Tíminn - 13.05.1931, Blaðsíða 1

Tíminn - 13.05.1931, Blaðsíða 1
(^faíbfcri 09 af$retðslutnaður íímans er K a n n d e i <j £>orsteins6óttir, Cajfjargötu 6 a. Seyt\axÁt. J2^greifcsía ' í m a n s er t tœf jargötu 6 a. (Dpin baaleaa fl. 9—6 Simt 2355 XV. érg. Reykjavík, 13. maí 1931. 40. blaS. Þingrofið og HólmaYíkur-íhaldið Þann 14. dag apríknánaðar barst sú fregn út um landið á bylgjum etersins að Alþingi væri rofið. Ymíslegt mun nafa flogið heyrendum í hug er þessi fregn barst þeim tii eyrna. Og vitan- lega ekki síður hér en annars- staðar. Ég held að flestum hafi verið ljóst að hér voru stór tíðindi á íerðinni og góð. Þingrofið er vitanlega til þess gert að kalla fram dóm alþjóðar á tveggja mánaða tíma — í þetta siim — um það hvoit sam- bxæðsla hinna mestu öfgaflokka, sem starfandi eru í stjórnmálum þjóðarinnar á að ráða mestu um það hvert horfir um afkomu landsmanna á næstu árum, eða sá flokkur einn, sem síðustu ár- in hefir haft forustuna á hendi og aliir vita að hefir reynst af- burðavel. Þetta er vitanlega ekk- ert annað en það sem heilbrigt er og ágætt að láta þjóðina skera úr. Enda í fuhu samræmi við stjórnarskrána. Þessar voru mínar hugsanir er þingrofið heyrðist, og þessar munu haf a verið margra hugsan- ir, þeirra, er frjálst hugsa og ó~ hindrað og vhja að þjóðræðið njóti sín á heilbrigðan hátt og í réttri mynd. En hitt er líka víst, að þessar voru ekki hugsanir þeirra manna hér, sem í blindni fylgja öfgun- um og hugsa um það eitt að geta fengið fé og fríðindi fyrir fylgi sitt við hugsjónasnauðar aftur- haldsstefnur. Og þá kem ég að því sem ég vildi — með þessum línum — segja aiþjóð frá. En það er framferði íhaldshðsins á Hóhnavík út af fregnunum um þingrofið. Hugsanir foringjanna hafa í upphafi snúizt um, það hvernig þeir gætu fært sér þessi itíðindi í nyt, til að níða landsstjórnina og æsa til mótþróa gegn henni og f lokki hennar hér og e. t. v. víð- ar. Ávöxtur hugsananna kom brátt í Ijós, því vesalings menn- irnir tóku sverð ósannindanna, skjöld eigingirninnar og spjót leynimakksins, sendu hetjur sín- ar með þessi vopn um bygðina og létu herja á hugarlíf frið- samra sálna. Og hetjumar, sem þessi vopn báru, og létu bera hér um slóðir ötullegast dagana 15. og 16. apríl voru sóknarprestur- iiin sr. Jón Norðfjörð, héraðs- læknirinn Karl Magnússon og svo uppgjafa kaupmenn og þeirra venslafólk. Þessir aumingja menn gengu um . sveitina með skjöl í vasan- um, samin í foringjaráðinu á Hólmavík og báðu menn áskrifta, í því skyni, að ónýta þingrofið og heimta saman þing nú þegar og enn aimað skjal, sem endaði víst á þeim alkuimu orðum þjóð- fundarmanna frá 1851, þegar tekið var undir með „forsetan- um" og sagt: „Vér mótmælum allir". — Hvílíkt fals! Af tilviljun varð mér sérstak- lega kunn aðferðin — sú sem í orðum birtist við skriftasöfnun þessa, því að kvöldi þess 15. ap- ríl var ég staddur að heimih for- eldra mhma á Hólum í Staðardal. En þetta kvöld komu þar sókn- arprestarinn sr. J. N. og Tómas Brandsson aí Hólmavík. Ekki komu þeír í bæinn, en nokkurt tai átti eg viö þá þar á hólnum, sem ég haiöi leika mina, er ég var lit- iil. Og talið barst aö þmgrofiuu nýírétta. Hahmæitu nú sendi- meuu íhaldsins stjórn landsins, þingrofinu og ölium hennar at- nóínum, sem mest þeir máttu. En ég tók á móti eítir iöngum. Eoks Kom þar að þeir sógðu báð- ir að með þingroíinu væri brotin stjórnarskrá iandsins. En ég þvertók fyrh' og kom þar að ég kvaðst