Tíminn - 03.02.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 03.02.1931, Blaðsíða 1
(Sjaíbfeti 03 crfarci&slumo&ur Címans er K.annjpeig þorsteinsbóttir, Scvfjargöiu 6 a. Xeyr'jaDÍf'. C í m a n s er í Ccefjargötu 6 a. ©pin 6agíega fl. 9—6 Símt 2363 XV. árg. Reykjavík, 3. febrúar 1931. 7. blað. Þingmálafundur á Kjalarnesi Framsóknarfélag Kjalarness- hrepps boðaði til landsmálafundar í bamaskólahúsinu á Klébergi á Kjalamesi laugard. 17. f. m.; og var miðstjórnum stjórnmálaflokk- anna boðið að senda tvo fulltrúa á fundinn frá hverjum flokki. For- maður félagsins Jónas Bjömsson bóndi í Gufunesi setti fundinn kl. 11/2 síðd. og tilnefndi fundarstj. Kolbein Högnason bónda í Kolla- firði. Fulltrúar voru mættir frá Framsóknarflokknum og íhalds- flokknum en enginn frá Alþýðu- flokknum. Var umræðutíma skipt jafnt á milli flokkanna. Tveir fyrstu ræðumennirnir fluttu kl.st.- ræður hvor, en eftir það voru fluttar hálftímaræður. Þegar leið að fundarlokum var ræðutíminn styttur. Af utanhéraðsmönnum töluðu Tryggvi Þórhallsson for- sætisráðherra og Hannes Jónsson dýralæknir fyrir Framsóknar- flokkinn, en Ólafur Thors 2. þm. kjördæmisins, Magnús Guðm. og Pétur Ottesen alþingismaður fyr- ir íhaldsflokkinn. Forsætisráð- herra, Tr. Þ., tók fyrstur til máls 'og flutti ítarlegt erindi um störf stjórnarinnar . og þingmeirihlut- ans á þessu kjörtímabili, sérstak- lega á sviði landbúnaðarins. Taldi hann að þar sem nú væri aðeins eitt missiri þangað til að al- mennar kjördæmakosningar færu fram, væri eðlilegt að hann talaði um þetta aðalmál stjórnarinnar og Framsóknarflokksins. Stjórnin ætti fyrst og fremst að dæmast eftir framkómu sinni í landbún- aðarmálunum, hún hefði aðallega verið kosin og studd af bændum til að reisa við landbúnaðinn, og þessvegna kæmi það fyrst til greina hvemig stjórnin og flokk- ar hennar hefði staðið við kosn- ingaloforðin. Ráðherrann gerði í stórum dráttum grein fyrir þeim samgöngubótum, sem gerðar hefðu verið víðsvegar á landinu og með ströndum fram á þessu kjörtímabili, enda væra þær margfalt meiri en nokkru sinni áður á jafnlöngu tímabili. — Nú væri orðinn bílfær vegur frá Reykjavík norður um land til Húsavíkur og vestur um til Stykkishólms, ennfremur mætti nú fara á bílum frá Reykjavík austur að Skeiðarársandi.Á næstu missirum yrði akfært til Hólma- víkur og yfir um að Isafjarðar- djúpi. Nú væri nálega búið að byggja allar brýr, sem væru á brualögum, og á næsta fundi mundu koma fram ný brúalög. — Éftir að strandferðaskipið Súðin var keypt síðastliðið vor hafði strandferðum fjölgað um helm- ing og er það útkjálkahéruðun- um sérstaklega til hagsbóta. Að því er snertir póstgöngur um landið, þá verða lagðar fyrir næsta þing tillögur póstmála- nefndarinnar, sem hún hefir nú endurskoðað, samkvæmt þeim verður mjög fjölgað ferðum land- pósta, án aukins kostnaðar, enda verður þeim skipað í sameigin- legt kerfi við ferðir strandferða- skipanna. Ennfremur gat ráðh. um snjóbíla þá, sem keyptir hefðu verið. 1 vetur eru 2 bílar í förum á Hellisheiði til fólks- og mjólkurflutninga, þegar öðrum bílum er þar ófært, og reynast þeir mjög vel, fara naargar ferðir á dag og afkasta öllum fólks- og vöraflutningum yfir heiðina. Þriðji snjóbíllinn flytur fólk og póst yfir Holtavörðuheiði, en sá fjórði um Fagradal á milli Reyð- arfjarðar og Héraðs. Ráðh. kvaðst mundu leggja fyrir næsta þing frv. til úrlausn- ar samgönguörðugleikum á milli Reykjavíkur og Suðurláglendis ins, þar sem gert væri ráð fyrir vegarlagningu yfir' Hellisheiði á öðrum stað en þar sem vegurinn er nú. — í þessari grein verður aðeins drepið á örfá atriði úr frumræðu forsætisráðh., er snerta