Tíminn - 20.04.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 20.04.1931, Blaðsíða 1
©jaíbfcrx og afgrciöslumaöur íímans er K a n n t> e i a, þorsteinsöóttir, £a?fjaraötu 6 a. SeyfjaDÍf. ^feteifcsía £T í m a n s er í £a>fjaraötu 6 a. (Dpin baa,lea,a fl. 9—6 Sími 2353 XV. érg. Reykjavík, 20. aprí! 1931 30. blað Kveldúlfar og fólkið Baráttan, sem nú stendur yfir í landinu er milli nokkurra grunn- hygginna og yfirlætisfullra ungra manna í Reykjavík, og alls al- mennings á landinu hins vegar. Þessir grunnhyggnu og yfirlætis- fullu menn eru framkvæmdar- stjórar í útgerðar- og fiskikaupa- félagi í Reykjavík. Aðstöðu sína eiga þeir að þakka úrræðamiklum og hagkvæmum kaupsýslumanni, sem lagði allt upp í hendur þeirra, skipin, húsin, bryggjur, verzlunarsambönd, og aðgang að lánsfé í bönkum. Þeir hafa tekið við arfinum, en bætt við nýjum „hugsjónum", ef það orð mætti nota í því sambandi. „Hugsjón" þessara „nýríku" manna er hin sama og þeirra, sem erft hafa léttfenginn gróða í Ameriku: að slá um sig með peningunum, að hafa pólitísk völd án þess að hafa nokkra ahnenna hugsjón, að hafa prófessora í háskólanum fyrir vikadrengi, að hafa „fjólu- pabba" og „moðhausa" við blöð til að villa almenningi sýn, að hafa hálffullan skríl á götunum til að æpa fúkyrði að mönnum, sem ekki vilja ganga á mála hjá þeim nýríku. Loks þykir það upphót að hafa í þjónustu slíkra manna fólk, sem stendur með tárvot augun á almannafæri ut af fórnardauða Krists fyrir synduga menn, en er í raun og veru hið innra eins og kalkaðar grafir framliðinna. En „erfingjum" Thor Jensens er ekki nóg að láta þessar fram- antöldu manneskjur dansa kring um fiskbraskhús sín. Þeir vilja fá meira. Þá langar í alþýðuna, verkamennina á sjó og landi, sem strita fyrir Kveldúlf, meðan þeir hafa heilsu og þrek, en er síðan veitt lausn í náð, án „eftirlauna" þegar vinnuþrekið er að bila. Saga síðustu daga er sagan um það, þegar Kveldúlfur ætlaði líka að fara að ráða yfir verkafólk- inu í pólitískum skilningi, með því að gera þar að lútandi samn- jnga við einn af forkólfum verka- mannafélagsins hér í bænum. Árekstur Kveldúlfs við Fram- sóknarflokkinn var eðlilegur og óhjákvæmilegur. Framsóknar- flokkurinn er nú búinn að starfa í 15 ár að því að bæta hag al- mennings. Framsóknarf lokkurinn hefir engar leigðar fyllibyttur' til að æpa á götunum, ekki grát- þrungna farisea, sem biðjast fyr- ir á almannafæri, ekki háskóla- kennara, sem eru til þess eins vel hæfir, að vera liðþjálfar á úr- kast þjóðfélagsins, eða gera land- ið að athlægi utan lands og innan með fjarstæðum ósannindum um hin þýðingarmestu mál. Fram- sóknarflokkurinn hefir eflt sam- vinnu almennings í verzlunarmál- unum, og þannig bjargað nálega helmingi þjóðarinnar úr íjötrum óþarfra milliliða. Hann hefir hjálpað sjómönnunum til að koma skipulagi á útveginn á Isa- firði, og sölu og verzlun síldar í landinu. Hann hefir barizt fyrir ræktun landsins, samgöngubótum á sjó og landi, komið skipulagi á bankamál landsins, undirbúið og komið á fót 14 alþýðuskólum í landinu, jafnt fyrir sveitir, kaup- tún og kaupstaði. Fyrir verka- mennina í bæjunum hefir hann unnið að hverri umbót, er þingið hefir gert í þeirra garð, vökulög- unum, verkamannabústöðunum, kosningalöggjöf kaupstaðanna 0. m. fl. Þetta vita sjómenn og verkamenn vel. Þeir vita að Framsóknarflokkurinn hefir sýnt málum þeirra sanngirni, og að hann