Tíminn - 23.09.1922, Blaðsíða 1

Tíminn - 23.09.1922, Blaðsíða 1
<£>)<xíbtei oo, qfgrei&sluma5u£ Cimans er. Stgurgetr ^ri&rtísfon, Sarrtbanosbúsinu, 'S.eyfjavit C t m a n s cr t Sambanost]úsinu. <Dpin öaglega 9—\2 f. b. Stmt 496. VI. ár. Reykjavík 23. septeinber 1922 39. blað Kjötverðíð og kjöttoliurinn. Sláturfélag Suðurlands auglýs- h í fyrradag kjötverðið, eins og það verður hér í höfuðstaðnum í haust. Kjöt af dilkum kr. 0,60—1,40 kg. Kjöt af sauðum og öðru full- orðnu fé kr. 0,60—1,60 kg^ Slátur kr. 1,00—4,50 hvert. Mör kr. 2,20 kg." pað mun ekki of lágt áætlað að bændur hafi að meðaltali greitt kaupamanninum 50 kr. kaup á viku. Með fæðinu verður kaupið alls ekki áætlað-lægra en kr. 65 á viku. Verðið á meðallambinu sam- kvæmt ofanskráðu verður ekki hærra en kr. 17,50. Eftir því þarf bóndinn að leggja til nálega 4 lömb til þess að geta borgað kaupamanninum vikukaupið. 'petta óskaplega lága kjötverð bætist nú ofan á vandræði und- anfarinna ára, ofan á það, hversu þjóðfélagið hefir búið að bænda- stéttinni á undanförnum árum, sem hefir margsinnis verið tekið fram hér í blaðinu. það leikur ekki á tveim tung- um að voði er fyrir dyrum um afkomu bændastéttarinnar í slíku árferði. I þetta sinn verður mönnum fyrst og fremst litið til áþreifan- legu ástæðunnar til að kjötverðið er svo óskaplega lágt. Sú ástæða er: kjöttollurinn í Noregi. II. Tíminn hefir staðið einn uppi allra Reykjavíkurblaðanna með þá skoðun, að kjöttollurinn norski muni a. m. k. meðfram stafa af ráðstöfunum sem íslenska ríkið hefir gert vegna sjávarútvegsins. Er átt við tvent: undanlátssemina í Spánarmálinu og hina nýju síld- veiðalöggjöf. Morgunblaðið og fylgihnettir þess hafa einkum bar- ist á móti þessari skoðun Tímans. þau finna það þessi blöð, að væri þessi skoðun viðurkend rétt, þá ættu bændur landsins fylsta rétt til að fá hallann af kjöttollinum greiddan úr ríkissjóði. Á móti því vilja þau berjast með hnúum og hnefum. Tvent færa blöð þessi fram til stuðnings máli sínu: Ummæli norska konsúlsins hérna í bænum og hitt að norsku blöðin gefa ekk- ert í skyn í þessa átt. Tíminn hef- ir óhrekjanlega sannað að á þessu verður ekkert bygt endanlega. En hin styrku rök fyrir skoðun Tímans skulu nú nánar rakin. Og þau eru aðallega tvenskonar. Annarsvegar saga kjöttollsmáls- ins í Noregi. 1 20 ár hafa bænd- urnir í Noregi barist fyrir því að fá þennan verndartoll lögleiddan. pað hefir altaf strandað þangað til nú-alt í einu. Nú er kjöttollur- inn samþyktur með miklum meirihluta. Á norska þinginu eiga sæti um 120 þingmenn. En bændaflokkur- inn á þar ekki nema 18—20 full- trúa. pað vantar því næsta mikið á að bændáflokkurinn einn hafi getað komið kjöttollsmálinu fram. Hverjar eru þá ástæðurnar til þess, að kjöttollurinn er nú alt í einu lögleiddur með miklum meiri- hluta eftir 20 ára árangurslausa baráttu? þá er komið að hinu atriðinu. Tíininn heldur því alls ekki fram að undanhald íslendinga í Spánarmálinu og síldveiðalöggjöf- in séu einu ástæðurnar til þess að aðrir hinna norsku þingmanna en bændurnir greiddu