Morgunblaðið - 26.08.2022, Blaðsíða 10

L
ukka hefur góða tilfinningu fyrir því
hvernig fólk hugsar um heilsuna
þessa dagana. Hún segir að fólk sé
orðið meðvitaðra að góð heilsa snúist
um marga þætti. Hún telur að geð-
heilsa verði meira áberandi á næstu árum.
„Mér finnst fólk vera farið að fara meira út í
náttúruna, stunda hreyfingu til að njóta og
horfa á heilsuna bæði á heildrænan hátt og til
langs tíma. Ef til vill get ég lýst því best með
því að vitna í yfirlýst markmið okkar í Greenfit
en við viljum setja stefnuna á að komast á
ólympíuleika 100 ára. Þá eigum við við það að
við viljum byggja upp heilbrigði til langs tíma
og geta notið útiveru, hreyfingar og góðs fé-
lagsskapar fram á síðasta dag.
Ég held líka að andleg heilsa sé loksins að
komast á blað og hljóta viðurkenningu sem
undirstaða góðrar líkamlegrar heilsu. Við er-
um ein heild og tengingin á milli líkamlegra
kvilla og geðheilbrigðis eru líklega meiri en við
höfum viljað viðurkenna hingað til.
Ég hef trú á að það verði stórkostlegar
framfarir á sviði geðheilsu á næstu árum og
áratugum. Við erum að sjá atriði koma upp á
yfirborðið núna í löndum í kringum okkur sem
verða án efa mikið í umræðunni hér líka á
næstu árum,“ segir Lukka.
Þarf að hafa áhyggjur af því sem
gerist seinna?
Þegar talið berst að blóðsykrinum segir
Lukka að það sé vinsælt núna að vera með sí-
lesandi blóðsykurmæla. Hún mælir þó með því
að fólk fái fagfólk til að lesa úr niðurstöðunum
því blóðsykur eigi til að sveiflast til.
„Þetta getur verið mjög lærdómsríkt og
hvetjandi en mér finnst þó afar mikilvægt að
fólk fái vitneskju um hvernig á að lesa úr
gögnunum. Þó að of hár blóðsykur geti haft
slæm áhrif á heilsuna þá er ekki endilega
æskilegt að hafa flata línu allan sólarhringinn.
Það þarf líka að hafa í huga að þarna er bara
verið að mæla eina breytu, þ.e. magn sykur-
sameinda í blóði. Líkaminn er margslunginn,
við erum ein heild og margir þættir hafa
keðjuverkandi áhrif hver á annan. Sem dæmi
má nefna að insúlín (sem hækkar í kjölfar
hækkunar á glúkósa) hefur fjölmörg hlutverk í
líkamanum. Okkur hættir til að festast í því að
tala bara um þekktasta hlutverk þess sem
snýr að blóðsykurstjórnun en með því að halda
blóðsykri stöðugt niðri og þar með insúlíni
getum við farið á mis við önnur gagnleg áhrif
insúlíns eins og til dæmis góð áhrif til lækk-
unar LDL-kólesteróls. Það er því alltaf gott að
stíga varlega til jarðar og huga að samhengi
hlutanna og heildarmyndinni,“ segir hún.
Eru allt of margir með of háan blóðsykur en
vita ekki af því?
„Já, það eru ansi margir Íslendingar með
helst til háan blóðsykur og við í Greenfit telj-
um afar mikilvægt að fólk fái að vita af því, það
læri að þekkja helstu gildi og fái upplýsingar
og fræðslu um hvernig við getum haft áhrif og
komið í veg fyrir vandann áður en hann verður
of stór. Við heyrum það að sumum innan okk-
ar hefðbundna heilbrigðiskerfis finnst við vara
fólk við snemma. Það sé ekki ástæða til að
hafa áhyggjur af einhverju sem gerist ekki
fyrr en eftir áratug eða jafnvel lengri tíma. En
við teljum að það sé gagnlegt að fræða og upp-
lýsa. Það er valdeflandi að þekkja styrkleika
og veikleika sína og vita að maður getur sjálf-
ur haft gríðarlega mikil áhrif á heilsuna.“
Úrið lætur vita!
