Tíminn - 08.04.1922, Blaðsíða 3

Tíminn - 08.04.1922, Blaðsíða 3
T 1 M I N N 53 Nýi heimspekingur. er fram kominn á Austfjörðum, Indriði nokkur sem verslar nieð raf- magnsdót á Seyðisfirði. Af nýútkom- inni grein i ónefndu málgagni má sjá að maður þessi er næsta frum-' legur. Ein af uppgötvunum hans er það, að danska einokunarverslunin hér á landi hafi verið samvinnufé- lagsskapur. Ennfremur að íslenskir samvinnumenn hafi landsverslun að endatakmarki. Að bændur og kaup" meiin eigi að vinna sérstaklega náið saman. Að samvinnulögin hafi farið nefndarlaust gegnum þingið. (Samt var þm. Seyðfirðinga, Jóh. Jóh. lengi vinnandi i nefnd í Ed. við frumvarp- ið!). Sömuleiðis má draga þá ályktun af orðum hans, að sameignarstefna háfi verið kend i Mentaskólanum og háskólanum í fyrra, , ef það er rétt sem talið er, að þriðjungur nemenda í þessum skólum hafi þá talið sig fylgjandi þeirri stefnu. Af þessari á- litlegu byrjun hjá Indriða munu flestir sannfærðir um, að hann ætti að hætta við peningalega starfsemi, og helga sina miklu krafta söguleg- um og félagslegum rannsóknum. Maður sem er jafngegnsýrður eins og Indriði af þekkingarþrá og sannleiks- þorsta, er prýði, jafnvel í þvi borg- félagi, þar sem Hagalín, St. Th. og Jón i Firði eru vitsmunastjörnur af fyrstu stærð. Frá útlöndum. Um miðjan janúar síðastliðinn var meiri snjókoma í Englandi en verið hefir í mörg ár. Skaflarnir urðu 20 feta háir og sumsstaðar fenti alveg yfir hús. Járnbrautar- lestir stöðvuðust víða og í London komst mikil óregla á sporvagn- ana. — Gott dæmi um fjármála- kreppuna í öllum löndum er það, hversu margir kupsýslumenn hafa orðið gjaldþrota, víða helmingi fleiri árið 1921 en 1920. 1 Svíþjóð urðu rúmlega 5000 menn gjald- þrota 1921 en tæplega 2000 1920. í Danmörku 706 1921 'en 310 1920. — Mikil hátíðahöld voru í Dub- lin er bráðabirgðastjórn Ira tók við Dublínarkastalanum. Hefir sá kastali verið í höndum Englend- inga í 7. aldir og verið tákn um veldi Englendinga yfir Irlandi. Sá maður sem við tók af hálfu íra, hafði verið foringi eins upp- reistarflokksins. Ensku liðsfor- ingjarnir veittu honum hina hjartanlegustu móttöku. — Um þrjá miljarða franka ¦ kostar franski herinn árlega. — Lloyd George virðist eiga við meiri erfiðleika að stríða en áður heima fyrir á Englandi, þótt enn hafi hann öruggan meiri hluta í þinginu. Kosningar standa fyrir dyrum þá og þegar og í- haldsmennirnir í samsteypu- flokknum gera meiri kröfur en áður, eigi samvinnan að haldast. Hinsvegar hervæðist gamli frjáls- lyndi flokkurinn í ákafa. Beitir hann einkum fyrir syni gamla Gladstones. pá hefir og Grey lá- varður, sem var utanríkisráð- herra Englands er stríðið skall á, komið á ný fram á vígvöllinn og ræðst mjög á stefnu Lloyd Ge- oi'ges í utanríkismálunum. Hefir Grey í mörg ár staðið utan stjórn- málanna, en er einn mest virti maður enska ríkisins. Var t. d.' um hríð sendiherra Englendinga í Bandaríkjunum. — Northcliffe lávarður, blaða- kóngurinn enski var á ferðalagi um Indland fyrir nokkru. Segir hann þaðan hinar verstu fréttir. Aðstaða