Tíminn - 23.08.1935, Blaðsíða 2

Tíminn - 23.08.1935, Blaðsíða 2
142 TlMINN ingabaráttunni eftir þingrofið 1931. Þá hefir hann verið rit- stjóri að áhrifamesta blaði landsins í tíu ár, og í fjögur ár íormaður landstjórnarinnar á því tímabili, þegar mest hefir verið unnið að því að gera að veruleika hugsjónir þeirra æskumanna, sem, myndað höfðu | ungmennafélögin. Framsóknarflokkurinn hefir fengið meginið af hðsafla sín- um frá samvinnumónnumj landsins og frá hinni fyrstu kynslóð ungmennafélaganna. Samvinnumennirnir fluttu með sér í flokkinn, úr sínu fjöl- þætta starfi, hugsjónir og lífs- reynslu um viðskipti og félags- mál. Úr þeim skóla hefir Framsóknarflokkurinn fyrr og síðar fengið mikirm hluta trún- aðarmanna sinna, til vanda- mestu starfanna. Og frá ung- mennafélögunum, kom mikið starfsþrek, hiti æskunnar, hug- sjónir og vonir um skjótar að< gerðir. Ritstjóri Tímans og forustumaður Fi'amsóknar- ílokksins varð í félagsmálefn- um eins og ríkur erfingi. Hann stóð í fararbroddi fyrir mikilh alþjóðlegri hreyfingu. Með honum stóðu þúsundir manna að verki. Og í þessum hóp var óvenjulega mikið af mönnum með sterkum vilja og skapandi þrótti. Út um land, svo að segja í hverri byggð, voru Framsóknarmennirnir sístarf- andi að verzlunar-, búnaðar. og menningar-umbótum. Þar sem svo er háttað, atyrkir hver annan og þeir sem eru í farar- broddi, gera átök sín með sam- eiginlegum stuðningi allra. Tryggvi Þórhallsson naut þessarar góðu aðstöðu í ríkum mæli, eins og hver sá forystu- maður, semj á því láni að fagna, að eiga marga dugandi samherja. En Tryggvi Þór- hallsson fyllti vel sitt for- mannssæti. Ég man ekki til að ég heyrði nokkurntíma, frá samherjum bans, ósk um að hann hætti við ritstjórn Tím- ans, eða forustu flokksins, meðan heilsan leyfði honum mikla áreynslu. í hinni ríku sameign flokksins var hann eins og aðrir, bæði gefandi og þiggjandi. Og árangurinn af því samstarfi varð alveg ó- venjúlegur, af því að af mjiklu var að taka. Þegar á, í mjög stuttu máli, að meta hina varanlegu þýð- ingu Tryggva Þórhallssonar á þessu 14 ára tímabili, þá hygg ég, að þar sé um tvennt þýð- ingarmest að ræða. Annars- vegar er þáttur hans að efla Framsóknarflokkinn. Það starf er geysimikið. Hann vann að því jöfnum höndum með blaða- greinum, ferðalögum, fundar- höldum, mjeð bréfaskriftum en ekki sízt með persónulegri kynningu. Tryggvi Þórhallsson var á þeimj árum manna bjart- sýnastur um sigur góðra mál- efna og hafði til að bera marga þá eiginleika, sem mjög auka vinsældir við persónukynningu. — Hinn þátturinn var barátta hans f yrir sérstökum málum og þá fyrst og fremst fyrir land- búnaðarmálum. Ég læt nægja að benda á fáein þekkt dæmi um stórmál, sem hann beitti sér f yrir og átti mikinn þátt í að hrinda í framkvæmld. Efl- ing Búnaðarfélagsins, framlög til jarðabóta, verkfærasjóður, kæliskip og kælihús, stofnun Búnaðarbankans, efling hinna nýju mjólkurbúa, ríkisverzl- un með tilbúinn áburð o. s. frv. Síðar komj hin áhrifa- mikla forganga um lagningu nýrra vega, brúagerðir og aukning símakerfisins. Eitt af andstöðublöðum Framsóknarmanna hefir lýst stjórnartímabili Tr. Þórhalls- soriar vel og réttilega: „Þá voru gjafir gefnar, brýr, heilar stórbrýr, skólar, símalínur, verksmiðjur og stórhýsi . . .". Viðhorf Tr. Þórhallssonar var raunverulega í þessum1 efnum um sama leyti í útvarpinu um kjördæmamálið. Það er al- kunnugt, að útvarpsræður hafa venjulega ekki mikil augna- bliksáhrif, en það var talið, að sú ræða hefði snúið ekki allfá- um til fylgis við Framsóknar- orkan. En hann náði aldrei fullri heilsu aftur. Hann mátti helzt ekki ferðast. Veikindin tóku sig upp hvað eftir annað meðan hann var forsætisráð- herra, og hann