landbún- aðinn. Hann skýrði meðal ann- ars frá endurskoðun jarðræktar- laganna, starfsemi verkfæra- kaupasjóðs og lánveitingum til búnaðarfélaga til kaupa á drátt- arvélum, hinum stórfelldu hags- bótum af áburðareinkasölulögun- um verðlækkun á áburðinum og hversu notkun hans hefði marg- faldast hér á landi síðustu miss- irin, enda hefði það mest flýtt fyrir nýræktinni og sparað bænd- um hið dýra vinnuaf 1, þar eð vinnuvélar notast bezt á nýju sáðsléttunum. Hinsvegar gat hann þess, sem alkunnugt er, að íhaldsflokkurinn hefir beitt harð- vítugri mótspyrnu gegn áburðar- lögunum á Alþingi og í blöðum flokksins. Fórsætisráðh. kvaðst mundi leggja fyrir næsta þing heildar- löggjöf um búfjárræktina, hlið- stæða jarðræktarlögunum, nú á að auka þá starfsemi og tryggja henni fastan styrk, áður hefir hann verið mjög óverulegur í hlut'falli við jarðræktarstyrkina. í öðru lagi kvaðst ráðh. ætla að leggja fyrir næsta þing heimild- arlög fyrir stjórnina um inn- fiutning á ensku holdafjárkyni, til einblendingsræktar hér á landi. Búnaðarþingið hefir mælt fyrir því máli í.mörg ár. ArSs- vonin er mikil; en hinsvegar verður gætt ýtrustu varúðarráð- stafana gegn sjúkdómahættum og innfluttu skepnurnar einangr- aðar fyrst um sinn. Ríkið á að viðhalda stofninum. Samkvæmt breytingum á bændaskólalögunum, sem gerð var á síðasta þingi, skýrði for- sætisráðh. frá væntanlegri breyt- ingu á búnaðarskólanum á Hól- um, í þá átt, að auka verklega námið og stofna þar og reka til- raunastarfsemi, sérstaklega á sviði jarðræktarimiar; en skóla- búið yrði rekið fyrir opinberan reikning undir stjórn skólastjóra. Þá talaði ráðh. um gildiv al- J^ýðuskólanna og húsmæðraskól- amia fyrir sveitimar og landbún- aðinn; þeir væru stofnaðir fyrir atbeina Framsóknarflokksins, en íhaldsflokkurinn hefði haldið uppi þrálátri baráttu gegn mörg- um þeirra með misjöfnum með- ulum. Skólamálin og peningamál landbúnaðarins taldi ráðh. að bæru ljósastan vott um afstöðu flokkanna, íhaldsmenn hefðu lengi barist á móti sumum deild- um 'búnaðarbankans, t. d. Bygg- ingar- og landnámssjóði og veð- deildinni. Allt rekstursfé bank- anna hefði áður í stjórnartíð í- haldsins, runnið til sjávarútvegs og verzlunarreksturs, og fólkið úr sveitunum streymt þangað, sem peningarnir lyftu undir framfarimar við sjóinn. Nú væri ný stefna hafin með stofnun Búnaðarbankans, sem ætti að beina peningastraumnum til fi-amfara landbúnaðinum og snúa fólkinu aftur upp í sveit- irnar. Samvinnan milli ríkis- stjómarinnar annarsvegar og búnaðar- og samvinnufélaga bænda hinsvegar, hefði aldrei áð- ur verið eins náin og heillarík og nú á þessu kjörtímabili. Til viðbótar því sem þegar er talið til stuðnings landbúnaðinum, nefndi ráðh.: lögfesting búnað- arfélagsskaparins í landinu, lán- veitingar og fjárstyrki til stofn- unar frystihúsa, mjólkurbúa o. fl. í stórum stíl, taldi hann að fyrir mjólkurbúin væri sérstak- lega mikið starf framundan. — Sandgræðslan hefði fengið fasta stöð og verið stómm aukin. Á- veitufyrirtækin á Suðurláglend- inu hefðu verið gerð upp til þess að koma þeim á öruggan fjár- hagsgrundvöll, enda þótt þau væru vafalaust misstigin spor, og stórfelldum mistökum háð. Af væntanlegum málum á næsta þingi nefndi hann enn að lokum: Fiskiræktar- og laxveiða- löggjöf, lög um ágang búfjár, markalög og ábúðarlög, vanda- samt mál og mikilsvert, sem ó- víst væri hvernig tækist að ráða fram úr. Sum þessara mála hafa áður legið fyrir þinginu, en dag að uppi. — I lok ræðu simiar gat ráðherrann um þrennskonar starfsemi, sem mundi verða land- búnaðinum giftudrjúg í framtíð- inni: Tilraunastöðvarnar við bændaskólana, kornyrkju og