vita meira en þeir héidu, því ég hefði talað við íorsætis- ráöherra um morguninn og heíði því giöggar fregnir af því hvers- vegna þing væri rofið, þar sem væn víðtækar breytingar á kjör- dæmaskipun iandsins, bornar fram af íhaldinu, studdar af „Bolsum" en mótmælt af stjórn- inni og hennar flokki. Nú hossað- ist prestur á hálnum og hrópaði: „Talað við Tryggva Þórhahsson, já, ég met nú ekki sannleiksást- ina hans Tryggva mikus. Hann lýgur þegar konum býður svo við að horfa". Ég bað prest hógvær- lega að gæta orða sinna gagn- vart samvígðum manni, hvaö sem um annað væri. En grestur tifaði um hólinn og tautaði „hann iýgur, hann iýgur". Er þetta lítið sýnishorn af algengri framkomu þessa drottins þjóns, því áður hefir hann í opinberri guðsþjónustu beinlínis talað um víti sjálft þeim til handa, sem styddu Framsóknarstjórnina, og fengið að launum aðdáun fáeinna íhaldssálna hér, en eilífa skömm alls þorra manna, sem opinber starfsmaður. Já, ill eru meðölin, sem þið notið, íhaldsmenn, ef þau skulu víða þessu hk. Að samtali okkar loknu héldu þeir postular íhaldsins áleiðis til fundar við aðra bændur í daln- um. Stjórnarskrárbrot og svo þau „fögru" orð var þá uppistað- an í því, sem af vörum þessara postula draup í eyru Staðdæla þetta kvöld, og svipað má ætla að verið hafi uppistaðan í orðum þeirra, sem í útsveitina voru sendir, og enn má ætla að sama sagan hafi gerzt um aðrar bygð- ir þessa dagana. Þann 16. apríl héldu svo íhalds- menn á Hólmavík flokksfundar- nefnu og létu samþykkja það, sem þeim sýndist og undirskrifa. Hlupu svo um hús öll og hirtu öll faanleg nöfn. Mun læknirinn þá hafa neytt lyfjaspeki sinnar og gefið einstaka manni inn, til þess að fál nafn hans á blaðið. Enginn, sem búast mátti við að væri andstæður þessu atferh, var látinn vita um þetta fundar- hald. Með allri þessari smölun má ætla að íhaldið hér hafi náð um þriðjungi atkvæðisbærra manna í hreppnum á blöð sín, svo betur má ef duga skal. Víst er það að hinir tveir þriðju mundu fúsari að skrifa undir meðmæh með athöfnum stjórnarinnar og harðorðar ávít- ur í garð þeirra smalandi manna, sem með öllum mögulegum með- ölum leiða fólkið til fylgis við þær stefnur, sem alveg tvímæla- laust vinna á móti þess eigin hag. Að lokum vil ég segja við ykk- ur hér, sem látið tælast til fylgis við það emjandi embættavald, sem er uppistaðan í flokki þeim, sem með því leynimakki vilja afla fylgis, sem nú var lýst, að betur mundi fara að þið hugs- uðuð ykkur um tvisvar áður en þið styðjið það til valda. Og ég spyr: Munu ekki allir landsmenn um endilangar hinar dreifðu bygðir Islands .iðrast þess ef svo ógiftusamlega tekst að íhaldið og jafnaðarmennskan sameinist um það að eyðileggja umbótastarf síðustu ára, koma völdunum öllum í hendur kaup- staðanna, með því að veita rétt til þátttöku í löggjöfrnni eftir höfðatölu kjósenda einni. Og ég spyr:-Vill ekki hver ein- asti maður um endilangt ísland vinna á móti því að þetta verði? Og ég veit að hver einasti sveita- maður, sem ekki er of langt af öfgunum leiddur, hann svarar: Það er nauðsyn. Og eg skora á hvern einasta ærlegan mann, að sýna það S-hsefi legum tíma, hér og um allar bygðir Islands að Framsóknar- flokkurinn á að marka stefnuna framvegis. Hann á að fá tíma til að reisa við atvinnuvegina og hjálpa þjóðinni yfir torfærur. komandi tíma. Rísum úr sætum allir Framsóknarmenn til þessa verks, en aldrei til öfgafunda, smalamennsku og leynimakks í anda