hefir hjálpað til að verja þá fyrir yfirdrottnunar- og nið- urníðslupólitík „erfingja" Thor Jensens, hernum, samfelldum vök- um á togurunum o. s. frv. Þess- vegna hafa nú hinir fátæku verkamenn og sjómenn veitt við- nám, og neita að ganga inn í það bandalag við Ólaf og Thor Thors, sem geðríkur en framsýnislítill leiðtogi hafði búið þeim. Tvennt hefir einkennt viðburði síðustu daga í Rvík. Annarsvegar hinn siðlausi ofsi og skrílslæti nokkurs hluta af íhaldsliðinu, þess hluta, sem Thorsbræður hafa beint undir sinni umsjá, og þar sem Árni Pálsson, Elías Hólm, Magnús guðfræðisprófes- sor og Valdimar hersir eru lið- þjálfar. Þetta lið hefir sett blett á þann bæ, sem það byggir, á það land, þar sem það er fætt, en að sjálfsögðu mest á þann flokk, sem hefir alið það upp á svo siðlaus- an hátt. En á hinn bóginn er hin rólega þögn verkamanna og s.íómanna, sem er ótvíræð byrjun á uppreist þeirra gegn því að verða „deild" í Kveldúlfi. Það hefir verið reynt að lokka verkamennina inn í bæli Ólafs Thors. En þeir hafa ekki viljað koma. Þeir hafa sagt leið- togum sínum, sem samið höfðu við „erfingja" Thors Jensens.mörg beizk sannindi, að þeir myndu tæplega kjósa þá aftur á þing, að þeir myndu heldur vilja hafa aðra en þá til að semja næst við „erfingjana" o. s. frv. Og bæði sjómenn og verkamenn skilja það vel, að sá eini flokkur í landinu, sem nú og ætíð áður hefir staðið fyrir málstað fólksins gagnvart yfirgangi hinna nýríku, er Fram- sóknarflokkurinn. Þess vegna eru þeir nú á góðri leið með að teyma foringja sína aftur undir bert loft út úr hinu vínanda- þrungna andrúmslofti „erfingja"- þrældómsins. Kosningarnar í vor snúast um það, hvort hinir nýríku erfingjar eiga að geta haft meira af Flygenrings fiskverndun, meiri hörku á veiðiskipununy rneiri of- drykkju, meiri skrílslæti á al- mannafæri, meira af siðlausustu móðgunum við nábúaaþjóðir Is- lendinga, meira af Mbl.-menningu, meira af „vísindalífi" við háskól- ann mótað af Einari Arnórssyni, Magnúsi Jónssyni eða Árna Pálssyni. Þetta er Önnur hliðrn. Hinn möguleikinn er að kjósendur láiti erfingja Thors Jensens halda sig að sínu verki, eingöngu með þorskveiðum og þorsksölu, en að bændur landsins og eljumenn bæ- annahaldi áfram sinni friðsamlegu þróun, fái betri húsakynni, betri verzlun, betri uppeldisstofnanir, meira persónufrelsi, að hinn fá- tæki sé jafn fyrir lögunum og erf- ingjar fjáðra manna. Bændur landsins hafa veitt mesta viðnámið gegn hinum póli- tíska yfirgangi Kveldúlfsmanna. Þessvegna átti nú með leynisamn- ingi að taka af þeim helminginn af fulltvúatölu þeirra á þingi. Heilir landsfjórðungar áttu að verða að kjördæmi með hlutfalls- kosningum. Þá gat íhaldið í Reykjavík sett inn á þing mann- eskjur eins og Ingibjörgu H. Bjarnason, Thor Thors, Guðrúnu Lárusdóttur, Árna Pálsson, Jón- as Kristjánsson og Guðmund Jó- hannsson. Ihaldið eitt allra flokka hefir misbrúkað hlutfallskosning- ar landskjörsins til að koma inn á þing fólki, sem aldrei hefði unn- ið sigur við meirihlutakosningar í eins eða tVeggja manna kjör- dæmum. Þá gæti áleitið fiskfirma náð undir sig miklum hluta af heilum þingflokki, með því að slá ýmist á hræsnisfulla strengi fari- seans, hleypidóma grunnhygginna kvennréttindaforkólfa, eða ofsa bindindismanna af þeirri tegund, sem trúðu á gildi Jónasar læknis Kristjánssonar í áfengisbarátt- unni. Enginn íslenzkur þjóðmálamað- ur hefir