var þá oft sárþjáður, þótt hann léti lítt á í Almannagjá 1930: Forsætisráðherrann sotur AlþingisbátíSina. líkt og móður, sem er umi- ' kringd af stórum barnahóp og aldrei finnst hún geta verið nógu örlát og nógu gjafmild. i — Kyrstöðumönnum landsins | brunnu í augum þessi miklu | i'ramlög af almannafé til al- | mannaþarfa. En það mun sann- ast, því betur sem að er gáð, að eí" ekki hefði, á þessum 14 ár- um, látiaust verið barizt fyrir að beina fjármagni þjóðarinn- ar til sveitanna, þá væri nú engin sveit og enginn landbún- aður til á íslandi, nema tún- blettir kring um kaupstaðina. Gullnáma vertíðarinnar sunn- anlands og síldarinnar norðan- lands, hefði sogað til sín allt" landsfólkið, ef ekki hef ðu:: verið jöfnuð metin með opin- ; berum fjárframlögum. Og það þarf ekki lengi að bíða eftir sönnununum. Nú fær þjóðin ekki að selja allar sínar ágætu sjávarvörur á erlendum! mark- aði. Nú verður landið að geta að miklu leyti fætt sín eigin börn með heimaframleiðslu. Nú koma að góðu liði „gjafir" þær til dreifbýhsins, sem fyrr þóttu úr hófi fram. Meginlífsstarf Tryggva Þór- hallssonar hggur í því að hjálpa til að gera íslenzka landbúnaðinn að vélaiðju. Á þann einan hátt getur búnað- urinn hfað, samhhða hinum bylgjótta námuiðnaði við sjó- inn. Vitaskuld er mikið af því verki óunnið, en byrjunin er hafin, og nú þegar má full- yrða, að í yfirstandandi erfið- ieikuin er sú byrjun, sem var hans hugðarmál, raunverulega aðaluppistaða í þeirri „hringa- brynju" sjálfbjargarinnar, semj landsmenn hlífa sér með í erf- iðleikum þeim, sem þjóðin á nú við að búa. VI. Tryggvi Þórhallsson var á- hlaupamaður. Hann var betur gerður til að sækja á en að verjast. 1 blaðagreinum sínum í Tímanum, og í ræðum sínum á fundum og þingi, lét honumi bezt sóknin. Og undirstaða þeirrar sóknar var bjartsýni hans og trú á framgang góðra málefna. Hann var á baráttu- árum sínum álitinn áhrifa- mesti ræðumaður á stórum mannfundum, og stundum í út_ varpi. Mér eru fyrir minni tvær slíkar ræður, vorið 1931. Aðra ræðuna hélt hann á afar- fjölmennum kjósendafundi í Búðardal, og átti með henni mikinn þátt í sigri flokksins við þær kosningar í því kjör- dæmi. Hina ræðuna flutti hann Frá setning Alþingis eftir hinn mikla kosningjasigur Framsóknar- flokksins sumariö 1931. Alþingismenn ganga úr dómkirkjunni. — Fremstir ganga Tryggvi pórhallsson forsætisráðlherra og sr. Svein- björn Högnason, sem þá prédikaðl við þingsetningu. Næstir ganga Sigurður Kristinsson þáv. atviniiumálaráðherra og Ingólfur Bjarnar- arson fyrv. alþm. í Fjósatungu. (Ljósm.stofa Alfreðs D. Jónssonar). flokkinn, og það jafnvel í kaupstöðum! landsins. Trú ræðumannsins flutti fjöll efa og andúðar. Eftir 14 ára samfelda sigur- göngu kom, vorið 1931, upp úr kosningunum, undarleg breyt- ing yfir Tryggva Þórhallsson. Hann virtist hætta að eiga samleið með gömlum samherj- um sínum. Hann hætti að sœkja fram, og hugði mest á vörn. Að lokum kom þar, að hann sagði sig úr Framsóknar- flokknum. Hann kom norður á Strandir til sinna gömlu vina, en þeir þekktu ekki aftur sinn kæra leiðtoga. Og þegar hann talaði til þjóðarinnar allrar, í blaðagreinum eða útvarpi, var hið forna fjör og kraftur að nokkru leyti horfið. Eina und- antekningin var kafli í út- varpsræðu vorið 1934, þegar hann útskýrði með fullri orku umbótabaráttu Framsóknar- manna. Þá fundu menn, að hann var aftur kominn heim. Að lokum fór svo, að hinir ný- fengnu félagar, sem hann hafði mest fyrir gert, urðu óánægðir, af því að hann vildi halda friði við fyrri sam- herja. Þannig leið að kvöldi. Þannig voru fjögur síðustu æfiár Tryggva Þórhallssonar. vn. Meðan Tryggvi Þórhallsson stýrði Tímanum, var hann allra manna hraustastur og