Englendinga þar sé „verri en nokkur geti gert sér hugmynd um" heima á Englandi. — Fyrst nú er franska stjórnin að gera ráðstafanir til að senda til Rússlands þá rússneska her- merift, sem börðust á vesturvíg- stöðvunum. — Nýi páfinn hefir tekið sér nafnið Píus 11. Hann er ættaður frá Mílanó og er 65 ára gamall. Hann er vísindamaður og hefir einkum lagt stund á sagnfræði. Hann var um hríð yfirbókavörður hins mikla bókasafns í Mílanó, sem kent er við Ambrósíus, og síðar bókavörður við páfahirðina. Meðan á stríðinu stóð var hann sendur til Póllands sem sérstak- ur sendimaður páfans. þá er Pól- land varð sjálfstætt ríki varð hann hinn opinberi sendimaður páfans á Póllandi og er mælt að hann hafi leyst það mikla vanda- verk af hendi með miklum hygg- indum. Fyrir tæpum tveim árum var hann skipaður erkibiskup í Mílanó og stuttu síðar kardináli. Var það ágiskun margra að hann myndi verða páfi, er lát Benedikts 15. fréttist. Er svo að heyra sem kosning hans hafi- hvarvetna mælst vel fyrir meðal katólskra manna. Búist er jafnvel við að hinn nýi páfi muni stofna til sátta við ítalíu. \ ¦— Hugvitsmaðurinn mikli, Tho- mas Alva Edison, varð 75 ára ný- lega. Hann hóf lífsbaráttu sína með því að selja blöð á járnbraut- um, en varð á skömmum tíma langfrægasti hugvitsmaður heims- ins. Frægastar eru uppfyndingar hans á sviði rafmagnsáhaldanha. Hver einasti borgari siðaðs þjóð- félags nýtur nú daglega góðs af hugviti hans á fjölmörgum syið- um. — Innanríkisráðherra Finna var veitt banatilræði um miðjan febrúar og beið hann bana af. Tilræðismaðurinn er ungur. peg- ar hann var drengur hataði hann Rússa svo harðlega að hann tók þátt í tilraun að sprengja rúss- neskt herskip í loft upp. Honum var þá varpað í fangelsi og leik- inn mjög hart, og félagi hans réð sér þá bana. Sjálfur slapp hann úr fangelsinu með því að kasta sér út um glugga á þriðju hæð. Skaddaðist þá á höfði og hefir vart verið með fullu ráði síðan. Til kaupfélaga! H.f. Smjörlikisgepðin í Reykjavík: er stofnuð í þeim tilgangi, að koma hér á smjörlíkisframleiðslu, sem geti fyllilega jafnast á við samskonar iðn erlendis, bæði hvað gæði og verð snertir. Eflið íslenskan iðnað. Biðjið um íslenska smjörlíkið. Fiskimjöl. Þeir, sem hafa í liyggju að kaupa fiskimjölið frá verksmiðjunni í Vestmannaeyjum, hvort heldur er til kraftfóðurs eða áburðar geri svo vel að senda mér pantanir sínar sem fyrst. Mjölið hafa ýmsir hér reyn't og gefist ágætlega. G. J. Johnsen. Afgreiðsla Tímans er flutt í Sambandshúsið á Arnarhólstúní. Opín frá 8-12 f. h. Sími 496. Ástæða morðsins /telur hann þá að ráðherrann hafi ekki beitt nægilegri hörku • gegn byltinga- mönnum á Finnlandi. — Stjórn alheimssambands samvinnufélaganna átti fund í Bryssel nýlega. Var það ráðið þar meðal annars, samkvæmt beiðni frá' rússnesku samvinnufélögun- um, sem eru í bandalaginu, að senda fimm manna nefnd til Rússlands, til þess að kynnast á- standinu. Sömuleiðis var í ráði að kjósa þriggja manna nefnd til þess að greiða fyrir viðskiftum við Rúsland. — Ensk blöð gera mikið veður út af því