tollhækkuninni atkvæði. pað . er fjarri því. En Tíminn heldur því fram að því sé eins varið um þessa athöfn mann- anna sem aðrar, að til hennar liggi fleiri hvatir en ein. Og nú ætti hver og einn sem þetta les að stinga hendinni í sinn eigin barm og spyrja sjálfan sig. Er það ekki með öllu víst að á þingi Norðmanna sitji a. m. k. nokkrir gallharðir bannmenn — viðlíka ákveðnir bannmenn og tíðkast hér hjá okkur? það er öld- ungis víst að svo er. Nú fórum við þannig að í bann- málinu, sem kunnugt er. Afleið- ingarnar fyrir bannið í Noregi eru komnar á daginn. Hvað er senni- legra en að sársauki ósigursins í svo ríku áhugamáli, hafi haft áhrif á atkvæðagreiðslu. Hver er sá maður, sem fullkomlega vill for taka slíkt um sjálfan sig? þetta sálfræðilega atriði í mál- inu er svo þungvægt, þegar saga þessa kjöttollsmáls er um leið at- huguð frá rótum, að ekki verður fram hjá því komist. Hið sama má segja um síld- veiðamálið.það er viðkvæmt hags- munamál fyrir marga af útgerð- armönnunum norsku. 1 þeim hóp eru vafalaust ýmsir áhrifaríkir menn. Er það ekki annað en það sem alstaðar tíðkast að ríkin svari hvort öðru fullum hálsi í atvinnu- og tollalöggjöf. peim rökum, sem nú hafa verið nefnd, verður ekki mótmælt. það eru^afarsterk líkindarök fyrir því að kjöttollurinn stafi meðfram af ráðstöfunum sem íslenska ríkið. hefir gjöra látið vegna sjávlarút- vegarins. því miður er nyjög hætt við og nálega víst að vonirnar hafa brugðist um að laga málið samn- ingaleiðina, a. m. k. á þessa árs kjötframleiðslu er til Noregs flyst. Og þá dynur hún yfir spurn- ingin: Hvað á þá að gera nu í haust í þessu mikla máli? III. það var bent á það í síðasta blaði Tímans að ýmsar hinar helstu stéttir landsins hafa bund- ist föstum samtökum til að gæta hagsmuna sinna. það var rökstutt að bændastétt- in væri og í.sínum fylsta rétti þar sem hún hefir' stofnað til slíkra samtaka. Aldrei hefir það verið eins aug- ljóst eins og einmitt í þessu máli að þau samtök hljóta fyrst og fremst að vera pólitisk. Landsstjórnin og þvínæst al- þingi skera úr því hvort bænda- stétt landsins fær nú komið fram þeirri fullkomnu réttlætis- og sanngirniskröfu, að þar sem kjöt- tollsmálið er þannig vaxið sem nú hefir verið lýst, verði bændum nú í haust goldinn annarsstaðar frá hver sá eyrir sem þeir skað- ast um á kjötsölunni vegna norska tollsins. Síðar koma dagar og ráð um það, hvað við iaki á næsta ári. pessari kröfu er nú fyrst og L Afbragðs fegund af hreinum Yirginiii sigarettum. Smásöluverð 65 aurar. Frægar fyrir gazði. ? ? ? Kaupfélag Reykvíkinga selur allskonar nauðsynjavörur og tóbaksvörur. Verslið við það hvar sem þér eruð á landiuu. Ávalt nýjar vörur með lægsta verði. Viðskiftin greið og áreiðanleg. Símar 728 & 1026 Pósthólf 516. Símneí'ni: Solidum. Dóms- og kirkjumálaráðuneytið tilkynnir et'tirfarandi: Ráðimeytið hefir í hyggju nú fyrir slátrun í haust að setja nýjar reglur um slátrun búpenings samkvæmt lögum 19. júní 1922 nr. 31. En þar sem ætlast er til, að léyft verði í væntanlegum nýjum reglum, að deyða sauðfé