fjörmestur. Hann þoldi þá erfið ferðalög á sjó og landi og langa samfelda vinnu. En vpp úr kosningafundunum 1927 lagðist hann hættulega veikur af þarmablæðingu. Um tíma var honum ekki hugað líf, en í það sinn sigraði lífs- því bera. Vitaskuld hlutu slík veikindi að hafa meir en lítil áhrif, ekki sízt á ungan og stórhuga mann. Síðan komu fjögur hörð bar- áttuár. Tryggvi Þórhallsson var í fararbroddi. Framjsóknar- flokkurinn beitti sér fyrir al- hliða umbótum. Andstöðuflokk- urinn beitti sér gegn hverri umbót. Hinir köldu pólitísku hvirfilbyljir geysuðu dag eftir dag og ár eftir ár um manninn seml var með veika heilsu í fararbroddi hinnar miklu sókn- ar. Loks kom fjórtánda og síð- asta baráttuárið með þingrof- ið. Aðalandstöðuflokkur Fram- sóknarmanna lagði sig þá fram til ag brjóta þrek Tryggva ÞórhaJlssonar, í því skyni að taka sjálfur við völdum. Börn hans voru ofsótt í skólum bæj- arins. Hús hans var um'setið fram á nætur, kvöld eftir kvöld, af organdi mannhafi. Dag. eftir dág líktu blöð and- etæðinganna forsætisráðherr- anum við mestu skaðræðis- menn sögunnar. Sókn andstæðinganna mjis- heppnaðist. Tryggvi Þórhalls- son hélt velli í þingrofinu og vann mikinn kosningasigur. En þá var orka hans þrotin. Lang- vinn veikindi og drengskapar- laus framkoma andstæðing- anna höfðu endanlega lamað þrek hans og sóknarhug. VIII. Tryggvi Þórhallsson þurfti, eftir þingrofið, að fá rö og hvíld. Hann fann það sjálfur og leitaðist á ýmsan hátt við að ná því marki. Þá var líka óspart reynt að beita við hann sama sálarlega áróðrinum og bóndinn á Fíofi á Rangár- völlum beitti við Skarphéðinn, ríns og sagt e.i frá í Niálu. Þá var reynt að nota sér þreytu Tryggva Þórhallssonar, veikindi hans, þörf hans að njóta hvíldar. Öllu var snúið að því eina takmarki, að draga liann frá fortíð hans, vinum hans og samherjumi, frá Fram- sóknarflokknum. En góðír drengir skifta ekki um flokk jafnauðveldlega og þeir breyta um föt. Og fyrir Tryggva Þór- hallsson var þetta raunveru- lega ómögulegt. Allt hans líf, allt hans starf, öll hans frægð var tengd við Framsóknar- flokkinn. Ef Tryggvi Þórhalls- son átti að flytja þaðan, var það eins og þegar miðaldra maður er dæmdur> í útlegð til framandi lands. í stað þess að gefa Tryggva Þórhallssyni fríð og hvíld var honum gefin kvöl og sorg. Ofan á líkamleg veik- indi og þreytu var bætt því, sem sízt skyldi, megnasta and- legum sársauka. IX. Þannig liggja hin dýprj rök í æfi Tryggva Þórhallssonar. Hann verður marina skammlíf- astur þeirra, sem á síðustu ára^ tugum hafa verið leiðtogar í íslenzkum stjórnmálum. En dagsverk .hans er meira en margra hinna vöskustu, sem náð hafa háum aldri. Og árang- ur starfsins skiptir meiru en lengd vinnudagsins. Hörup, hinn frægi danski ritstjóri hafði að orðtaki fyrir flokk sinn: „Vér skulum bera foringja vorn á skjöldum!* — Þannig fer Framsóknarm'önn- um við Tryggva Þórhallsson. Þeir saka hann ekki fyrir að særast í sameiginlegri baráttu fyrir djarfmannlegum! hugsjón- um. Þeir vita, að hann verður aldrei frá þeim skilinn. Þeir vita, að hann stóð í fylkingar- brjósti þeirra, þar sem mest reyndi á, meðan orkan leyfði. Þessvegna bera þeir Tryggva Þórhallsson til grafar á skjöld- um. J. J. Ayfirreið 1904 gisti Þórhall- ur biskup heimili það,er ég- sem unglingur hafði dvalið á um nokkur ár. 1 þeirri ferð var Tryggvi Þórhallsson með föður sínum. Ég var að heiman þeg- ar þá feðga bar að garði. En eftir þessa heimsókn voru af heimilisfólkinu felldir þeir dóm. ar um Tryggva Þórhallsson, sem, ollu því, að ég hlaut að fá dálæti á honum, þrátt fyrir það, að ég hafði aldrei séð hann sjálfur. Þegar unnið var að stofnun Ungmennafélags Reykjavíkur tveim árum! síðar, mun það haf a verið