Tíminn - 18.03.1936, Blaðsíða 1

Tíminn - 18.03.1936, Blaðsíða 1
6ia0sin* et 1. |&Hl ^ÍEsansatícu tootax 7 Ct> •« tttuí)cimta á Saugaoefl 10. Gíal 2353 - í>6otbólJ 061 XX. áxg. Reykjavík, 18. marz 1936. 11. blað. Harðindin Végna hinna óvenjulegu harð- ihda, sem nú eru á Norður- og Austurlandi, sneri Tíminn sér til Páls Zophóníassonar og bað hann að skýra frá hvað gert hef ði verið til að reyna að tryggja bændum nægilegt fóð- ur fyrir skepnur sínar, og hvernig ástandið að öðru leyti væri á harðindasvæðinu. Páll hefir sent blaðinu eftirfarandi greinargerð: Eg vil fyrst benda á það að á Alþingi 1934 var forðagæzlu- lögunum breytt. Þá var meðal annars settí lögin ákvæði um það að senda skyldi Búnaðar- félagi Islands skýrslu um 'á- setninginn í hverjum hreppi, strax að aflokinni haustskoðun, en hún á sem kunnugt er, að farö svo snemma fram, að slát- urtíð sé ekki lokið áður en skoðuninni er lokið, og er það gert svo hreppsnefndir hafi rýmri hendur, til ráðstafana, sem gera þarf til fóðurtrygg- inga. Á sama þingi var bannað að flytja síldarmjöl úr landi nema með leyfi ráðherra. Meiningin fyrir þeim mönnum sem að þessu stóðu var sú að fá strax að haustinu yfirlit yfir hvernig; ásetningur væri um land allt, svo Búnaðarfél. Is- lands gæti þá, ef ástæða væri til, hlutast til um að ekki væri leyft að selja allt síldarmjöl úr landi, heldur halda eftir því eem ætla mætti að þyrfti til þess að ásetningur væri sæmi- lega tryggur. Búnaðarfélag Islands skrif- aði svo eftir minni tillögu öll- um fórðagæzlumönnum og brýndi f yrir þeim að láta skoð- un fara snemma fram, og senda skýrslur um ásetninginn strax áð skoðun aflokinni. Jafn- framt var þeim bent á, að síld- armjöl væri nóg til í landinu, en útflutningur á því mundi verða leyfður úr því kæmi fram í október. Stjórnarráðið lét svo gegnum útvarpið til- kynna hvenær útflutningur á síldarmjöli úr landi yrði leyfð- ur, og brýndi þá f yrir naönnum að panta síldarmjöl í tíma. Enginn vafi er á því að þetta varð til þess að bæði einstakl- ingar og hreppsfélög fengu sér fóðurbæti, og er mér það vel kunnugt, því ekki fáir snéru sér til mín, og útvegaði ég þeim hann. Sumir á harð- indasvæðinu töldu þörf fyrir meiri fóðurbæti en menn þá gátu greitt, og báðu mig að reyna að hlutast til um að þeir gætu fengið fóðurbæti á næstu höfn, og tekið hann og greitt smámsaman eftir því sem þeir þyrftu á honum að halda. Um þetta átti ég tal við ráðherr- ana, og varð það að samkomu- lagi að alstaðar þar sem menn óskuðu eftir þessu, var sendur til þeirra sá fóðurbætir, sem þeir báðu Um, og átti hann að borgast smámsaman eftir því sem hann væri tekinn. Á þenn- an hátt voru t. d. 200 sekkir af síldarmjöli settir á Unaós, handa Hjaltastaðahreppi, en þangað hefir nú verið illmögu- legt að kóma f óðurbæti, og hef- ¦¦ Frb. 4 3. síðu. Lánfaka Skulda* skilasjóðs Mbl. er nýskeð að reyna að klóra í bakkann fyrir Ólaf Thors í sambandi við frum- hlaup hans á Alþingi út af lán- töku Skuldaskilasjóðs