að við húsrannsókn hjá Gandhi, foringja uppreistar- mannanna á Indlandi, fundust bréf til hans frá Lenin. — Finska stjórnin leggur það til að herða enn á áfengisbann- lögunum og eftirliti með þeim og hefir til þess fylgi þingmeiri- hlutans. — Bók ein er nýkomin út á þýskalandi, sem vakið hefir geysi- mikið umtal. Höfundurinn er pró- fessor í sagnfræði við Berlínar- háskólann. Bókin fjallar um Ludendorff hershöfðingja og ræðst afarharðlega á hann. Lud- endorff er, að áliti höfundarins, langt frá að vera svo einarður og stefnufastur sem af hefir verið látið. Hann hafi einmitt sífelt hvarflað frá einni stefnu til ann- arar. Hann sé gersneyddur öllum stjórnmálahæfileikum og mjög auðtrúa. það 'sé Ludendorff sem beri alla ábyrgðina á því að ekki fékst samkomulagsfriður. Hann hafi undir eins kallað hvern þann mann föðurlandssvikara sem nefnt hafi samkomulagsfrið. Hann hafi verið steinblindur uns alt var tapað. þeir saman, Ludendorff og Tirpitz flotaforingi séu þeir menn, sem eyðilagt hafi verk Bismarcks og Moltkes. — Búist er við að bók þessi hafi mikil pólitisk áhrif á þýskalandi, því að konungssinnar þar í landi hafa Ludendorff nú helst í broddi fylk- ingar. — Bandaríkin í Norður-Ameríku hafa nú aflað sér hinnar fyrstu nýlendu í Afríku. Snemma í síð- astliðnum mánuði tókust þau á hendur að „vernda" svertingja- lýðveldið Líbería, sem liggur á vesturströnd Afríku. — þýski ríkiserfinginn fyrver- andi hefir ritað endurminningar sínar og munu þær koma út í vor. — Búist er. við að í haust muni eiga að kjósa forseta fyrir þýska lýðveldið. Ber öllum flokkum sam- an um að framkoma Eberts for- seta hafi í alla staði verið rétt, en hægriblöðin vilja fá glæsilegri mann til að koma fram fyrir hönd þýskalands út á við. — I janúarmánuði síðastliðn- um var verð útfluttra vara frá þýskalandi 1,7 miljarð marka hærra en verð innfhittra vara. — Frakkar og Englendingar hafa fallist á að láta nú niður falla eftirlitið með sjóher þjóð- verja. Aftur á móti eru Frakkar með öllu fráhverfir því að fela þjóðabandalaginu eftirlit með því að þjóðverjar framkvæmi ákvæði Versalafriðarins um landherinn. — Um mánaðamótin febrúar mars var því lýst yfir af fulltrúa Englands á Egyptalandi, að Eng- land afsalaði sér þeirri vernd eða yfirstjórn sem það hefði haft yfS1 landinu og væri Egyptaland nú óháð, fullvalda ríki. Fyrst um sinn héldist þó sama ástand og áður um hervarnir landsins, ör-^ yggi samgönguleiða, vernd útlend- inga og eftirlit með friði i Súdan. — Ritari finsku sendiherra- sveit&rinnar í Moskva kom til Kaupmannahafnar um miðjan síðastl. mánuð og segir frá á- standinu í Rússlandi. Fregnir þær, sem gengið hafi um pólit- iskar róstur í Moskva séu með öllu ósannar. Nægilegar vörur séu á boðstólum í búðunum i Moskva, en verðið sé ógurlega hátt. Matur sé og nógur þar, en rándýr. — Ritstjóraskifti urðu nýlega við franska stórblaðið Le Figaro. Tóku tveir nýir ritstjórar við af ritstjóranum sem fór. Gamli rit- stjórinn varð svo reiður yfir smá- grein sem birtist í blaðinu eftir skiftin, að hann skoraði annan nýju