Tíminn - 26.02.1930, Blaðsíða 1

Tíminn - 26.02.1930, Blaðsíða 1
:)*** ©fafbfett oa, afgrci&slumaöur Cimans er X.annreia, þorstei nsödltir, óambanasfyteimi SLeytiaM. m 2^ígu>t£>9Ía Cimans er i Samban&sfyústriu. íDptn ðaQlega 9—12 f. I). XIV. ár. Reykjavík, 26. febrúar 1930. 9. blaS. „Stóra bomban" Opið bréf til Helga Tómassönar á Kleppi Þér hafið, hr. Helgi Tómasson, nú um nokkra stund, óbeðið og tilefnislaust frá minni hálfu gert yður, á mjög undarlegan og frum- legan hátt, títt um mína hagi, og það með þeim atburðUm, að eg hygg æskilegt, ekki sízt vegna yðar sjálfs og framtíðar yðar, sem manns og læknis, að gefa yð- ur tækifæri til að skýra opinber- lega fyrir öllum samborgurum yðar hvatir þær, er komið hafa yður og nokkrum samherjum yð- ar í læknastétt Rvíkur í þá fá- heyrðu aðstöðu, sem nú mun greint frá. Fyrir skömmu lét iSigurður Magnússon á Vífilsstöðum orð falla um það, að bráðlega myndi „stóra bomban" falla á Alþingi. Af öðrum orðum sem fallið hafa frá nánustu samherjum yðar, var augljóst að „stóra bomban" átti að granda núverandi lands- stjórn í pólitískum skilningi. Aðrar broslegar fréttir komu úr herbúðum „sprengiliða". Ef „bomban" næði ekki tilgangi sín- um átti íhaldið í þinginu að gera verkfall, sækja ekki fundi, gera Alþingi vanmegnugt til álykt- ana. Hindra að fjárlög næðu fram að ganga og freista á þann hátt að leysa upp hið löglega stjórn- arform, til hagsbóta fyrir þá sem eru andstæðir stjórnarstefnu Framsóknarmanna. Um áramótin kipti eg í lið nokkru fjárhagslegu ólagi, sem átt hafði sér stað hjá tveim stéttarbræði'um yðar. Lét annar þeirra reiði sína í ljós bréflega til stjórnarinnar, en báðir hlýddu, sem vonlegt var. Hjá yður var ekkert fundið að, heldur þvert á móti vitnað til vissra aðgerða, á spítaladeild þeirri er þér veitið forstöðu, sem stjórnin taldi til fyrirmyndar. Þótt undai'legt sé, tókuð þér að yður, tilefnislaust, að gerast málsvari hinna læknanna móti landsstjórninni. Þér höfðuð hreinan skjöld í því efni sem þar var um að ræða, og málstað- ur stéttarbræðra yðar var þannig, að þeir álitu sér bezt hent að ræða málið ekki opinberlega. En áhugi yðar var svo mikill á máli þessu, að hús yðar var gert að nokkuð föstum samkomustað „sprengimannanna". Um einn af þeim „collegum", sem sótti þess- ar vakningarsamkomur í hús yð- ar, er kunnugt, að þér höfðuð áður við flest hugsanleg tækifæri látið í ljósi óbifanlega fyrirlitn- ingu á hæfileikum hans við það starf, er hann lengi hefir gegnt fyrir ríkið, og að hann endurgalt yður umtalið í sömu mynt, og ekki með „dánarbúavöxtum". Út frá þessum samkomum fóru að berast vissar niðurstöður, er snerust aðallega .um heilsufar mitt. Fyrst dylgjur og hálf- kveðnar vísur, síðan ákveðmr dómar, um að eg væri geðbilaður, geðveikur, og seinast að eg væri sannanlega brjálaður. Líf og gengi Islendinga væri að sjálf- sögðu undir því komið að eg færi úr stjórninni og það sem fyrst. Eftirmaður var tilnefndur, sem „bombu"-fólkið taldi sig geta un- að við. Dylgjur þessar og sögur dreifðust út frá fáeinum mönn- um, sem unnu í nánustu sam- bandi við yður. Og svo sem von- legt var, eftir málavöxtum, báru þeir yður fyrir. „Sérfræðingur- inn" á Kleppi fullyrti að dóms- málaráðherrann væri brjálaður og ófær til að gegna starfi sínu. Dómur slíks manns hlaut að vera réttur, sögðu íhaldssamherjarnir, sem fluttu vísindi yðar út um bæinn og landið. Öllum mátti vera Ijóst af mála- tilbúningi þessum, að hér var fremur um pólitík að ræða en vísindi, pólitík, eins og þá, Sem Mbl.menn búa til í „Stormi" og „Framtíðinni". Tvö pólitísk