vélbáta- eigenda. Var þó flokksmaður Ó. Th. (Jón ólafsson) búinn að reka svo rækilega ofan í hann vitleysuna, að sæmst hefði verið fyrir Mbl. að þegja um málið. Samkvæmt þeim upplýsing- um, sem gefnar hafa verið á Alþingi, áttu olíufélögin inni- standandi í bönkunum hér hátt á f jórðu milljón króna, sem ekki hafði verið yfirfært sök- um skorts á erlendum gjald- eyri. En gjaldeyrisskortur bankanna stafar m. a. af því, að Spánverjar og Italir hafa ekki getað yfirfært hingað jafnóðum andyirði þess fiskj- ar, er þangað hefir verið seld- ur. Svo framarlega sem olíuinn- flutningur til landsins átti að geta haldið áfram, var óhjá- kvæmilegt að •'- yfirfæra ein- hvern verulegan hluta af þess- ari stóru innstæðu. Stjórn Skuldaskilasjððs hefir nú með því að taka lánið á þennan hátt gert sama ög áð yfirfæra IVá millj. kr. af innstæðunni. Skuldaskilasjóður þurfti að taka lánið hvort eð var. Og fyrir hann var nákvæmlega sama hvort hann tók lánið er- lendis í enskum pundum, sem svo var breytt í krónur hér, eða tók lánið í isl. krónum, og lofaði að, greiða það í pundum. Erlendu lánin eru jafnan tekin og greidd í mynt þess lands, sem lánið veitir. 1 báðum tilfell- unum varð Skuldaskilasjóður éndanlega að greiða lánið í pundum. Ef sjóðurinn hefði tekið þessa li/z millj. kr. að láni í Eng- landi, má segja að bankarnir hefðu með þeirri lántöku feng- ið sem því svaraði af erlendum gjaldeyri inn í landið. En það hefði komið nákvæmlega í sama stað niður, vegna þess, að chjákvæmilegt hefði verið að verja einmitt þeim erlenda gjaldeyri til þess að yfirfæra þá sömu iy2 millj. kr. inni- stæðu olíufélaganna, sem sjóð- urinn hefir tekið að láni. Því að af öllum innflytjendum áttu olíufélögin langsamlega mest óyfirfært og því fyrstu kröfu til yfirfærslu. Það er vitanlega hin mesta firra, að þetta lán hafi verið tekið fyrir olíufélögin. Það er tekið vegna þess að Skulda- skilasjóð vantaði féð og varð að fá það einhversstaðar. Og það var auðvitað mjög vel ráð- ið, að leysa Um leið þessi yfir- færsluvandræði fyrir bankana, úr því að það var hægt með því að framkvæma lántökuna á þennan hátt. Þess skal getið, að lánið er tekið til 15 ára. Félögin hafa þannig bundið þessa upphæð til langs tíma í atvinnurekstri landsmanna. A víðavangi Afurðasölulögin. Það hefir verið sannað með tölum svo að ekki verður með rökum hrakið, að bændastétt landsins hafi grætt um 600 þús. kr. á kjötlögunum á fyrsta ári, þótt ekki sé tekið tillit til þess verðfalls, sem orðið hefði á innlenda markaðinum, ef kjötlögin hefðu ekki komið. Þetta samsvarar sem næst tíu dilka viðbótarinnleggi hjá hverjum bónda á öllu landinu. Um þetta þegir íhaldið og vara- lið þess, rétt eins og það skipti engu máli fyrir bændur! — Nú er líka að koma í ljós fyrsta árs árangur af mjólkurlögun- um. Á aðalfundi Flóabúsins sýndi það sig, að Samsalan hef- ii fært bændum í Árness- og Rangárvallasýslu nál. 100 kr. hagnað fyrir hverja meðalkú. Jafnframt hefir þó framleið- endum í nærsveitum