Hver eru einkenni þess að blóðsykurinn
þinn sé of hár?
„Margir finna engin einkenni. Aðrir finna að
þeir eru viðkvæmir fyrir sykri. Þegar við töl-
um um sykur þá erum við þó að tala um ein-
föld unnin kolvetnarík matvæli almennt en
ekki bara hvítan strásykur. Undir þennan
flokk falla líka sætir drykkir, kökur, kex og
jafnvel brauð. Sumir finna einkenni en átta sig
ekki endilega á þeim fyrr en við förum að ræða
málin og skoða. Nú er komin á markað svo
flott tækni í úrum, hringum og ýmsum auka-
hlutum sem mæla heilsutengda þætti. Sjálf sé
ég alveg skýrt merki í Garmin-úrinu mínu
þegar ég borða óhóflegt magn af uppáhalds
súkkulaðinu mínu, sem gerist oftar en ég vil
viðurkenna,“ segir hún og hlær og bætir við:
„Þá mælist aukin streita í gegnum hjart-
sláttarmælingu. Hvíldarpúlsinn hækkar örlítið
og hjartslátturinn verður minna sveigjan-
legur, þ.e. svokallað „heart rate variability“
lækkar marktækt. Líðanin er svo yfirleitt í
takt við það sem úrið sýnir, ég sef aðeins verr,
er þreyttari daginn eftir og með meiri löngun í
meiri sætindi. En það er einmitt vegna þess að
margir finna engin einkenni sem það er mjög
gagnlegt og að mínu mati nauðsynlegt að
mæla.“
Marga vantar D-vítamín
Hvað kemur á óvart þegar gildin í blóðinu
eru skoðuð?
„Það kemur kannski helst á óvart hve marg-
ir eru lágir í D-vítamíni þrátt fyrir mikla
fræðslu og áróður undanfarin ár um að passa
upp á D-vítamín hjá okkur sem búum á svo
norðlægum slóðum. Það hefur líka komið mér
svolítið á óvart hve margir eru með hækkaðan
blóðsykur og hve algengt það er hjá íþrótta-
fólki og ungu fólki. Það virðist enn eima svolít-
ið eftir af þeirri mýtu að þeir sem stundi
hreyfingu þurfi að drekka dísæta drykki, sem
ég held að sé mikill misskilningur. Skaðlegur
misskilningur.“
Kemur það fólki á óvart þegar það kemst að
því að það sé með of háan blóðsykur?
„Sumum kemur það þeim í opna skjöldu en
aðrir vita nokkurn veginn hverju þeir eiga von
á. Sumir verða jafnvel hissa þegar þeir komast
að því að blóðsykurstjórnun þeirra er í góðu
lagi og efast um að þeir eigi góðu tölurnar skil-
ið. Yfirleitt er það þó þannig að þegar við för-
um að ræða málin þá veit fólk oft að það hefur
unnið sér inn þá stöðu sem er uppi á teningn-
um. Það gildir í báðar áttir því þegar við sjáum
flottar tölur þar sem allt er til fyrirmyndar þá
er saga fólksins yfirleitt sú að þau leggi sig
fram við að huga að heilsunni. Þess vegna er-
um við hjá Greenfit viss um að slagorðið okkar
„heilsa er ekki heppni“ eigi við að langmestu
leyti. Við höfum svo svakalega mikil áhrif á
heilsuna með ákvörðunum okkar.“
Finnst þér fólk vilja laga það með mataræði
eða vill fólk heldur bara töflur til að leysa
vandann?