ritstjóranna á hólm. þá svar- aði hinn nýi ritstjórinn óðara með því að gera hið sama. Ein- vígi eru enn tíð á Frakklandi og vekur þetta því gríðarmikla eftir- tekt. — Karl, fyrverandi Austurrík- iskeisari lést nýlega úr lungna- bólgu suður á Madeira. — Stórmikið umtal hefir orðið um öll Norðurlönd um danska miðilinn Einar Nielsen. Var álit- ið að hann væri einhver besti mið- ill í Danmörku. Var það talið um hann merkast, að á miðilsfundun- um kom út um vit hans efni, sem nefnt var „teleplasma" og var tal- ið að það efni kæmi frá öðrum heimi. Á síðastliðnu hausti var skipuð nefnd vísindamanna í Kaupmannahöfn sem rannsakaði Einar Nielsen. Birtist efni þetta á fundunum og vísindamennirn- ir gáfu út vottorð um að engin svik væru höfð í frammi. Blaða- maður einn danskur taldi þetta þó ekki nægilegt. Hann skoraði á Einar Nielsen að láta rannsaka sig í Kristianíu og hét 10 þús. kr. verðlaunum, ef hann yrði ekki uppvís að svikum þar. Einar Nielsen var tregur til, en einn af helstu spiritistum í Noregi, pró- fessor Jæger, skoraði svo fast á hann, að hann lét tilleiðast. Fund- irnir í Kristjaníu fóru fram í síð- astl. mánuði. Prófessor Jæger tel- ur að dómnefndin norska hafi verið alt of harðleikin við miðil- inn og hafi það veikt hann. Fyrstu fundina kom ekkert merki- legt fyrir. En á fimta fundinum sást þetta margumtalaða efni, en þá var Einar Nielsen staðinn að svikum. Hefir dómnefndin ritað um það rækilega skýrslu. Pró- fessor Jæger viðurkennir það' og að miðillinn hafi haft svik í frammi. Svikin voru framin á mjög ógeðslegan hátt. Efni þetta var afarfíngert „gas", sem hægt var að láta mjög lítið fara fyrir. Hafði miðillinn falið það inni í endaþarminum meðan hann var rannsakaður. Allur þorri manna telur Einar Nielsen loddara. Pró- fessor Jæger telur að Einar Niel- sen hafi framið svikin að hvötum illra anda, sem hafi náð valdi yfir honum. inn til athugunar í sambandi við sjálft verslunarmálið, þá hlið þess, sem snertir baráttu íslendinga við erlenda hringa og auðmenn. þar næst kemur landbúnaðurinn. Eins og fyr er á drepið, framleiða bændur með miklum vinnukostnaði kjöt, sem selst lágu verði erlendis, af því að það er saltað, ull, sem lika er i lágu vérði, af því að hún er gróf og óhentug til vandaðra fataefna, og hross, sem fáir vilja kaupa, af þvi þau eru smávaxin og bifvél- ar útrýma nú hestum við flestalla vinnu og flutninga i þéttbygðum löndum. íslendingar þurfa að breyta að miklu leyti um við- fangsefni í landbúnaðarframleiðslunnn. Hætta að leggja mesta stuhd á að framleiða kjöt, ull og hross. Flytja, i stað þess út smjör, osta, svínakjöt og egg. í stuttu máli: Hætta að miklu leyti við það, sem kalla mætti íslensk- an búskap, og taka upp danskan. það er að likindum ekki þjóðlegt. En neyðin kennir naktri konu að spinna. Menn munu spyrja: „Hvaða avinningur fylgir þessari breytingu?" þyí er fljótsvarað. Framleiðsla íslenskra bænda verður auðseld. Andvirði hennar kemur inn í lanchð i föstum, stöðugum straum aít árið. Bretar, hin kræsna og mikla matkaupaþjóð álfunnar, verða aðalkaup- endur