nokkurntíma látið sér jafnumhugað um ræktun og sveitamenningu á Islandi og Tryggvi Þórhallsson. í hans hlut hefir fallið að standa á verði þegar pólitík Kveldúlfsmanna ætl- aði að taka af byggðum landsins þau áhrif á málefni landsins, sem þær hafa haft í nálega heila öld. Tryggvi Þórhallsson reis til mót- stöðu og samflokksmenn hans á þingi allir. Alstaðar þar sem til spyrst búa bændur sig undir að reka af höndum sér ofsa og rangsleitni Kveldúlfsmanna. Og það mun sannast að bændur landsins allir þeir, sem unna í einu frelsi og sjálfstæði landsins og óska þjóðinni framtíðargengis og langra lífdaga, munu á kjör- degi í vor fylgja fast Tryggva Þórhalllssyni, sem hefir brotið fyrstu varnarlínu þeirra manna, sem ætluðu að gera alla þjóðina að undirlægju hjá „mátulega" vel menntum „erfingjum", sem vilja láta allt líf landsmanna snúast um eitt fiskf irma. * Fjármálastefna nýja i'lokksins. Sósíalistar og íhald hafa geng- ið í einn flokk og ætla að móta pólitík landsmanna um nokkur ár. Fjármálastefna þessa nýja spyrðubands er nú kunn í frum- dráttum. Þeir ætla strax að taka 10* miljónir að láni erlendis, 7 miljónir í rafmagn handa Reykja- vík og 3 miljónir í útgerð. Fyrir atbeina Framsóknarmanna var árið sem leið beint 3 miljónum í íítveg landsins, öðrum helmingn- um í Útvegsbankann beinlínis, en hinum helmingnum í deild hans, Fiskiveiðasjóð. Álitið var að þetta myndi og yrði að duga í bili, ofan á það að þjóðbankinn lánar megn- ið af sínu fé til útvegsins. Sést af þessu, að af litlum heimildum hafa íhaldsmenn talað um skulda- söfnun þá, sem undanfarin þing hafa samþykkt einróma. Spyrðu- bandið Héðinn og ólafur Thors vilja taka 10 miljónir enn, og auk þess segir eitt af blöðum þeirra, j að taka þurfi veðdeildarlán, vænt- 1 anlega einar 8 miljónir eins og f Jón Þorl. tók. Þá hafa skuldir og I. ábyrgðir ríkissjóðs vaxið fram undir 20 miljónir, og allt af ástæðum, sem aðrar þjóðir telja ríkinu óviðkomandi. * Fundarálykianir samþykkíar i Framsóknarfélagi Reykjavíkur laugard. 18. þ. m. á fundinum í Kaupþingssalnum 1. Fundurinn vítir harðlega framf erði fyrverandi alþingismanna og landkjörinna þingmanna stjórnarandstöðuflokkanna, sem notað hafa Alþingishúsið til fundahalda þinginu óviðkomandi og flutt æsingaræð- ur af svolum Alþingishússins. 2. Fundurinn lýsir fullu trausti á ríkisstjórninni og eindregnu fylgi við hana í baráttu þeirri, sem nú stendur yfr út af þingrofinu. 3. Fundurinn lýsir megnri óbeit á athæfi þeirra manna úr and- stöðuflokkunum, sem gjört hafa tilraunir til þess undan farna daga, að vekja æsingar í höfuðstaðnum. Sérstaklega vítir fundurinn harð- lega aðsúg þann, sem forsprakkar æsinganna hafa með fjölmenni gert að heimilum ráðherranna. — Skorar fundurinn á Framsóknarmenn að lítilsvirða slíkar baráttuaðferðir og ganga til kosninganna með still- ingu og festu. Fundirnir á laugardag og sunnudag. Framsóknarfélag Reykjavíkur boðaði tO fundar í Kaupþingssaln- um í Eimskipafélagshúsinu kl. 8V2 á laugardagskvöld. Rétt áður en fundur átti að hefjast safnað- ist saman múgur og margmenni fyrir utan húsið. Var sumt af því fólki á leið suður að „sæluhús- inu" á hafnarbakkanum, því að þar höfðu íhaldsmenn boðað al- mennan æsingafund hálfri stundu síðar. 