhlið undan-
hlaupsins hafi aukið viðspyrnuna
gegn beinni framrás til suðurs. Í til-
felli vestri varnagarðsins þá leiddi
þetta til framrásar til austurs, en
þegar kom að þeim eystri, var auð-
veldasta leiðin upptjökkun og yfir-
flæði eins og raun ber vitni,“ segir í
færslu Eldfjallafræði og náttúruvár-
hóps Háskóla Íslands.
Óljóst hversu lengi
gosið stendur yfir
Ármann Höskuldsson eldfjallafræð-
ingur var í Kastljósi RÚV á þriðju-
dagskvöld og tók undir þá skoðun
að eldgosið í Fagradalsfjalli væri
farið að líkjast dyngjugosi. „Minnstu
dyngjugosin sem við þekkjum hafa
staðið í svona þrjú ár, stærstu
kannski upp undir 50 eða 100 ár.
Vissulega gætum við verið að glíma
við þetta í einhver ár,“ sagði Ármann
í þættinum en kvað alls óljóst hversu
lengi gosið standi yfir. Hann sagði að
ef eldgosið stæði yfir í þrjú ár yrði
það álíka stórt og Surtsey. Þá myndi
gosið fylla upp í Nátthaga, Merardali,
Geldingadali og fara yfir á Fagradals-
fjall.
Þarf að verja innviði
Ari Guðmundsson byggingafræð-
ingur var einnig í Kastljósþættinum
þar sem hann og Ármann fóru yfir
þá vinnu sem nú er í gangi til að
verja innviði fyrir næstu gosum.
Það væri ljóst að líkur væri á fleiri
gosum og við værum komin inn í
nýja goshrinu þar sem gos verða
með reglulegu millibili á Reykja-
nesinu. Innviðir sem talað var um í
Kastljósþættinum eru m.a. orkuverið
í Svartsengi, byggðin í Grindavík og
lagnir eins og vatnslagnir fyrir heitt
og kalt vatn ásamt háspennumann-
virkjum. Undirbúa þarf varnargarða
upp á a.m.k. eina milljón rúmmetra.
Þetta eru kílómetrar af görðum.
Ármann sagði í viðtalinu fulla þörf
fyrir tímanlegan undirbúning. „Auð-
vitað verðum við að vera tilbúin því
þarna eru einhverjir hlutir sem við
viljum ekki missa úr. Ef við fáum
vetrargos inni í Eldvörpum, sem eru
á þessum rafmagnssvæðum þar sem
heitavatnslagnirnar og fleira eru þá
er bara heitt vatn farið af Keflavík og
Njarðvíkum og þeim hluta nessins og
jafnvel líka Grindavík. Það er ekkert
grín ef fleiri þúsund manns hafa allt
í einu engan hita og ekkert rafmagn
og ekki neitt. Menn verða að gera sig
klára.“
Verja þarf Svartsengi, Grindavík og veitukerfi fyrri framtíðargosum með varnargörðum
Hraunið fossar í Nátthaga og
gosið ber öll merki dyngjugoss
Hilmar Bragi Bárðarson
hilmar@vf.is
Hraun tók að flæða yfir eystri stífluna á laugardag og þaðan fossaði það niður í Nátthaga. VF-myndir: Jón Steinar Sæmundsson
Reglulegur taktur er á gosinu í Fagradalsfjalli. Hér sést maísólin í gegnum gosstrókinn. VF-mynd: Jón Hilmarsson
Í gildandi aðalskipulagi Sveitar-
félagsins Voga er gert ráð fyrir að
nýtt vatnsból sveitarfélagsins yrði
tekið í notkun á síðari hluta skipu-
lagstímabilsins. Skipulagstímabilið
er 2008–2028. Þegar árið 2017 var
hafinn undirbúningur að málinu en
í aðalskipulaginu var þegar gert ráð
fyrir hinu nýja vatnsbóli sunnan
Reykjanesbrautar.
Svæðið sem um ræðir tilheyrir
Heiðarlandi Vogajarða en það land er
í sameign sveitarfélagsins og nokk-
urra annarra aðila. Af hálfu með-
eigenda sveitarfélagsins að landinu
komu fram ábendingar um stað-
setningu vatnsbólsins, sem leiddu
til þess að ákveðið var að breyta
staðsetningunni í samræmi við þær
ábendingar. Ráðist var í breytingu á
aðalskipulagi sveitarfélagsins í sam-
ræmi við þetta. Þessu næst tóku við
samningaviðræður við meðeigendur
sveitarfélagsins að landinu, þar sem
sveitarfélagið setti fram beiðni um
kaup þess á landsvæðinu sem þyrfti
fyrir hið nýja vatnsból.
Meðeigendur sveitarfélagsins
hafa ekki viljað ljá máls á því að
selja landið, heldur vilja útfæra málið
með öðrum hætti. Ekki náðist sam-
komulag um það. Sveitarfélagið taldi
því samningaviðræður fullreyndar
og óskaði eftir eignarnámsheimild
samkvæmt ákvæðum laga þar að
lútandi. Beiðnin var send atvinnu-
og nýsköpunarráðuneytinu þann 20.
september 2020.
Ráðuneytið birti úrskurð sinn loks
þann 17. maí 2021, þar sem beiðni
sveitarfélagsins var hafnað. Málefni
nýs vatnsbóls er nú í uppnámi, þar
sem ekki fæst heimild ráðuneytisins
til að umrætt land undir vatnsból
verði tekið eignarnámi.
„Það verkefni bíður nú sveitar-
stjórnar að leita leiða til að finna
lausn á þessu brýna og mikilvæga
máli,“ skrifar Ásgeir Eiríksson, bæjar-
stjóri í Vogum í pistli sem hann birti
í lok síðustu viku.
Eignarnámsbeiðni
á landi undir
vatnsból hafnað
2 // VíKurFrÉttir á SuÐurNESJum í 40 ár