Tíminn - 26.03.1936, Blaðsíða 1

Tíminn - 26.03.1936, Blaðsíða 1
<S)a(kbag,i tlobsiní et 1. }éni Átgansutíun fostai 7 (t. S^feteifcsla efl lmtí>etmta <i £aaaao«g 10- <5imt 2353 - Piatfeólf OOI XX. árg. Reykjavík, 26. marz 1936. 12. blað. Launamálin Einstaka menn hafa látið í ljós nokkra undrun yfir því, að frumvarp það til launalaga, sem fyrir Alþingi hefir legið, skuli ekki enn hafa verið afgreitt. 1 fljótu bragði finnst sumum þetta sýna það, að núverandi þingmeirihluti hafi ekkert gert í launamálunum. En þetta er þó á allt annan veg. Síðan núverándi stjórn kom til valda hefir einmitt mikið verið að því unnið að lækka hæstu launin í landinu, bæði hjá ríki og ríkisstofnun- um og í einkarekstri lands- manna. En launin í einka- rekstrinum eru sérstaklega erf- ið viðfangs, og eru þau þó í flestum tilfellum hærri en við sámbærileg störf hjá ríkinu. Launalækkanir hafa verið gerðar með þrennu móti: 1. Með afnámi (sumpart lækkun) dýrtíðaruppbótar á opinber laun samkvæmt launa- lógum. 2. Með lækkun á launum op- inberra starfsmanna " utan launalaga. 3. Með hátekjuskatti. Dýrtíðaruppbótin var á þing- inu 1934 alveg felld niður á launum yfir 5000 kr. og lækk- að á launum milli 4000 og 5000 kr. þessi launalækkun sparar ríkissjóði 70 þús. kr. á ári. Launalækkunin í stofnunum ríkisins, hjá mönnum utan launalaga, var gerð á síðara hiuta þingsins 1935 og nemur 130—150 þús. kr. á ári. Hátekjuskatturinn var lagð- ur á sumpart á þinginu 1934 og sumpart á þinginu 1935. Skatt- urinn frá 1934 legst á 4000— 5000 kr. laun og hærri (eftir því hvort um einhleypa eða fjölskyldumenn er að ræða), og hátekjuskatturinn frá 1935 byrjar nokkru ofar í launastig- anum. Þessi launalækkun nem- ur á aðra miljón króna, og kemur niður á öllum hátekju- mönnum, bæði í opinberri þjón- ustu og annarsstaðar. Hún er því áhrifamest og réttlátust af þeim leiðum, sem farnar hafa verið. Hefir Framsóknarflokkurinn fremur horfið að því að fara þessar leiðir en að afgreiða launalagafrumvarpið. Er á þennan hátt búið að koma fram miklu af þeim lækkunum, sem frv. gerði ráð fyrir, en hins- vegar ekki hækkununum. Enda verður á þeim erfiðu tímum, sem nú eru, að fara varlega í allar launahækkanir. Því hefir verið haldið fram, að allverulegt misræmi væri railli launa hinna opinberu starfsmanna. Hefir sú staðhæf- ing við nokkur rök að styðjast, enda ekki óeðlilegt, þar sem launalögin eru orðin 17 ára gömul, og síðan hafa bæzt við margar starfsgreinar hjá hinu öpinbera, sem menn hafa verið ráðnir til utan launalaga á ýmsum tímum. Óhætt má þó fullyrða, að þetta misræmi hafi mikið leiðrétzt við þær lækk- anir á hálaunum, sem orðið hafa við breytingar þær, sem getið er hér að framan. Jáiningin Við þingkosningarnar í Vest- ur-Húnavatnssýslu 25. júní 1934 féllu atkvæði á þessa leið: Hannes Jónsson frambjóð- andi „einkafyrirtækisins" fekk 263 atkv. Skúli Guðmundsson fram- bjóðandi Framsóknarflokksins fékk 242 atkv. Björn Levy Björnsson fram- bjóðandi íhaldsflokksins fékk 212 atkv. Frambjóðandi kommúnista f ékk um 30 atkv. Á meðan atkvæðin í þessari býslu skiptust svo að segja ein- göngu milli Framsóknarflokks- ins og íhaldsflokksins, var mjög lítill munur á styrkleika flokkana, Framsóknarflokkur- inn þó aðeins fjölmennari við kosningarnar 1927, 1931 og 1933. Fyrir síðustu kosningar töldu því mjög margir líklegt, að íhaldsframbjóðandinn, Björn L. Björnsson, myndi ná kosningu. Ýmsir töldu þó, að talsverðar líkur væru fyrir kosningu Skúla, sökum þess, að vitað var, að hann myndi halda meirahlutanum af hinu gamla fiokksfylgi Framsóknarflokks- ins, og