fyrir þessa afspurn af Tryggva Þórhallssyni, að ég gerði mér ferð heim til hans að Laufási og skýrði honum írá félagshugmyndinni. Hann slóst í hópinn og varð frá fyrstu tíð einn af áhrifamönn- um, ekki aðeins í félaginu, heldur í þeirri æskulýðshreyf- ingu, sem kennd er við þessi félög. Alla tíð síðan hafði ég náin kynni af Tryggva Þórhallssyni. Þeir voru skólabræður Tryggvi Þórhallsson og síra Jakob Ó. Lárusson, sem síðar varð prestur að Holti undir Eyjafjöllum. Jakob lauk em- bættisprófi ári á undan Tryggva, þótt þeir yrðu stúd- entar jafn snemma. Tryggvi var ár á Hafnarháskóla áður en hann fór í Prestaskólann, en Jakob fór til Vesturheims þegar er hann hafði lokið em- bættisprófi og var þar rúmjt ár. Þannig orsakaðist það, að þeir urðu vígðir saman, Tryggvi og Jakob, annar til Hestþinga, en hinn að Holti. 1 íyrstu hugðist Tryggvi Þór. hallsson að sækja um Garða á Aiítanesi. Man ég eftir ferð, sem við fórum tii Hafnarf jarð- ar þessir þrír félagar. Var þá erindi Tryggva, að hitta að máli áhrií'amenn í prestakaUinu áð- ur en til kosninga kæmi. Voru undirtektir þeirra hinar ákjós- anlegustu. En um þetta leyti losnuöu ílestþing í Borgarfirði. Kaus Tryggvi þá fremur að sækja um þau. Mun því hafa valdið erf'ð og asköpuð ást á sveitalífi annarsvegar og ná- lægð viö nákomna ættingja hinsvegar. Seint á árinu 1916 dó Þór- hallur biskup. Tryggvi Þórhallsson var »ett. ur kennari við guðfræðideild náskólans um það leyti og flutti izt hann að Laufási. Um kenn- araembættið var síðan ákveðið aó fara skyldi fram samjkeppni. Skyldu umsækjendur skrifa iræðilega ritgerð um Gizzur biskup Einarsson. — Lauk Tryggvi Þórhalisson miklu verki og mun hafa verið failizt á niðuratöður rannsókna hans í aðalatriðum^ af meira hluta dómnefndar, og því einkenni- legri urðu úrshtin, þegar öðr- um manni var dæmdur sigurinn 1 samkeppni þessari. En einmitt þessi dómsúrslit virðast hafa haft djúptæk á- hiif í lífi Tryggva Þórhalls- sonar. Hneigð hans og hæfileikar til íræðistarfa var svo rík, að hefði hann orðið háskólakenn- ari, þá bendir allt til þessi, að hann hefði fyrst og fremst helgað krafta sína fræðistörf- uni. Ollum þeim, sem nákomnast- ir voru Tryggva Þorhallssyni og fylgst höfðu með áhuga þeim og dugnaði, semj hann lagði í vinhuna við þetta fyrir- lagða rannsóknarefhi, kom það mjög á óvart, að þetta skyldi ekki nægja til þess að tryggja honum þann kennarastól, sem hann hafði þó áður verið sótt- ur til að skipa. Á sunnudegi barst fregnin uni niðurstöðu dómnefndarinnar að Laufási, rétt áður en Tryggvi Þórhailsson fór inn að Lauga- nesi til þess að flytja þar guðs. þjónustu með sjúklingunum í forföllum síra Haralds heitins Níelssonar. Þegar hann kom- til baka, man ég að hann lét þess getið, að það væri hann viss um, að engan af þeim, sem á hann hlýddu í þetta sinn, hefði grun- að að hann befði orðið fyrir vonbrigðum þennan dag. Tryggvi Þórhallsson og vandamenn hans kusu helzt að hann gæti sezt að í Laufási, föðurleifðinni, enda hafði hann flutzt þangað með fjölskyldu sína um miðjan vetur í þeim tilgangi. Sunnudagskvöldið sama, semj úrskurðurinn féll um háskóla- kennaraembættið, spurði ég Tryggva Þórhallsson hvort hann vildi verða ritstjóri Tím- ans. Engu svaraði hann ákveðið uiri þetta það kvöld. En ég gekk þó til hvílu þá um kvöldið með það hugboð, að úr þessu mundi verða. Og Tryggvi Þórhallsson varð ritstjóri Tímjans. Honum var það fullkomjlega ljóst, að með* því að takast þetta hlutskipti á hendur, þá var hann að taka istöðu í fylk- ingarbrjósti fyrir uhgum st j órnmálaflokki. Það sem orkaði þeirri stefnu. breytingu í lífi Tryggva Þór- hallssonar, semj þessi ékvörðun

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.