íhalds og óþrifamennsku. Sýnum það nú að eftir tvo mán- uði skipum við ráðherrasætin og forsetastólana í Alþingishúsinu algjörlega af eigin ramleik. Island sjáift hrópar þetta er skylda ykkar. Henni má ekki bregðast. Osi, 17. apríl 1931. Ingim. Tr. Magnússon. Fundir í RangárvaUasýglu. Framsóknarflokkurinn boðaði fundi á fjórum stöðum í Rangár- vallasýslu fyrra miðvikudag og bauð þangað fulltrúum annai'a flokka: Á Sauðhúsvelli undir Eyjafjöllum, Stórólfshvoli, Ægis- síðu og í Þykkvabæ. Mættir voru af flokksins hálfu: Á Sauðhús- velli: Sr. Sveinbjörn Högnason a Breiðabólstað og Ásgeir Ásgeirs- son fræðslumálastjóri. Á Stórólfs- hvoli: Bjarni Ásgeirsson banka- stjóri og Svavar Guðmundsson bankaráðsformaður. 1 Þykkvabæ: Páll Zophoniasson ráðunautur og Guðbrandur Magnusson forstjóri. Á Ægisíðu: Hermann Jónasson lögreglustjóri og Gísli Guðmunds- son ritstjóri. Af hálfu bandalags- flokkanna mættu: Einar á Geld- ingalæk, Skúli á Móeiðarhvoli, Magnús Guðmundsson, ólafur Thors, Gunnar Thoroddsen og Jón ólafsson. Auk þess var Gunnar frá Selalæk & flökkti milli funda og lofaði sjálfan sig fyrir dreng- skap! Á Ægisíðu lýsti Einar á Geldingalæk yfir því, að hann byggist við, að þeir Skúh og-hann yrðu í kjöri af hálfu íhaldsflokks- ins. Margir innanhéraðsmenn tóku til máls á fundum þessum. — Frambjóðendur Framsóknar- flokksins í Rangárvallasýslu eru þeir sr. Sveinbjörn Högnason og Páll Zophoniasson ráðunautur. Grefjun Samband ísl. samvinnufélaga keypti ullarverksmiðjuna Gefjun síðastl. sumar og tók þá þegar við rekstri hennar. Verksmiðjan hefir átt vinsældum að fagna æ- tíð síðan hún tók til starfa, enda hefir hún jafnan framleitt góðar vörur. Síðustu árin, áður en Sam- bandið eignaðist verksmiðjuna haíði reksturinn gengið lakar, einkum hafði dregið úr fram- leiðslu dúka. Hlutverk verksmiðjunnar er ekki einungis það, að gera ísl. ullina verðmeiri, heldur líka að íramleiða hentuga og ódýra dúka í fatnað handa landsmönnum. Tii þess að því marki verði náð, er alveg nauðsynlegt að fram- leiösian geti verið taisvert mikil. Því minna sem er framleitt, því dýrari veröa dukarnir: I vetur hefi ég rannsakað það eins vand- lega og ég hefi getaó, hvað n^uni vaida því að dregið haíi úr sölu dúkamia undaníarin ár. Dúkarnir líka yfirieitt vel, eru haldgóðir, lhýir og áferðaríahegir, svo ekki verður því um kennt. Þó er ekki loku fyrir það skotið, að bæta megi dúkana, og það verður gert, eftir því sem hægt er. Verk- smiðjustjórhm er nvjög áhuga- samur maður og fær í sinni grein, og eftir að verksmiðjan komst í hendur samvinnufélag- anna, geta þau látið henni í té til vinnslu, beztu uh setn fáanieg er í landinu. Th þess að geta selt fram- leiðsluvörur verksmiðjunnar vægu verði, og um leið trygt rekstur hennar, er nauðsynlegt að breyta nokkuð til um rekst- ursfyrirkomulag. Verður það gert smátt og sm,átt» og þess vænst að viðskiftamenn verk- smiðiunnar víðsvegar um land, bregðist vel við um þær breyt- ingar, sem hægt er að sýna fram á að séu til bóta. Vil ég hér nefna eina breytingu, sem reynt verður að koma í kring. Sú venja hefir tíðkast, að fólk sendi ull sína til vinnslu og fái aftur lopa, band og dúka. Þetta fyrirkomu- lag er dýrt og gersamlega til- gangslaust. Miklu ódýrara og að öhu leyti hentugra er það fyrir- komulag, sem nú verður reynt að koma á, sem er í því fólgið að verksmiðjan lætur band, lopa og dúka af sem flestum tegundum hggja hjá útsölumönnum sínum víðsvegar