éinriig á þann hátt að rotað sé7 þá þykir ástæða til, að veita á þessu hausti almenna undanþágu frá ákvæði gildandi reglna frá 17. nóvember 1916 um að deyða skuli sauðfé með þar til gerðu skotvopni, og veitist því hér með leyfi til að deyða megi sauðfé á þessu hausti einnig á þann hátt, að rotað sé með helgríinu eða öðru nothæfu rotunaráhaldi. fremst. beint til landsstjórnar- innar. Framsóknarflokkurinn,. bænda- flokkurinn, stærsti flokkurinn á aJþingi, réði mestu um skipun nú- verandi stjórnar. Sá flokkur hlýtur einhuga að standa að þessari kröfu: að lands- stjórnin geri nú þegar gangskör að því að greiða bændum hallann af kjöttollinum, upp á væntanlegt samþykki þingsins. Afstaða flokksins til stjórnar- innar hlýtur að miðast mjög við það, hyersu hún snýst við þessu mikla hagsmunamáli bændastétt- arinnar. það er skylda Framsóknar- flokksins að fylgja þessu máli fast eftir. pað er skylda bænda- stéttarinnar, bæði vegna hennar sjálfrar og vegna framtíðar lands- ins að setja þetta mál á oddinn. Að hverju leytí er B. Kr. svaraverður? B. Kr. vonaðist eftir að geta komið laumupésa sínum út um land, án þess að samvinnumenn í Reykjavík yrðu varir við, og gætu látið fylgja at- hugasemdir. Nú vonar B. Kr. að byrj- aðar verði við hann umræður um pésann í heild sinni. það mun og verða gert, en ekki alveg a þann hátt sem B. Kr. í barnslegum metnaði sín- um hefir búist við. Til þess að hægt sé að ræða um alvarlegt mál, þurfa báðir málsaðilar að hafa töluverða þekkingu á undirstöðuatriðum máls- ins. Vanti þessa þekkingu öðru megin, eru umræður tilgangslausar. Ef ein- hver gamall ístrubelgur héldi þvi fast íram sem kenningum í líffræði, að nef mannsins væri skapað til að vera ílát fyrir skorið tóbak og maginn til að anda með, þá myndi enginn.mað- ur með hversdagslegri þekkingu á . heilsufræði leggja út í að tala um slík efni við þvilikan mann. Aftur á móti ' væri ekki útilokað, að unt væri að tala við hann um einhver enn auð- veldari efni, eitthvað sem maðurinn a) tilviljun kynni áð hafa eitthvert vit á. Nú er þessu einmitt svo varið um B. Kr. Menn vissu áður fullvel, en laumupésinn sannar það til fulln- ustu, að hann getuí ekki tekið þátt í umræðum um samvinnumál. Fá- træði hans í þeim efnum er alveg einstæð, jafnvel þó að leitað sé í háns fáfróðu stétt. B. Kr. gerir bók 70 bls. og eyðir til útgáiunnar á 3. þús. „gullkrónum" af fúlgu þeirri, sem fátækir bændur og sjómenn veita þessum gamla manni til ör.eigaframfærslu. Pésinn er um það að leggja niður samvinnufélags- skapinn, leysa upp kaupfélögin og Sambandið. Leyfa í hæsta lagi sam- tök bænda eins og þektist fyrir miðja 19. öld, þegar Hálfdán gamli í Brennási, faðir Jakobs, sem fyrstur síofnaði kaupfélag hér á landi, safn- aði fáeinum bændum saman til að lata selstöðukaupmenn á Akureyri bjóða i ullarpoka þeirra og tólgar- böggla. petta er hliðstæð tillaga við það, ef einhverjum bónda, sem er búinn að slétta tún sitt, og notar við heyskapinn sláttuvél, rakstrarvél, snúningsvél, og flytur heyið á vagni heim i góða hlöðu, væri