mál voru hér til meðferðar, sem munu hafa valdið samstarfi þeirra fáu lækna og þeirra mörgu íhaldsmanna, sem stóðu að „bombu"gerðinni á Kleppi. Annað var deilan um veiting læknishéraðanna. Hitt var mismunandi skoðunarháttur um hvort ríkið ætti að taka á sínar herðar alla skuldasúpu Islands- banka. Annað var sérhagsmuna- mál nokkurra lækna, hitt var lífsbarátta nokkurra af ógætn- ustu fjáreyðslumönnum í land- inu. Samkvæmt gildandi lögum og venjum ber landsstjórninni rétt- ur og skylda til að veita héraðs- læknaembættin í landinu, Um það gilda ýmsar venjur. Elzta og versta reglan er að láta elzta umsækjanda jafnan fá embættið. Félagar yðar hallast mest að þessari óvenju. Gagnstætt þessu lítur núverandi stjórn svo á, að ef yfirgnæfandi meirihluti borg- ara í einhverju héraði mæli með einum ákveðnum umsækjanda, þá sé það nægilega þung röksemd til þess að stjórnin beygi sig fýr- ir því, og veiti þeim umsækjanda sem héraðsbúar biðja um Sú skoðun er byggð á þv-, að hvt- aðsbúar eigi mest á hættunni með lækni sinn. Þeir borga hon- um launin, með sköttum og sér- greiðslum. Læknirinn er í hér- aðinu vegna fólksins sem býr þar, en alls ekki fyrst og fremst tll að hafa þar atvinnu sjálfum sér til handa. Því meiri trú sem héraðsbúar hafa á lækni sínum, því betur gengur honum að vinna starf sitt vel. En sé lækni þrýst upp á hérað moti v?lja foi.ksmsj fara hæfileikar, jafnvel góðra lækna, forgörðum. Sambúð lækn- is og héraðsbúa verður þá svip- lík og líf í landi sem er hersett af óvinaþjóð. Mér var vel kunnugt hve skað- legt var að kúga héruðin. Þess- vegna hefi eg fram að þessu og mun jafnan framvegis, ef eg hefi með veitingu héraðslæknisem- bætta að gera, fara sem allra mest eftir óskum þeirra sem eiga að búa við lækninn, en taka ekk- ert tillit til slettirekuskapar manna, sem ekkert kemur málið -við. Seyðfirðingar, Snæfellingar og Dalamenn hafa - fengið að hafa þessa þátttöku um læknismál sín. 011 fengu þessi héruð unga og duglega lækna og fólkið í héröð- unum er mjög ánægt yfir valinu. 1 öllum þessum héruðum og víð- asthvar í byggðum landsins lítur almenningur á tilraunir þær, sem þér standið að, með samblandi af fyrirlitningu og undrun yfir rangsleitni ykkar. Því að sannleikurinn er sá, að öll aðstaða ykkar til læknaveit- inganna er kúgun við borgara landsins. Setjum svo, að þér vær- uð til lengdar geðveikralæknir á Kleppi, Dungal aðstoðarmaður við háskólann og Bjarni Snæ- björnsson embættislaus læknir í Hafnarfirði. Hvaða nauðsyn rek- ur ykkur til að þrengja upp á Dalamenn gömlum lækni, sem þeir vilja ekki heyra né sjá, og meina þeim að fá ungan og rösk- an mann, sem þeir þekkja, treysta og vilja hafa? Eruð þið svo undarlega skapi farnir, að ykkur sé sérstakur hamingjuauki að því, að dreift sveitafólk vest- ur á landi, fái þá óþörfu örðug- leika í lífsbaráttunni, að hafa lé- legan lækni heima fyrir og þurfa að leita yfir fjallvegi til annara héraða ? Hin miklu meðmæli með hinum unga lækni í Stykkishólmi stöf- uðu jöfnum höndum af því, að héraðsbúar höfðu kynnst mann- inum og líkað vel við hann, en vissu hinsvegar um gamlan og lítt færan lækni, sem þangað vildi komast. Fólkið óttaðist áhrif em- bættaklíkunnar í Rvík, vissi að ef hún réði, fengju þeir aftur farlama mann. Það leitaði til stjórnarinnar og bað ásjár und- an ofbeldi því, sem þér og yðar líkar standið að. Niðurstaðan varð sú, að Snæfellingar fengti lækni, sem gerir öll verk sín vel, og er hvers manns hugljúfi í hér- aðinu. 