Morgunblaðið - Sunnudagur - 24.04.2022, Síða 19

24.4. 2022 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 19
þetta gildir t.d. þegar kemur að viðhaldsklipp-
ingu á limgerðum.
„Allar meiri háttar trjáklippingar eru fram-
kvæmdar þegar plönturnar eru í dvala en lim-
gerði getur auk þess þurft að klippa einu sinni,
eða jafnvel tvisvar-þrisvar, yfir sumarið til
þess að halda því í horfinu. Það getur verið
snjallt að sumarklippa limgerðin þegar maðk-
ur og lús láta á sér kræla því þá klippir maður
hluta af óværunni af með laufinu. Þá minnka
slæmar afleiðingar af ásælni skordýranna.“
Ávaxtatré
Loks nefnir Steinn ræktun ávaxtatrjáa sem
hefur að hans sögn átt vaxandi fylgi að fagna
hér á landi undanfarin ár. „Það var hálfgerð
tískubylgja sem reið yfir og margir sem
spreyttu sig á ræktun á ávaxtatrjáa. Það eru
fyrst og fremst epli, perur og plómur sem fólk
er með úti í skjólsælum görðum eða í köldum
gróðurskálum.“
Steinn tekur dæmi af klippingu á eplatrjám.
„Leyndardómurinn á bak við klippingu á epla-
trjám er að klippa á þann veg að stytta þær
greinar sem eru kynlausar þannig að eftir
standi um það bil 3-5 brum af greininni sem óx
í fyrra. Þetta er gert til þess að ýta undir að
þessi kynlausi vöxtur verði að grein sem getur
myndað blóm og aldin.
„Fyrir þá sem eru ókunnugir virðist þetta
vera svolítill galdur og maður þarf að kynna
sér muninn á kynlausum greinum, ald-
inbærum greinum og þykkildum sem kölluð
eru aldinkökur.“
Sáning
Það eru ekki einungis trjáklippingarnar sem
einkenna þetta tímabil í garðyrkju. Um og
eftir miðjan apríl er einnig háannatími í
sáningu grænmetis þótt einni og einni teg-
und þurfi að sá fyrr. Nokkrum tegundum
blóma og grænmetis má sá beint á vaxtar-
stað.
„Flestar tegundir kálplantna þarf að for-
rækta innandyra, t.d. blómkál og hvítkál. Mað-
ur getur verið með uppeldi heima í björtum
gluggum. Sumir eru auðvitað með lýsingu en
eftir miðjan apríl er venjulega ekki þörf á því,“
segir Steinn.
„Algengum sumarblómum
má einnig sá innandyra.
Síðan þarf að herða
plönturnar og
venja þær við
útiloftið. Það
er oft ekki
fyrr en í lok
maí sem
fólk fer að
setja þær
út. Marg-
ir reyna
að vera
búnir að
gróðursetja
sumarblómin
fyrir 17. júní en
ýmsir byrja líka
fyrr á svölunum þar
sem er sól og skjól.“
Sumum grænmetisteg-
undum er þó hægt að sá beint
út í garð. Sem dæmi má nefna
radísur, rófur og gulrætur.
„Gulrótunum er best að sá í
vermireit, undir plasti eða
einhverri gróðurhlíf. Þeim
er yfirleitt sáð út í apríl,
eftir aðstæðum.“ Þá má sá
salati út í garð með tveggja
eða þriggja vikna fresti
fyrri hluta sumars.
Ræktun skálpbauna segir
Steinn hafa færast í vöxt hjá
fólki. Það veki til dæmis lukku
hjá börnum að rækta sykurbaunir,
þær vaxi hratt og séu bragðgóðar.
„Það er gaman að því þegar vel tekst til.“
Þessar baunaplöntur þarf að binda upp því
þær eru klifurjurtir.
„Kryddjurtirnar eru svo alveg heill
heimur út af fyrir sig. Það eru nokkrar teg-
undir af myntu sem þrífast vel úti og eru
mjög duglegar. Svo eru viðkvæmari teg-
undir eins og basilika sem maður ræktar al-
farið inni.“
Áburður og fleira
Fyrir utan trjáklippingar og sáningu eru fleiri
vorverk sem vert er að hafa í huga á næstu
dögum og vikum.
„Þegar jarðvegurinn fer að hlýna er rétt að
stinga upp kálgarðinn og bera áburð og eftir
atvikum kalk á gras og tré. Sjálfsagt að nota
lífrænan áburð eftir því sem tök eru á, þör-
ungamjöl til dæmis, tað eða moltu. Svo eru til
áburðartegundir eins og blákorn sem nota má
á flestan gróður. Leiðbeiningar um notkun eru
á flestum pokum sem fást í verslunum,“ segir
Steinn.
„Ef fólk ætlar að færa tré eða fjölærar
plöntur þá er um að gera að færa þær um leið
og frost fer úr jörðu. Að vísu er líka hægt að
gera það að hausti eftir lauffall.“
Ætli fólk sér að gróðursetja tré segir Steinn
gott að hafa í huga hæð og umfang trjáa þegar
fram líða stundir. „Vandlega þarf að hugleiða
tegundaval bæði í sumarbústaðalönd og í
heimagarða. Fólk er farið að átta sig á því
hvað sum tré geta orðið ofboðslega
stór og mikil. núorðið er til-
hneiging til að velja nettari
tré í heimagarða en áður
var. Íslenska birkið er
auðvitað sígilt og má
nota bæði stakt og í
limgerði. Íslenski
reyniviðurinn er
líka sígildur.“
Tískustraumar
Spurður út í hvort
hann hafi tekið eft-
ir einhverjum tísku-
straumum í görðum
landsmanna segir Steinn: „Það varð spreng-
ing í smíði á sólpöllunum meðan Covid gekk
yfir. Það er mikil stemning fyrir því að njóta
lífsins í skjóli í garðinum þar sem fjöl-
skyldan kemur saman, færa í rauninni heim-
ilið út í garðinn. Áherslan er á gæðastað fyr-
ir fjölskylduna en minni á viðhaldsfreka
skrautgarða. Grænmetis- og krydd-
jurtaræktun hefur líka farið vaxandi.“
Þá segir hann vistvæna ræktun vera orðna
meira áberandi en áður. „Það var viðtekin
venja fyrir 30 árum að eitra í görðum en nú
heyrir það til undantekninga. Umhverfismálin
eru vaxandi undiralda í garðrækt.“
Að mörgu er að huga þeg-
ar ráðast á í trjáklippingar
að vori enda gilda ólíkar
reglur um ólíkar tegundir. Steinn hefur skrifað tvær bækur um
garðyrkju, önnur ber titilinn Garð-
verkin en hin kallast Trjáklippingar.
Þar er að finna mikinn fróðleik og
góðar skýringarmyndir um hvernig
skal bera sig að við klippingarnar. Það
getur verið sérstaklega gagnlegt fyrir
þá sem eru að taka sín fyrstu skref í
garðyrkju að hafa þessi rit við hönd-
ina.
Þá er um að gera að leita aðstoðar
fagmanna séu menn í vafa um eitt-
hvað sem við kemur garðverkunum. Í
flestum garðyrkjuverslunum starfa
fagmenn sem veita góðar upplýsingar.
Þá má að sjálfsögðu leita til Félags
skrúðgarðyrkjumeistara og Félags
landslagsarkitekta. Þar getur fólk
treyst því að fá fagmenn í vinnu.
Frekari fróðleikur