einnig vegna gamalla og nýrra vinsælda Skúla sjálfs á æskustöðvum hans. Það var því iíklegt, að ýmsir, sem aldrei höfðu getað fellt sig við Hann- es, myndu greiða atkvæði með Skúla. En yfirleitt voru menn á einu máli um það, að Hann- es myndi verða lægstur þess- ara þriggja að atkvæðatölu. Kosning Hannesar og það, að íhaldsframbjóðandinn skyldi verða lægstur, kom því mjög á óvart. En ástæðan kom fljótt í ljós. Ráðandi menn í íhalds- flokknum höfðu ráðstafað til Hannesar stórum hóp af at- kVæðum flokksins. Þeir gerðu það tii þess að atkvæði „Bænda- flokksins", sem honum hafði tekizt að slíta upp í ýmsum héröðum, yrðu ekki „ónýt" eins og atkvæði kommúnista. 1- haldið ætlaði sér á þennan hátt að ná þingmeirahluta með Hannesi og þeim uppbótar- rnönnum, sem kosning hans í Vestur-Húnavatnssýslu gæti dregið inn á Alþingi. Þegar skýrt var frá þessari samvinnu í blöðum Framsókn- armanna, risu Hannes og félag- ar hans, þegar upp til mót- mæla. Þeir sögðu, að staðhæf- ing Framsóknarmanna um hina leynilegu hjálp til Hannesar væri algerlega ósönn. En nú þarf ekki lengur vitn- anna við. Formaður íhalds- fiokksins, Ólafur Thors, hefir í ræðu á Alþingi sl. þriðjudag ótvírætt játað það, sem Fram- sóknarmenn voru búnir að halda fram. 1 þessari ræðu skýrði ölafur Thors svo frá: Að hann (for- maður íhaldsflokksins) og ýms- ir aðrir áhrifamenn í flokkn- um hefðu stutt kosningu Hann- esar, og að þeir hefðu vitandi vits vanrækt að undirbúa kosn- ingu Bjbrns L. Björnssonar. Þetta kvaðst Ólafur sjálfur hafa viðurkennt í viðtali við Björn. Ennfremur lýsti hann A víðavangi Breyting hefir orðið á ritstjórn Nýja dagblaðsins. Hefir Sigfús Hall- dórs frá Höfnum látið af rit- stjórastarfi, en við því tekið Þórarinn Þórarinsson, sem er formaður Félags ungra Fram- sóknarmana í Reykjavík og áð- ur starfsmaður við blaðið. Jafnframt starfar nú þriggja manna ritnefnd við blaðið, en í henni eru Guðbrandur Magn- ússon, Gísli Guðmundsson og Guðmundur Kr. Guðmundsson, formaður Framsóknarfélags Reykjavíkur. Landsfund fyrir „einkafyrirtækið'* ætluðu Jón í Dal og menn hans að halda í Reykjavík nú nýlega. En báglega tókst með fundarsóknina. Mættu 18 manns, þar af 9 búsettir í Reykjavík! Var látið heita svo, að þessir 9 Reykvíkingar hefðu umboð fyrir héröð úti á landi. Er þeim félögum nú gengið síð- an í fyrra, þegar þeir ætluðu af göflunum að ganga út af því, að nokkrir menn í Reykjavík höfðu fengið slík umboð til að mæta á Landsfundi bænda. Engar sögur fara af þessari samkundu Jóns í Dal & Co., enda hefir Jóni ekki einu sinni 'þótt taka því að minnast á hana í blaði „flokksins"! Mjólkurverð og framleiðsluaukning. Eins og kunnugt er, hefir út- borgunarverð til bænda í Ár- nes- og Rangárvallasýslu, sem skipta við Flóabúið, hækkað um 33/4 aura á mjólkurlítra. Þeim árangri hafa bændur á þessum svæðum náð á fyrsta reynslu- ári mjólkurlaganna og samsöl- unnar. Og alstaðar á starfs- svæði Samsölunnar er verðið til bænda fullkomlega eins hátt og í fyrra og vel það, en hins- vegar sá mikli munur, að mjólkin fæst nú greidd reglu- lega og án allra vanhalda. Og hér við bætist mjög stórt at- riði, sem enn er ekki nægilega athugað af öllum, en það er sú mikla framleiðsluaukning, sem orðið hefir hjá búunum, eink- um þó vestan heiðar. Ef ekk- yfir því, sem sínu áliti, að Hannes myndi ekki hafa náð kosningu án áðurnefnds full- tingis síns og annara íhalds- manna. í lok ræðunnar orðaði Ölafur þetta svo, að hann bæri „siðferðilega ábyrgð" á kosn- ingu Hannesar Jónssonar. Tilefni þessarar yfirlýsingar var það, að Hannes hafði