fræ- ræktarstöðina á Sámsstöðum og rannsóknarstofnun fyrir at- vinnuvegina, sem væntanlega yrði fullkomin, einkum vegna hinnar stórmerku afmælisgjafar frá þýzka ríkinu til stofnunarinnar. Ráðherrann iauk ræðu sinni með þessum orðum: „Bændumir fólu mér að vera formaður Bún- aðarfél. Islands, ráðherra land- búnaðarins og formaður ríkis- stjómarinnar, til þess að vinna að viðreisn landbúnaðarins. Ég hefi gert það eftir fremsta megm". ' Fundarmenn þökkuðu ræðu forsætisráðherra með dynjandi lófaklappi; svo að Ólafur Thors, sem tók næstur til máls, var ó- venju lágmæltur í fyrstu ræðu sinni, og til þess að komast hjá því að svara ræðu ráðherrans, varpaði hann því fram, að allir flokkar hefðu alltaf verið sam- mála um landbúnaðarmálin! Þessvegna þyrfti ekkert um þau að tala. Þá vék hann að fjár- málum ríkisins og undraðist að ráðherrann skyldi ekki gefa yfir- lit yfir þau ; annars taldi hann svo skuggalegt umhorfs, að jafn- vel þótt íhaldsmenn kæmust í mikinn meirihluta við næstu kosningar, þá gætu þeir engu öðru áorkað en að bæta úr versta fjárhagsöngþveitinu, ríkisskuld- imar væru svo ægilegar. En síð- ar á fundinum sagði Ó. Th., þegar forsætisráðh. minnti á 25 —30 milj. kr. fjártöp bankanna hjá útvegsmönnum og kaup- mönnum, að þau væru smámunir, eins og einn dropi í hafinu! hjá þeim tugum miljóna sem unnist hefðu á útveginum, og ekki þess vert að minnast á þau! Þessi hamaskifti Ó. Th. á fundinum, fyrst hin heilaga vandlæting út af 25—30 milj.. kr. ríkisskuldum, sem varið hefir verið til arð- samra fyrirtækja í landinu, og síðar hin kærulausu og galgopa- legu ummæli hans um fjártöp bankanna, ca. 25—30 milj. kr., sem sokkið hafa við sjóinn, höfðu þær afleiðingar fyrir ræðu- manninn, að fundarmenn höfðu crð hans að engu, andstæðingar hans brostu í kamp, en flokks- menn hans sátu gneypir og undr- andi, mun þeim hafa þótt hin al- kunnu leikarabrögð Ó. Th. í þjóðmálum um of áberandi á þessum fundi. Pétur Ottesen talaði um að Framsóknarflokkurinn og núver- andi stjórn hefði ekkert gert á sviði landbúnaðarins annað 'en það sem gamla íhaldsstjórnin hefði verið búin að undirbúa! Þessa ræðu hefir hann áður flutt á flestum landsmálafundum, sem hann hefir komið á síðustu miss- irin, og má nærri geta hvernig honum hafi haldist á þessari tuggu gagnvart forsætisráðh., sem rakti til rótar meðferð þing- flokkanna á landbúnaðarmálun- um. — M. Guðm. virtist mjög hikandi um hvað hann ætti að tala, en vogaði sér þó til þess að gefa stjórninni nokkur heilræði um gætilega fjármálastjóm! En hann forðaðist algerlega að svara ákúrum andstæðinga sinna um meðferð enska lánsins 1921, upp- hæð ríkisskuldanna 1929, færslu íhaldsstjómarinnar á landsreikn- ingum o. fl. athugasemdum sem gerðar voru út af fjármálaspeki hans! Forsætisráðh. deildi að miklu leyti einn við þessa þrílembinga íhaldsins á fundinum og var þó allt af sókn frá hans hálfu þann- ig, að andstæðingar hans kvört- uðu um hvað hann væri harð- skeyttur. Hann gat þess, að skýrslur um fjárhagsafkomu rík- issjóðs síðastl. ár væru enn eigi tilbúnar, og þess vegna gæti hann eigi gert grein fyrir þeim á fundinum, en hinsvegar væri skammt að biða eftir fjáxhags- yfirkti frá fjármálaráðherra, sem koma mundi í þingbyrjun í fe- brúarmánuði. í öðru lagi væri væntanlegt yfirlit frá Hagstofunni um ríkis- skuldirnar síðastliðin ár og um þær tölur þyrfti ekki að deila, þær væru ábyggilegri fyrir fundarmenn heldur en fleipuc og getgátur Ó. Th. Annars gaf hann tvær gagnstæðar myndir af fjár- málastjóm flokkanna. Framsókn- arflokkurinn hefði notað tékjuaf- gang góðu áranna og erlenda lánsféð til þess að bæta landið og gera það byggilegra