1 framkvæmdinni verður stefnumunurinn milli mín og yðar, milli embættaklíkunnar og borgaranna í hinum dreifðu bygð- um, þessi: Eg vil að fólkið í hin- um einstöku héruðum fái beint eða óbeint að ráða sér sjálft læknk Fólkið velur sér venjulega unga lækna, þegar héruð losna, ef það má hafa skoðun um mál- ið, eða þá eldri lækna, sem sýnt hafa sérstaka yfirburði. En eftir yðar stefnu og embættaklíkunn- ar, þá hafa gömlu, slitnu og stirðnuðu læknarnir forréttinn til svokallaðra beztu héraða. Slík héruð eru þá dæmd til, kynslóð eftir kynslóð, að hafa lækna eft- ir úrvali niður á við, því sem heppilega hefir verið nefnt „hin helvíska þróun". Þér og félagar yðar höfðuð gert uppreisn gegn ríkisvaldinu og ætlað að hrifsa með ofbeldi úr höndum landsstjórnarinnar hið eiginlega veitingarvald læknaem- bætta. Þið hófuð leikinn með all- miklu yfirlæti í sambandi við Keflavíkurhérað. Þið biðuð ósig- ur bæði í sjálfu málinu og fyrir dómstóli almenningsálitsins. Auk þess hafði framkoma ykkar, sumra, verið þanig, að óvíst var nema um töluvert brot væri að ræða á lögum landsins. Þið hóf- uð stríð og uppreisn. Þið biðuð ósigur. Sumir ykkar urðu viti sínu fjær af reiði og gremju. Og þegar byrjað var að , athuga hvort athæfi ykkar varðaði meira eða minna við lög, þá bilaði kjarkurinn. En eins og sá á helzt ekki að stela, sem ekki kann að fela, þannig eiga þeir menn helzt ekki að hefja upp- reisn, sem ekki þola að bera af- leiðingar gerða wnna. Síðar verð- ur vikið að því, hvernig Islands- bankamálið blandaðist inn í „bombumál" ykkar. Áður en vikið er að herbragði því, er þér hafið treyst svo mik- ið á, mun eg víkja nokkrum orð- um að skyldum aðgerðum sem andstæðingar mínir hafa gripið til gagnvart mér. Þar sem eg hefi nú um 14 ára skeið tekið allmikinn þátt í umbótastarfi Framsóknarflokks- ins, hefi eg talsverða reynzlu um vopnaburð andstæðinganna. Því meiri og nauðsynlegri sem um- bótin er, því meiri er fjandskap- ur og rógur þeirra sem á móti standa. Því betri sem málstaður umbótamannanna er, því lélegri eru rök andstæðinganna og því fremur grípa þeir til óviður- kvæmilegra vopna. Það hefir verið mín gifta, að kunna að velja mér mál, sem voru létt til sókna, mæltu með sér sjálf. En því fremur hafa sumir andstæðingar mínir leiðst út á brautir, sem þeim hafa orðið til skaða og ósæmdar. En þó hygg eg engan hafa búið sér jafn óhæga aðstöðu og þér, hr. Helgi Tómasson. Eg minnist þá nokkurra róg- burðarherferða á hendur mér, undanfara „bombumálsins mikla". Eg minnist þess fyrst, er Valtýr Stefánsson greip til þess neyð- arúrræðis að fullyrða, að bóndi úr minni sveit hefði sagt sér að eg hefði verið vondur við fermingarsystkini mín, svo að um hefði munað. Valtýr vildi segja: Vondur unglingur gerif vondan mann. Eg skifti mér ekki af rógmælgi Valtýs. En ferming- arsystkini mín lýstu hann á prenti opinberan ósannindamann að söguburði hans og hið sama gerðu allir bændur í Bárðardal. Stóð Valtýr eftir afhjúpaður og datt rógur sá niður. Þykir bændum í Bárðardal enn skömm að manni þessum og vilja engu treysta er frá honum eða Mbl. kemur. Næsta rógsmálið var um of- drykkju. Ihaldsmenn dreifðu þeirri sögu að ég væri hinn mesti drykkjusvoli og þess vegna ekki hlutgengur á þingi. Sennilega hefi ég ekki neytt meira áfengis á allri æfinni, heldur en einn af nánustu. samstarfsmönnum yðar í „bombumálinu" di-ekkur „norm- alt" á einu kvöldi. Og svo mikið er víst, að yfirmaður templara lýsti því yfir nýlega á prenti hér í bænum að engin landsstjórn hefði gert eins mikið til að halda áfengisbölinu í skefjum eins og sú stjórn, er nú situr. Og þar sem áfengismálin heyra aðallega til dómsmálaráðuneytinu, virðast um- mæli Mbl.