um land, og getur fólk fengið þessar vörur í skiftmn fyr- ir ull. Aö vísu verður ull tekin til vinnslu eins og áður, en þess er vænst, að fólk venjist smátt og smátt á þetta fyrirkomulag, sem er miklu ódýrara og getur síðar meir orðið til þess að hægt verði að lækka vinnulaunin svo nokkru nemi. Það sem helzt stendur í vegi fyrir greiðri sölu á dúkum verk- smiðjunnar, eru ekki gæði dúk- anna eða verð, heldur erfiðleik- arnir við að fá saumuð föt úr þeim. Veldur því bæði fólksleysi, og eins það, að kröfur manna um útlit klæðnaðar hafa breytzt. Saumalaun hjá klæðskerum eru svo dýr, að fátækari hluti manna getur þess vegna ekki látið þá sauma á sig föt. 1 skjóli þessara erfiðleika með að fá saumað, hef- ir tilbúinn útlendur fatnaður Þakkir Mér er bæði ljúft og skylt, að senda öllum þeim góðu vinum mínum innilegt þakklæti fyrir þá miklu gleði er þeir veittu mér á 70 ára afmæli mínu, sem var 5. apríl síðastliðinn, og bar þá upp á hinn bjarta og sólríka páska- dag. Þann dag heimsóttu mig börn mín, tengdasynir og fleiri góðir vínir. Frá þeim og fleiri vinum voru mér færðar dýrar og merkhegar bækur að gjöf. Fjölda margir íjarlægir vinir sendu mér hlý orð og heulaóskir, ýmist með viðtali, símskeytum eða vinabréfum. Þá sendu mér enn aðrir vel ort og kjarnyrt kvæði. Þessa góðu vini mína, bæði konur sem karla, vil ég nú lata vita það, að mér var sönn á- nægja að öllum þessum marg- földu vinsemdarmerkjum, sem verða mér ógleymanleg. Eg þakka ykkur öhum hjaitan- lega og óska ykkur blessunar guðs og allra heiUa. Stórakroppí 6. apríl 1931. Kristkifiu- Þorsteiusson. flotið hér yfir landið, og þeir, sem ekki hafa því meiri peninga- ráð, kaupa þennan ódýra útlenda íatnað, vegna þess að þeir eiga ekki annars úrkosta. Nú er það svo með þennan útlenda fatnaö, að hann er vitanlega misjafn að gæðum. Séu fötin góð, þá eru þau líka dýr, og þess vegna er það, að fátækari hiuti fólks kaupir eingöngu odýrari fötin, sem, þá eru bæði léleg og fara iUa. Þessi föt eru heldur ekki hentug fyrir veðráttu hér á Islandi, vegna þess hve þau eru skjóUítU. Var mér það strax ljóst, er ég fór að athuga rekstur Gefjunar, að tU þess að gera þorra manna mögu- legt að eignast föt úr dúkum verksmiðjunnar, þurfti að sjá mönnum fyrir ódýrum og góðum saumaskap. TU þess að leysa það mál eru tvær leiðir fyrir hendi. önnur leiðin er sú, að setja upp saumastofu við verksmiðj- una og láta sauma þar fatnað og seija hann síðan í útsölum verk- smiðjunnar víðsvegar um land. Sá gaUi er þó á þeirri leið, að fötin eru ekki saumuð við hvers manns hæfi. Það er því engin trygging fyrir því, að fötin fari svo vel, að menn vilji nota þau, og það er líka víst, að talsvert af þessum tilbúna fatnaði selst ekki nema með nokkrum afföU- um, en með þeim afföUum verð- ur að reikna, þegar fatnaðurinn er verðlagður, og verður því fatnaðurinn yfirleitt dýrari, en eUa mundi. Þá er sú leiðin eftir, sem reynt verður að fara, að vísu í smáum stíl í byrjun, og hún er sú, að setja upp saumastofur hjá stærstu útsölumönnum verk- smiðjunnar, þar sem menn geta fengið saumuð föt eftir máh. Þá geta menn valið sér efni í fötin og ráðið sjálfir sniðinu og hafa um leið tryggingu fyrir því að fötin fari vel. Um miðjan þennan mánuð verður opnuð útsala fyrir Gefj- unnardúka hér í Reykjavík. 1 sambandi við útsöluna verður saumastofa, þar sem menn geta fengið saumað úr Gefjumiardúk-

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.