fyrir fólkið þegar harðindin kæmu. íhaldsfl. hefði veitt lánsfénu til sjávarútvegsmanna og kaup- manna og þar væru tapaðar fleiri miljónir en nemur öllum ríkisskuldum Islands; mestur hluti þess fjár hefði að engum notum komið heldur glatazt í kaupbraski og vanhugsuðum at- vinnurekstri og gjaldþrota-speku- lantamir hefðu venjulega ekkert upp í töpin annað en verðlaus og léleg smáskip og húsaræfla. Hannes Jónsson dýral. svaraði öfugmælum Ó. Th. um fjármálin. Gat hann þess fyrst, að íhalds- blöðin hefðu undanfarið látið sér mjög títt um skip þau sem ríkið hefir keypt, og nú hefði Ó. Th. getið þess í ræðu sinni, að Súðin væri mjög hættulegt farartæki sökum elli. Þótti H. J. einkenni- legt, að íhaldsbl. og Ó. Th. skyldu aðeins vara við slíkri hættu að því er ríkisskipin snerti, en aldrei minnast á skip eins og t. d. Botníu, sem væri mikið eldri — 45—50 ára gömul. Skýringin á þessu væri aðeins ein: ó. Th. og flokksbl. hans vissu mætavel, að bæði þessi skip væru óvenju- lega traust, hefðu upphaflega verið sérlega vel byggð og síð- an ágætlega viðhaldið, en samt gripi íhaldið hvert tækifæri til þess að ófrægja Súðina og spilla fyrir ríkisútgerðinni. Ihaldsfl. lægi það í léttu rúmi, þó að hann með rógi sínum rýrði tekjur rík- issjóðs, ef hann með því gæti spilt fyrir núverandi stjórn. Þá benti H. J. Ó. Th. og M. G. á það, að lítið mark væri tak- andi á fullyrðingum þeirra úm afkomu ríkissjóðs. Allt síðastl. ár hefðu birtst í íhaldsblöðunum margskonar útreikningar um rík- isskuldimar, en það einkennilega við þá reikninga væri, að aldrei bæri niðurstöðunum saman, nið- urstöður þessara íhaldsskrifara væru eins margar pg mennirnir. Hin rétta útkoma væri aðeins ein og þyí auðsætt, að allir þess- ir ósamhljóða reikningar íhaldsm. væri einungis rógur um fjár- málastjórnina. — Nú á þessum fundi hafði Ö. Th. sagt, að ríkis- skuldirnar í árslok 1929 væru ná- lega 14 milj. kr., en M. G.íhefði sagt á síðasta þingi, að ríkis- skuldirnar við árslok 1929 væru 18,5 milj. kr. — Og þó að fjar- málaráðherra hefði á þinginu sannað M. G. að útreikningar hans væru airangir, þá hefði M. G. og MorgunbL endurtekið þenna róg aftur og aftur. Áður en landskjörið fór fram síðastl. vor kvaðst H. J. hafa deilt um, þetta atriði í blöðunum við M. G., og í stað þess, að ræða málið þá til þrautar, hefði M. G. látið Morgunbl. birta myndir af þess- um óhróðri um ríkisskuldirnar, og ritað nafnlaust í Mbl. um málið fjölda greina. — En nú væri M. G. sjáifur einn af end- urskoðendum landsreikningsins fyrir 1929, og þar væri ríkis- skuldirnar taldar 13,8 miij. kr., ef að fylgt væri sömu bókfærslu og undanfarin ár. M. G. hefði enga athugasemd gert við þetta og því sjáifur orðið að játa blekkingar sínar. Þá vék H. J. að láninu sem tekið var í London í haust og benti á, að meginhluti lánsfjár- ins færi til Landsbankans, Bún- aðarbankans og síldarverksmiðj- unnar. í núgildandi lögum væri ákveðið, að stofnanir þessar stæðu að mestu leyti straum af lántökum sínum, svo að lánið væri aðeins að litlu leyti út- gjaldabyrði á ríkissjóðnum; allir fiokkar þingsins hefðu verið sam- mála um lántökuna. Þó hefðu í- haldsbl. aldrei þreyzt á að tala um lán þetta, sem eyðslulán og drápsklyfjar á ríkissjóðnum. Jón Þorl. hefði nýlega sagt í Mbl. að ríkissj. þyrfti að standa straum af öllum afborgunum og vöxtum nýja lánsins en ó. Th. hefði á þessum fundi ekki talið þann hluta af láninu, sem gengi til Búnaðarbankans með ríkisskuld- um. Sagði H. J. að þetta kæmi illa heim við fullyrðingar J. Þ. um að ríkissjóður yrði að greiða alla vexti af láninu; enda vissu

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.