Reykja- víliur yerið tryggt rúmlega það tiltölulega háa verð, er þeir áð- ur fengu og algerlega skilvís og affallalaus greiðsla tvisvar í mánuði í staðinn fyrir, að þeir áttu áður undir högg að sækja með það, hvernig og hvenær andvirði mjólkurinnar inn- heimtist. Skyrgerð búanna hef- ir verið bætt stórkostlega. Mjólkurstríðinu, sem var yfir- vofandi, og hefði getað ger- eyðilagt afkomu mörg hundruð heimila, hefir verið afstýrt. En um þetta þegir íhaldið. Því finnst það ekki einu sinni ómaksins vert, að minnast á mjólkurhækkunma austanfjalls í blöðum sínum. Það eitt, sem miður fer, þykir íhaldinu frá- sagnarvert. Fjármálavit Jóns í Dal. Jón í Dal var formaður í nefnd, sem hafði með höndum undirbúning og byggingu raf- veitunnar á Blönduósi. Þessi rafveita var áætluð 120 þús. kr. En undir forsjón Jóns í Dal er hún nú komin nokkuð yfir 200 þús. kr. Af þessari byrði legst þriðjungur á Blönduóskauptún, þriðjungur á sýslusjóð og þriðj- ungur á samvinnufélag bænda í sýslunni. Framkvæmd þessa verks er að ýmsu leyti einstök í sinni röð. En nú er eftir að sjá, hvernig Jóni tekst að láta héraðið bera byrðarnar, sem forsjón hans hefir lagt því á herðar. Aðalfundur Landsbankanefndar^ var settur í Reykjavík 16. þ. m. Til þessa fundar var boð- að af Halldóri Stefánssyni, sem hefir verið forseti nefndarinn- ar. En Halldór og Jón í Dal og þrír menn aðrir áttu raunar að vera gengnir úr nefndinni áður en þessi fundur væri haldinn, en menn nýkjörnir af Alþingi að koma í þeirra stað. Og dag- inn, sem nefndarfundur skyldi haldast, kaus Alþingi þessa menn, en þeir félagar munu hafa haídið, að þessa yrði ekki gætt. En þar með var horfinn sá meiríhluti, sem:.. íhajdið og varaliðið hafði haft í nefndinni. Kaus nefndin nú, Ingólf í Fjósa- tungu fyrir forseta í stað Hall- dóra. — Þeir Halldór og Jón mættu á fundinum, auk hinna löglegu fulltrúa og ætluðu sér að neyta atkvæðisréttar. Var þeim skýrt frá því, að umboð þeirra væri niður fallið, en þeir trássuðust við og það svo, að jafnvel Ólafi Thors ofbauð. Loks tóku Jón og Halldór höf- uðföt sín og hurfu af fundi og er þar með að-fullu lokið um- boði því, sem þessir menn höfðu á sínum tíma hlotið frá Fram- sóknarflokknum. En þeir menn sumir, sem þarna virtu fyrir sér baksvip Jóns í Dal, er hann varð að hrökklast af fundi þessum, sáu fyrir sér tvær aðr- ar slíkar myndir, en það var þegar Jón gekk í síðasta sinn af flokksfundi Framsóknarmanna og einnig þegar hann gekk burt af Landsfundi bænda, er hann hafði sjálfur stofnað til, og eft- ir að hafa orðið að lúta þar í iægra haldi í öllum atriðum. í\illtrúaráðsfundur Landssambands ísl. bænda hefir staðið yf ir hér í bænum undanfarið og var lokið í fyrra- kvöld. Þessir stjórnarnefndar- og fulitrúaráðsmenn voru mættir: ólafur Bjarnason Brautarholti (formaður), Björn Konráðsson Vífilsstöðum, Haf- steinn Pétursson Gunnsteins- stöðum, Jón Hannesson Deild- artungu, Gestur Andrésson Hálsi, Guðmundur Jónsson Hvítárbakka, Pétur Siggeirs- son