Austurglugginn - 29.08.2014, Side 6

6 Föstudagur 29. ágúst AUSTUR · GLUGGINN
Lagarfljótsormsins er fyrst getið í ann-
álum árið 1345. Sagan hljóðar svo í
þjóðsögum Jóns Árnasonar.
Það bar til einu sinni í fornöld,
að kona nokkur bjó á bæ einum í
Héraðinu við Lagarfljót. Hún átti
dóttur eina vaxna. Henni gaf hún
gullhring.
Þá segir stúlkan: „Hvernig get ég
haft mest gagn af gullinu því arna,
móðir mín?“
„Leggðu það undir lyngorm,“ segir
konan.
Stúlkan tekur þá lyngorm og lætur
gullið undir hann og leggur ofan í
trafeskjur sínar. Liggur ormurinn þar
nokkra daga. En þegar stúlkan fer að
vitja um eskjurnar, er ormurinn svo
stór orðinn, að eskjurnar eru farnar
að gliðna í sundur. Verður stúlkan
þá hrædd, þrífur eskjurnar og kastar
þeim með öllu saman í fljótið.
Líða svo langir tímar, og fara menn
nú að verða varir við orminn í fljótinu.
Fór hann þá granda mönnum og
skepnum, sem yfir fljótið fóru.
Stundum teygðist hann upp á fljóts-
bakkana og gaus eitri ógurlega.
Þótti þetta horfa til hinna mestu
vandræða, en enginn vissi ráð til
að bæta úr þeim. Voru þá fengnir
til Finnar tveir. Áttu þeir að drepa
orminn og ná gullinu. Þeir steyptu
sér í fljótið, en komu bráðum upp
aftur. Sögðu Finnarnir, að hér væri
við mikið ofurefli að eiga og væri
ekki hægt að bana orminum eða ná
gullinu. Sögðu þeir, að annar ormur
væri undir gullinu og væri sá miklu
verri en hinn. Bundu þeir þá orminn
með tveimur böndum. Lögðu þeir
annað fyrir aftan bægslin, en annað
aftur við sporðinn.
Ormurinn getur því engum grandað,
hvorki mönnum né skepnum, en við
ber, að hann setur upp kryppu úr
bakinu, og þykir það jafnan vita á
stórtíðindi, þegar það sést, til dæmis
harðæri eða grasbrest.
Ormurinn í Lagarfljóti
Sannleiksnefnd, sem bæjarstjórn Fljóts-
dalshéraðs skipaði fyrir tveimur árum
til að meta hvort myndir af Lagarfljóts-
orminum sýndu hann í raun, komst að
þeirri niðurstöðu að myndband Hjartar
E. Kjerúlf gerði það. Austurglugginn
fylgdi nefndinni eftir.
Fyrir nefndinni lá annars vegar að
meta myndband Hjartar, sem horft
hefur verið á átta milljón sinnum á
netinu, og hins vegar ljósmynd frá
Sigurði Aðalsteinssyni sem tekin
var um svipað leiti og myndbandið.
Nefndin var skipuð því fimmtán
árum fyrr hét þáverandi bæjarstjórn
Egilsstaða, sem eftir sameiningar
er orðið að Fljótsdalshéraði, hálfri
milljón króna í verðlaunafé til handa
þeim sem tæki sannarlega mynd af
Lagarfljótsorminum.
Nefndarmennirnir þrettán hittust
loks síðasta laugardag og fóru í ferð
upp í Hrafnkelsstaði í Fljótsdal, þar
sem Hjörtur býr, með stoppi neðan
við Hafursá þar sem farið var niður
að fljótinu. Þar rifjuðu nefndarmenn
upp gamlar sagnir af orminum, til
dæmis um beinafund við fljótið af
furðuveru sem getið er í gamalli
breskri ferðahandbók. Landlæknir á
þeim tíma skoðaði beinin og kvaðst
hafa verið efins um tilvist ormsins
en endurskoðað afstöðu sína eftir
að hafa séð beinin.