-manna um mig í sam- bandi við áfengi fremur bera vott um vöntun röksemda, svo að ekki sé fastara að kveðið. Þtiðja herferðin var gerð í sambandi við eitur. Ihaldsmenn höfðu heyrt að til væru eiturteg- undir, sem gerðu menn mjög skarpa og afkastamikla um stund, en eftir nokkur ár væri heilsan farin. Að því er virðist þótti hinum treggreindu og verkasmáu íhaldsleiðtogum, sem ég skildi meira en þeir og starfaði meira en þeir. Þeim datt ekki í hug að áhugi, og vinnuþekking gerði nokkurn verulegan mun. Þeir héldu, að ég gerði mig gáfaðan og duglegan á þessu merkilega eitri og f engi um stund með þeim hætti lánaða orku frá ókomnum árum. Ölafur Thors og Valtýr Stefánsson gengu í flokki sínum fram fyrir skjöldu með þennan skemmilega rógburð um eitur- nautn mína, annar á landsmála- fundi í Vík, hinn í blaði sínu. Báðir vissu, að þeir fóru með vís- vitandi ósannindi. Báðir skrökuðu í sama tilgangi og þér, Helgi Tómasson. Þeir gátu ekki unnið mál sín með rökum. Heldur en tapa leik í byrjun, vildu þeir freista að vinna með slíkum með- ulum. Seinna mun það ef til vill þykja merkilegt, þegar frá verð- ur sagt, að menn sem engan dag ársins eru lausir við eituráhrif vínanda og tóbaks hafi reynt að rógbera fyrir eiturnautn mann, sem ekki notaði æsandi meðul fyr eða síðar á æfinni. En jafnhliða þvi og ég rek þennan þátt i bar- dagaaðferð andstæðinga minna vil ég þakka það hól óvinanna, er þeim finnst mitt hversdagslega starfsþrek óskiljanlegt út frá öðru sjónarmiði en því, að höfuð- stól framtíðarinnar sé eytt fyr en vera ber. Þá kem ég að fjórða og síð- asta kaflanum. þeim kaflanum, sem verður tengdur við nafn yðar á sama hátt og lygasagan um „fermingarbarnið" við Valtý, og sagan um eitrið, sem átti að gera menn gáfaða og duglega verður kennd við ólaf Thors og Mbl. Þér, Helgi Tómasson, hafið fundið upp og borið út þá sögu, að ég væri geðveikur, og að þess vegna yrði að taka af mér með valdi þau opinberu störf er ég gegni nú, ef eg sleppi þeim ekki án þess fyrir vinsamlegar bend- ingar yðar. Þetta er „stóra bomb- an", sem þér og nokkrir félagar yðar hafa verið að leika ykkur að undanfarnar vikur í þeirri von, að þið ættuð hægari leik með að kúga sveitir landsins undir óvin- sæla, afdankaða lækna, og bjarga , f járglæframönnunum í Reykjavík yfir á bak hinna fátæku vinnandi stétta í landinu, ef ég væri úr sögunni í þjóðmálum landsins. Síðan um nýár hafið þér, Helgi Tómasson, hvíslað í eyru kunn- ingja yðar, sem oft hafa þá um leið verið andstæðingar mínir, þeirri sögu að ég væri geðveikur. Þér hafið leitað fyrir y6ur hvern- ig jarðvegurinn væri í þinginu. Upp úr dylgjum yðar og „vina" yðar hafa svo spunmst nýjar út- gáfur. Eg átti að hafa verið undir yðar hendi um alllanga stund, sökum geðveiki. Ég átti að hafa verið um tíma sem sjúklingur á Kleppi o. s. frv. Frá „vinum" yðar bai'st svo út orusturáðagerðin. Þið Þórður á Kleppi áttuð að undirskrifa vott- orð um mitt andlega heilsufar og ef til vill tveir aðrir af „vinun- um". Þetta vottorð átti að senda forsætisráðherra og forseta sam- einaðs þings. Af Tryggva Þór- hallssyni forsætisráðherra mun hafa verið ætlast til þess, að hann bæði um lausn fyrir sinn „sjúka" starfsfélaga, en af for- seta þingsins, að hann léti kon- unginn vita um verðugan eftir- mann. Um sama leyti og „bomban" ykkar var að bíða eftir að springa varð ég lasinn af kvefi og háls- bólgu, fékk snert af hita og hefi ekki getað farið út síðustu 10 daga. Einn af hálslæknum bæjar- ins, Friðrik Björnsson, hefir

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.