Oddsstöðum, Arnór Sigur- jónsson Hjalla, Sigurður Jóns- son Stafafelli, Guðjón Jónsson Ási, Gísli Jónsson Stóru-Reykj- um, Jón Jónsson Hofi, Runólf- ur Björnsson Kornsá og Kol- beinn Högnason Kollafirði. — Tók fundurinn til meðferðar ýms mál, er landssambandið og bændastéttina varða og verður nánar skýrt frá þeim síðar. Stækkun bæjarlögreglunnar í Reykjavík. Hermann Jónasson dóms- málaráðherra hefir 10. þ. m. ritað bæjarstjórn Reykjavíkur bréf, þar sem óskað er eftir tillögum hennar viðvíkjandi f jölgun lögregluþjóna í bænum. En samkvæmt lögunum um lög- reglumenn, sem Framsóknar- flokkurinn kom fram á Alþingi 1933, getur dómsmálaráðherra „að fengnum tillögum bæjar- stjórnar" fyrirskipað bænum að fjölga lögregluþjónum upp í tvo fyrir hverja þúsund íbúa eða úr rúml. 40, sem nú eru, upp í 68. Þessi lög hafa ekki verið framkvæmd, en Magnús Guðmundsson braut þau með því að borga bænum framlag úr ríkissjóði áður en tilskyldu lágmarki um tölu lögregluþjóna var fullnægt og ennfremur^nreð því að stofna til varalögreglu án. þess að auka fyrst fasta- lögregluna eins og tilskilið er. Dómsmálaráðherra hefir á sl. ári látið breyta gömlu húsi, sem ríkið á, í lögreglustöð, sem miðuð er við f jölgun, og er þá ekkert því til fyrirstöðu að auka lögregluna svo að viðun- andi megi heita fyrir öryggi bæjatins, enda veitir ekki af, þegar óaldarlýður eins og naz- istar, er farinn að láta dólgs- lega, svo sem dæmi sýna nú ný- Séra Stefán Björnsson. prófastur á Eskifirði átti sex- tugsafmæli 14. þ. m. Hánn ut- skrifaðist af Prestaskólanum 1903. Árið eftir fór hann til Vesturheims og gerðist rit- stjóri „Lögbergs" og var það í 10 ár, eða til ársins 1914, að hann fluttist heim til Islands. Skömmu síðar varð hann frí- kirkjuprestur á Fáskrúðsfirði cg því næst þjóðkirkjuprestur, að Hólmum í Reyðarf irði þangað til árið 1931, að bústaðurinn var fluttur frá Hólmum til Eskifjarðar. Sr. Stefán tók við prófastsstörfum í Suður-Múla- prófastsdæmi eftir séra Jón Guðmundsson á Nesi. Síra Stef án er kvæntur Helgu Jónsdóttur frá Rauðsey á Breiðafirði. Séra Stefán er maður mjög ritfær og ágætur ræðumaður,, enda þurfti á hvorutveggju að halda við störf sín. Frjálslynd- ur er hann í skoðunum og víð- sýnn. Munu þeir mörgu, sem séra Stefán hefir umgengist og kynnst, hugsa hlýtt til hans á þessum tímamótum og óska honum farsældar. E. J. skeð. En tveir lögreglumenn fyrir þúsund íbúa er hinn venjulegi lögreglustyrkur í bæj- um á Norðurlöndum. „Refsiaðgerðanefndin". Þeir sem lítið þekkja Ölaf Thors, trúa því tæplega, hvað cflátungsháttur hans getur á stundum verið barnalegur. 