1 mannþrönginni bar einna mest á kommúnistum og ungum íhaldsmönnum, einkum hinum síðarnefndu og reyndu þeir að varna fundarmönnum inngöngu með valdi og ryðjast sjálfir inn á fundinn. Virtist þó söfnuður þessi hafa meiri vilja en orku, til að beita handaflinu, og fóru fund- armenn leiðar sinnar, þeir er inn leituðu, en eitthvað af fólki mun hafa horfið frá og ekki nennt að troða sér gegnum mannþröngina. Um það leyti, sem fólk fór að safnast saman utan við húsið, komu tveir nokkuð þekktir íhalds- menn, Elías L'ólm og Lárus Jó- hannesson með úttroðinn sekk af beinarusli og ýmsum öðrum óþverra að húsdyrunum og hvolfdu úr honum þar fyrir fram- an þrepin. Mun ætlunin hafa ver- ið sú, að gjöra skothríð að fund- armönnum, en úr því varð þó ekki, þegar á átti að herða, enda lítið svigrúm vegna mannþyrp- ingarinnar. Fundarsalurinn var þéttskipað- ur, og hefðu þó vafalaust fleiri komið, ef völ hefði verið stærra húsnæðis Gísli Guðmundsson ritstjóri hóf umræður um þingrofið. Stóðu þær urnræður til kl. að ganga 12 um nóttina. Auk frummælanda tóku til máls formaður félagsins, Guðbr. Magnússon, Jón Árnason, Jónas Þorbergsson og Indriði Guðmundsson. 37 manns sóttu um inntöku í félagið. Ályktanir þær, sem birtar eru á öðrum stað í blaðinu, voru sam- þykktar íeinu hljóði. Fundur íhaldsmanna við „sælu- húsið" var með dauflegasta móti. Auðheyrt að ræðumenn voru að verða sárleiðir á sjálfum sér og áheyrendur því fremur. A. m. k. einn þeirra, sem töluðu, gekk út frá því sem gefnu í ræðu sinni, að kosningar myndu fai*a fram 12. júní, og játaði þannig greini- lega það sem allir vita nú, að stjórnarandstæðingar hafa þegar gefizt upp við að heimta aftur- köllun þingrofsins. Það var félag ungra íhalds- manna (Heimdallur), sem átti að~ verða skrautnúmer íhaldsins á þessu kvöldi og varð það á nokk- uð sérstakan hátt. Kl. að ganga 1 um nóttina söfnuðust þeir Heimdellingar með stjórn sína í broddi fylkingar (Form. hennar er Thor Thors, kjördæmaskipun- arfræðingur íhaldsins) saman ttti fyrir bustað danska séndiherrans við Hverfisgötu og æptu: „Niður með konunginn" og „Niður með sendiherrann". Hefir „sjálfstæðis- æskan" með þessu tiltæki, valdið óvenjulegu hneyksli og freklegri móðgun gagnvart því erlenda ríki, sem í hlut á, sem sjálfsagt verður ekki ftil að auka virðingu hins íslenzka sjálfstæðis út á við. Að þessu afreksverki loknu stefndu hinir ungu íhaldsmenn mður í Hafnarstræti, og báru rúð- urnar í vínverzluninni þess nokki*- ar menjar eftir á, að þar hefðu vaskir menn lagt leið sína. Kl. 4,15 í gærdag — sunnudag — boðaði Stúdentafélag Reykja- víkur til fundar í K.R-húsinu og skyldi rætt um þingrofið. Til máls tóku þar af hálfu Framsóknar- manna Helgi Briem bankastjóri, Svavar Guðmundsson fulltrúi og Hermann Jónasson lögreglustjóri, en af hálfu stjómarandstæðinga Einar B. Guðmundsson og Garðar Þorsteinsson lögfr., Ingimar Jóns- son skólastj. og Jakob Moller. Af atkvæðagreiðslunni sást glöggt, að þetta var að mestu leyti flokksfundur stjórnarandstæð- inga, sem greinilegast kom þó í ljós, þegar fundarstjóri bað um leyfi fundarins til að birta frétt- ir af honum í Morgunblaðhiu og Vísi (ekki öðrum blöðum)! Því orðalagi var að vísu breytt sam- kv. ráðleggingu frá fundarmanni. Tillögur um að víta stjórnina fyrir þingrofið voru eins og búast mátti við á þessum stað, sam- þykktar með miklum meirahluta, en ef tirtektarvert er það, að í tillögunum er hvergi minnst á stjórnarskrárbrot. Einar Arnórs- son lét ekki sjá sig á fundinum.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.