skipað í nafni framfaranna að" sla með einjárnung og ljáböndum úr leðri. Hita ljáinn með viðarkolaeldi til að hvessa hann. Bera heybaggana á bakinu heim íop- inn heygarð. Andi B. Kr. er a þann hátt kominn á hnignunarstig að hon- um nægir ekki að ganga ofan í jörð- ina verk tveggja kynslóða. Hann þarf að komast lengra niður í fyrsta fálm algerðra byrjenda. Fáfræð; B. Kr. nálgast stunduni sögulega fölsun. Hann berst aðallega móti Samband- inu, en veit svo lítið um það, að,hann lieldur að það sé stofnað í Rvik sein- ast á striðstimanum, eða jafnvel 1919, aí' fáeinum mönnum þar. Hann veit ekki að Sambandið er stofnað norð- ur í Ystafelli árið 1902. Að þá ganga í það 3 félög á Norðurlandi. Að Sam- bandið hafði frá þvi ári fullkomið skipulag, lög, stjórn, reglulega aðal- fundi ár hvert. Byrjaði þá þegar á framkvæmdum út á við, sendi erind- reka við og við til útlanda til að ann- ast. erindi félaganna. Var á góðum vegi með að keppa við Landsbank- ann um Björn Sigurðsson, sem verslunarfulltrúa erlendis á næstu missirum, áður en B. S. varð sam- verkamaður Bi Kr. Að í þess stað varð Jón Jónsson bóndi á Héðins- höfða erindreki sambandsfélaganna erlendis í nokkur ár, þar til H. Kr. tók við 1912 og hefir síðan þá gegnt sameiginlegum verslunarstörfum fyr- ir sambandsdeildirnar, fyrst búsettur á Akureyri, síðar í Khöfn og nú Rvík. Fáfræði B. Kr. nær því ótrúlega há- marki, að hann veit ekkert um þessa hægu, löngu framþróun, þar sem þús- undir þroskuðustu borgara i landinu byggja með frjálsum félagsskap hið heilbrigðasta og sterkasta verslunaf- fyrirtæki sem myndast hefir hér a landi frá því sögur hófust. I stað þess heldur vesalings karlinn að fá- einir menn i Rvík hafi stofnað Sam- lia*ndið, þegar það er orðið nær 20 ára gamalt. pað er ofboð skiljanlegt hversvegna B. Kr. getur komist að írumlega vitlausum niðurstöðum, .út frá svona forsendum. í laumupósanum er B. Kr. sífelt að tönnlast á þvi að Sigurður í Ysta- íelli og aðrir af leiðandi mönnum Sambandsins séu sócíalistar, og þyk- ir það ekki fallegt. Hinsvegar gleym- ir hann að geta þess að það var B. Kr. sem barðist íhest fyrir að koma sócíalista á þing í Rvík 1916, og tókst það. 1 öðru lagi þykir honum helst fyrirmynd fyrir íslendinga í kaupfé- lögum sócíalista erlendis. í Dan- mörku eru mörg þúsund samvinnu- fýrirtæki, sem bændur reka, þar á mcðal kaupfélög með skyldu-sam- ábyrgð. En B. Kr. virðist ekkert vita um þau. Aftur dettur hann ofan á eitt af hinum fáu samvinnufyrirtækj- um í Danmörku, sem sócialistar ráða i\'ð öllu leyti, „Hovedstadens Brugs- íorening", sem Borgbjærg efndi til um 1910. Hér á landi vill B. Kr. gera samvinnubændurna að sócíalistum, og þar með misindismenn i hans augum. En sjálfur hefir hann barist fyrir pólitiskum framgangi jafnaðar- manna hér á landi, og erlendis er samvinna þeirra helst fyrirmynd að ltansdómi. Frh. J. J. Freymóður Jóhannesson málari opnar málverkasýningu í Góð- templarahúsinu í dag. Aukablað kemur út af Tíman- um í dag. -----o------

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.