Sæðisfruma?
Þá veltu nefndarmenn fyrir sér mis-
munandi sögnum um orminn. Hvort
þeir væru margir og hvort sá fyrsti
hefði getið af sér afkvæmi en í þjóð-
sögunni segir að þeir séu tveir. Í
hlaðinu á Hrafnkelsstöðum bauð
Hjörtur einmitt upp á þá skýringu að
hann hefði mögulega myndað sæðis-
frumu úr orminum en hreyfingin á
myndbandinu þótt minna á slíka
frumu. Þar sagði Hjörtur frá því að
morgni 2. febrúar 2012 hefði hann
verið að hella sér upp á morgunkaffi
og verið litið út á Jökulsá í Fljóts-
dal þegar hann sá hreyfingu í henni
gegn straumnum. Hann teygði sig í
myndavélina og framhald sögunnar
þekkja flestir þar sem myndbandið
kom síðar í fréttum RÚV, á netinu
og erlend kvikmyndatökulið auk sér-
fræðinga og áhugamanna um skrímsli
hafa heimsótt Hjört.
Þá voru einnig rifjaðar upp sagnir
af orminum í Fljótsdal, hann hefði
sést fyrir neðan bæinn Mela, rétt
utan Hrafnkelsstaða og að Þórbergur
Þórðarson, rithöfundur og skrímsla-
sérfræðingur bresku krúnunnar á
Íslandi, hefði komist að þeirri niður-
stöðu að „Fljótsdælingar tryðu ekki
því sem þeir sæju.“
Margir kannast við að hafa séð
orminn
Eftir heimsóknina til Hjartar var
farið í félagsheimili Vallamanna á
Iðavöllum þar sem formlegur fundur
nefndarinnar var haldinn. Áfram veltu
menn upp spurningum um orminn,
til dæmis hvaða áhrif Kárahnjúka-
virkjun hefði haft á hann en vitað
er að lífríki fljótsins hefur orðið fá-
breyttara í kjölfar hennar. Stefán Bogi
Sveinsson, formaður nefndarinnar,
lét þess meðal annars getið að fleiri
hefðu haft samband og sagst hafa
myndefni undir höndum en ekki
sent það formlega inn. Hann bætti
því við að nánast á hverjum áratug
kæmi fram sterk saga frá einhverjum
sem séð hefði orminn frá fólki sem
„hvarflar ekki að mér að rengja.“
Nefndarmenn voru sammála um að
þeir hefðu engar forsendur til að af-
sanna tilvist ormsins og því var gengið
út frá því að hann væri til enda höfðu
sumir nefndarmanna eigin sögur
að segja af sýnum sínum af ormin-
um. Nefndin samþykkti áskorun til
bæjarstjórnar um að styðja við frekari
rannsóknir og söfnun heimilda um
orminn. Í tengslum við ályktunina
var helst deilt um notkun orðsins
„furðuskepna.“ „Það er ekki okkar
að meta hvort hún sé furðu,“ sagði
Sigrún Blöndal, forseti bæjarstjórnar.
Að lokum voru atkvæði greidd leyni-
lega. Ellefu töldu að mynd Sigurðar
sýndi ekki orminn, einn skilaði auðu
og annar að hún sýndi orminn. Þegar
röðin kom að myndbandi Hjartar
töldu hins vegar fjórir að það sýndi
ekki orminn, tveir skiluðu auðu en
sjö að það sýndi hann sannarlega.
GG
Á ferð með sannleiksnefndinni
Hjörtur myndaði Lagarfljótsorminn
Mynd Sigurðar Aðalsteinssonar af Lagarfljótsorminum tekin 2. júlí 2012 frá Arnheiðarstöðum
taldist ekki trúverðug að mati nefndarinnar.
Hjörtur segir frá því þegar hann myndaði orminn. Mynd: GG
Magnús Skarphéðinsson segir frá verum sem efnast og afefnast neðan við Hafursá. Mynd: GG