1 eigin ímyndun er hann eitt- hvað áþekkur Roosevelt Banda- ríkjaforseta, Hitler, Anthony Eden, Mussolini og Abessiníu- keisara. Hann reynir að leika þessa menn sitt á hvað, eftir því sem honum finnst við eiga. Á Brúarlandi var haldinn fundur um mjólkurmálið. Ólaf- ur fékk því til vegar komið, að kosin var 18 manna nefnd til að gera hvað sem henni sýndist fyrir mjólkurframleiðendur í nágrenni Reykjavíkur. En hversvegna 18? Á fundinum færði hann engin rök fyrir þessari tölu nefndarmanna, en svo sem kunnugt er, þykir jafnan hentara að tala nefnd- armanna standi á stöku. Þessa stundina hefir Ólafur áreiðanlega verið að stæla Þjóðabandalagið, verið einskon- ar Anthony Eden, en frumleik- inn ekki meiri en það, að tala nefndarmánna varð sú sama og hjá Þjóðabandalaginu, þegar það kaus sína refsinefnd. Nú er eftir að vita hvort refsinefnd Ólafs verður harð- Uian úr heimi Ungur íslendingur, sem stundar búfræðinám í Dan- mörku, ritar Tímanum m. a. um nýbýlamálið danska: Með lögum 24. marz 1899 byrjaði danska ríkið að styrkja stofnun smábýla (Husmands- brug) með fjárframlögum. En býlin voru þá ákveðin svo smá, (1—4 ha.) að ábúendurnir gátu ekki framfleytt f jölskyldu sinni nema með því að stunda vinnu hjá stórbændum jafnframt bú- skapnum. Ríkið veitti allt að 3600 kr. lán til hvers býlis, en ábúandi (húsmaður) átti að leggja 400 kr. (Vio) fram á móti. Árlega mátti verja alít að 2 milj. kr. frá ríkinu í þessu skyni. Renta og afborgun var 3—4%. Árið 1919 komst nýr skriður á nýbýlamálið með nýrri lög- gjöf. Þá var ákveðið að skipta opinberum jörðum niður í smá- býli þar á meðal prestsetrun- um, jafnóðum og þau losnuðu. Hvert býli skyldi fá 7 hektara lands. Ábúendur þurftu ekkert að leggja til af landverði en áttu að greiða landleigu 4Vá% af virðingarverði. Ríkið veitti 6000 kr. (seinna 12 þúsund) lán til bygginga á býli með 41/2% vöxtum og afborgunai'- laust fyrstu þrjú árin. Enn- fremur var þá ákveðið að veita viðbótarlán til eldri nýbýla. Árið 1933 var danska nýbýla- löggjöfin tekin til nýrrar end- urskoðunar, þá var m. a. ákveð- ið, að landbúnaðarráðherra mætti á árunum 1933—36 verja allt að 7 milj. kr. til að kaupa land undir smábýli. Ennfrem- ur var þá ákveðið, að ábúend- urnir mættu velja um að greiða eíns og fyr 4^% leigu af virð- ingarverði landsins eða greiða leiguna eftir gangverði . á smjöri, fleski og byggi. Var þá leiguupphæðinni breytt í þessar afurðir, miðað við meðalverð þeirra á árunum 1926—1930. Afborganir og vextir bygging- arlánanna voru þá einnig um- reiknaðir í afurðir á sama hátt. En greiðslur þessar í afurðum áttu síðan að hækka og lækka í hlutfalli við virðingarverð jarðanna og vaxtakjör í land- inu, þó ekki um meira en 50% frá því, sem var 1933. Hypotek- banken og Jordfonden greiða fyrst um sinn þann halla, sem á þessum breytingum kann að verða. Samtals hafa á 34 árum (1900—1933) verið veitt lán til stofnunar 15553 nýbýla, að upphæð 141 milj. 172 þús. kr. Á nál. 11 þús. þessara býla hafa síðar verið veitt viðbótar- lán, sem nema nál. 19 milj. kr. — eða alls um 160 miljónir króna (um 10 þús. til jafnaðar á býli). skeyttari í mjólkinni en Þjóða- bandalagsnefndin í olíunni. Líklega skiftir Ölafur unj hlutverk fljótlega og tekur upj? orðfæri og tilburði Hitlers. I því hlutverki nýtur hann sín oft miklu skár. Fundarmaður.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.