íslenskrar sveitaframleiðslu. þó að svo sé tekið til orðs, að hætta eigi við kjöt- framleiðsluna, þá má ekki skilja það of bókstaflega. Sum- ar sveitir landsins eru, sakir kjarnlendis, góðra afrétta og fleiri náttúrugæða, prýðisvel fallnar til sauðfjárrækt- ar. þar er vitaskuld sjálfsagt að halda áfram búskap í fornum stíl, bæði til að framleiða kjöt til heimanotkunar í landinu sjálfu, og til útflutnings, niðursoðið eða verk- að á annan hátt, þannig, að það sé auðseld vara á heims- markaðinum. þar að auki verða sumir hinir bestu ostar ekki gerðir nema úr sauðamjólk. Með bættum samgöngum og aukinni vélanotkun við jarðræktina (þúfnabaninn o. fl.), breytast búnaðarskilyrð- in. Ranyrkjan og heyskapur á óræktuðu landi minkar, og hin frjósamari undirlendi landsins geta haft smjörbú starfandi alt árið, og komið vörunni fljótt áleiðis á mark- aðinn með járnbraut og strandskipunum til Reykjavíkur. þaðan verða tiðastar beinar ferðir til hafnarbæjanna á Englandi. Séu vörugæðin trygð og skjótir flutningar, þarf ekki að efast um markaðinn. I Að þvi er snertir útflutning á kjöti, hafa margir ís- lenskir bændur treyst á að opna mætta markað í Eng- landi, ef kjötið væri kælt eða fryst, og kæmi nýtt á mark- aðinn. En þetta er að miklu leyti bygtá misskilningi. Bretar eru kræsnir um matföng og_ efnaða fólkið þar í landi borgar ekki hátt verð nema fyrir'kjöt af góðum skepnum, sem slátrað er þar í Jandi, þ. e. alveg nýtt kjöt, með engum keim af löngum flutningi, frosti eða kælingu. Að vísu myndi kælt kjöt héðan seljast fljótt í Englandi, en ekki við sérlega góðu verði. það yrði fæða fátæklinganna, sem ekki hafa efni á að borga það með sem erfið framleiðsluskilyrði á íslandi gera óhjákvæmi- legt, ef atvinnan á að vera lífvænleg. íslendingar haía ekki nema eitt ráð, nú þekt, til að koma sauðakjöti í verulega gott verð á Englandi. það er með því að flytja sauði út lifandi. Nú hefir innflutning- ur, undir skilyrðum, sem hægt er við að una, verið bannaður í fjórðung aldar. Nokkur von er um að því banni mætti breyta í leyfi áður langt um liður. En til þess þurfa íslenskir. bændur að útrýma fjárkláðanum gersamlega. Og i öðru lagi verða íslenskir samvinnu- menn að njóta að hjálpar skoðanabræðra sinna i Eng- landi til að yfirstíga innflutningsbannspólitik enskra landeigencia. Hvorttveggja er kleift. Fjárkláðann var auð- vélt að lækna, ef bændur hefðu fylgt drengilega forustu Páls heitins Briems. það var gert í best mentu sveita- héruðum landsins. En þar sem mentunin var minst, var viljandi og óviljandi brotið móti settum reglum. Nú hefir samábyrgð þjóðfélagsins komið til greina. þroskuðu bændurnir verða að gjalda hinna óþroskuðu. Kláðinn lifir enn góðu lífi i landinu. Og meðan svo er háttað, er gersamlega vpnlaust um lifandi innflutning til Engands. En takist að lækna fjárkláðann, er sennilegt að íslensk- um samvinnumönnum takist von braðar, með tilstyrk samherja sinna i Englandi, að opna þennan markað var- anlega. Skulu leidd að því nokkur rök.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.