„Við búum við þann lúxus í Greenfit að til
okkar leitar aðallega fólk sem hefur áhuga á
að taka sjálft ábyrgð á eigin heilsu. Lang-
flestir leita því til okkar fyrst og fremst til að
taka stöðuna og setja sér markmið. Við finnum
þó að fólk vill líka fá stuðning áfram eftir að
niðurstöðurnar eru ljósar og þess vegna erum
við stöðugt að leita leiða til að bæta þjón-
ustuna. Nú erum við komin með hjúkr-
unarfræðing og næringarþerapista sem geta
hjálpað fólki með næringu og mataræði auk
verkfræðinganna okkar og íþróttafræðinga
sem gera æfingaáætlanir byggðar á persónu-
legum niðurstöðum úr álagsprófi og hjálpa
fólki að ná sem bestum árangri. Það eru því fá-
ir sem eru að leita að skyndilausnum hjá okk-
ur en auðvitað notum við töflur þegar með
þarf en það eru þá aðallega vítamín og stein-
efni sem sýnt þykir að geri gagn þegar við-
komandi mælist með lág gildi.“
Ekki allt sem sýnist
Þegar Lukka er spurð út í mataræði segir
hún að það sé alltaf best að borða það sem hef-
ur ekki innihaldslýsingu.
„Það er alveg rétt að margir eru ekki alveg
meðvitaðir um hvað er hollusta en það er að
hluta til vegna þess að markaðurinn spilar á
okkur og reynir að selja okkur ýmislegt undir
merkjum hollustu. Gott dæmi er líklega ketó-
æðið. Þá voru ýmsar vörur merktar ketó sem
hafa lítið með ketósu að gera og alls ekkert
með heilbrigði að gera. En í rauninni er þetta
frekar einfalt í grunninn. Matur sem hefur
enga innihaldslýsingu er oftast góður fyrir
okkur. Tómatur er mjög heiðarlegur og þarf
engan langan lista af innihaldefnum. Hann er
bara tómatur. Sama má segja um allt græn-
meti, ávexti, kjöt, fisk, hnetur, ólífur, fræ.
Þetta er grunnurinn að góðu mataræði. Óholl-
usta er frekar það sem kemur í pakka og hefur
langa innihaldslýsingu.“
Hvaða ráð ertu með fyrir þá sem vilja lækka
blóðsykurinn með mataræði? Er eitthvað sem
fólk ætti alltaf að sleppa því að borða fyrir
utan gúmmíbangsa og kleinuhringi?
„Við horfum alltaf á manneskjuna í heild og
niðurstöður mælinganna. Svo skiptir auðvitað
öllu máli hvað viðkomandi langar að gera og
hvaða markmiðum hann eða hún vill ná. Fyrir
þann sem vill lækka langtímablóðsykur þá
ráðleggjum við yfirleitt kolvetnaminnkun en
skoðum í sameiningu hverju mætti breyta.
Byrjum til að mynda oft daginn á nýjum
morgunmat sem gæti til dæmis verið eins ein-
falt eins og að skipta úr hafragraut með hrís-
mjólk yfir í chiagraut með möndlumjólk og
bláberjum. Eða fá sér tvö egg í stað tveggja
ristaðra brauðsneiða. Það er ekki eitt ríkis-
mataræði sem hentar öllum og því byrjum við
yfirleitt á að spyrja viðkomandi hvað hann sé
vanur að borða og leggjum til breytingar út
frá því. Við höfum stundum notað sírita sem
mæla blóðsykur allan sólarhringinn til að
hjálpa fólki að læra á sín eigin viðbrögð og
hvaða matvæli henta þeim best. Þá viljum við
sjá mildar sveiflur og/eða skammvinnar en
markmiðið er ekki endilega engar sveiflur.
Tækni eins og þessi er mjög upplýsandi og
gagnleg en að mínu mati er líka nauðsynlegt
að fólk með góða þekkingu lesi úr gögnunum
og ráðleggi. Það er nefnilega stundum hætta á
að við tökum hlutunum of bókstaflega og för-
um út í öfgar sem eru ekki endilega gagnlegar
til lengri tíma.“
Best að borðamat
án innihaldslýsingar
Lukka Pálsdóttir rekur fyrirtækið Greenfit sem sér-
hæfir sig í heilsufarsmælingum. Hún segir að í
niðurstöðum þeirri liggi það fyrir að mjög margir
séu með of háan blóðsykur og það komi á óvart
hve margt ungt íþróttafólk sé í þeim hópi.
MartaMaríaWinkel Jónasdóttir | mm@mbl.is
Colorbox
Lukka Pálsdóttir segir að það
komi á óvart hvað margir eru
með of háan blóðsykur.
10 MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 26. ÁGÚST 2022