verið með persónuleg ónot í garð Thors Thors, bróður Ólafs. Lét Ólafur í ljós, að hann byggist við, að Hannes myndi fá á- minningu hjá Jóni í Dal & Co. fyrir þá framkomu í garð hús- bænda sinna. Vafalaust fær Hannes „á- minninguna, og væntanlega tekur íhaldið hann í sátt. En það er gott fyrir þá, sem eftir kynnu að vera af kjósendum „einkafyrirtækisins" að sann- leikurinn um tilveru „móður- skipsins" hefir nú verið játað- ur af réttum hlutaðeigendum. ert skipulag hefði verið, hefði sú frámleiðsluaukning verið ó- möguleg nema með því að hafa áhrif til lækkunar á mjólkur- verðið. Glöggt dæmi um þetta er rek&tur mjólkurbús Eyfirð- inga. Þar hefir framleiðslu- aukningin orsakað lækkun (að vísu mjög litla) á útborgunar- verði. Er þó þetta mjólkurbú rekið með fyllstu hagsýni, eins og hinn lági sölukostnaður ber vitni um. Rógburður og staðreyndir. Á fundunum nprðanlands i vor sem leið spunnu íhalds- menn og fylgifiskar þeirra upp ýmsar æfintýralegar slúðursög- ur um framkvæmd afurðasölu- laganna. Hugðu þeir sem svo, að sögur þessar væri ekki hægt að afsanna og að einhverjir myndu þá verða til að trúa þeim, enda mun svo hafa verið, því að almenningur á erfitt með að átta sig á því, að leigu- snápar Reykjavíkuríhaldsins séu svo forhertir, að segja vís- vitandi ósatt á opinberum sam- komum sem þessum. Meðal annars skýrðu þessir kumpánar frá því, að bændur í Flóabúinu yrðu að flytja mestallt skyrið heim til sín aftur, af því að ekki væri hægt að selja það og að ostarnir hlæðust upp í geymslum búsins og væru að lokum muldir niður með járn- körlum og seldir sem svínafóð- ur! Nú við áramótin kom það hinsvegar í ljós, að bændur hafa á árinu keypt af búinu skyr í stórum stíl, auk þess, sem heim er sent, og bendir það ekki til, að þessar heim- sendingar hafi verið miklar. Og ostabirgðirnar hafa minnkað um 15 þús. kr. á árinu, — þannig stenzt landsmálafræðsla íhaldsins! Yfirlýsing Ólafs Thors um, að íhaldið hafi komið „Bændaflokknum" á þing, hef- ir vakið mikla athygli. Ýmsir íhaldsmenn í Reykjavík eru sárreiðir við Ólaf fyrir að hafa, í augnabliks vanstillingu, ljóst- að upp þessu stóra „leyndar- máli". Kaupmannakýrnar. Siðasta æfintýri íhaldsins í mjólkurmálinu gerðist í Hafn- arfirði fyrir nokkrum dögum. Þrír kaupmenn þar í bæ, sem eiga eitthvað af kúm, neita að greiða verðjöfnunargjald. Sam- salan lætur þá, samkv. fyrir- mælum laga, auglýsa uppboð á kúm þessara kaupmanna, til að ná greiðslu upp í þessa rétt- mætu skuld. En íhaldið gerir sér lítið fyrir og lætur kaup- mennina boða til borgarafund- ar i kaupstaðnum, og ætlar að reyna að fá íbúa Hafnarfjarð- ar til að mótmæla því að inn- heimt sé skuld hjá þessum kaupmönnum á saman hátt og hjá öðru fólki! Auðvitað fór þetta allt út um þúfur. Almenningur í Hafnar- firði hafði enga sérstaka sam- úð með hinum þrem kaupmönn- um og kúm þeirra. Fundurinn ályktaði, að lögin hlytu að ganga jafnt yfir alla. Næsta dag fór uppboðið fram frið- samlega að öðru leyti en því, f Núverandi formenn Framsóknarfélaganna í Rvík. Ofar: Guðmundur Kr. Guð- mundsson skrifstofustjóri, for- maður Framsóknarfél. Reykja- víkur. Neðar: Þórarinn Þórar- insson ritstjóri, formaður Fé- lags ungra Framsóknarmanna í Reykjavík. að íhaldið safnaði saman strákaliði sínu til að kasta skít í sýslumanninn! Hinn setti sýslumaður, Valdemar Stefáns- son frá Fagraskógi, hefir nú kært athæfið. íhaldið ætti nú að sjá svo að sér, að þetta æfintýri um kaup- mannakýrnar yrði sögulok í hinni ógiftusamlegu baráttu þess gegn mjólkurmálinu. Hvernig vindbelgir springa. Mörgum er í minni, þegar fulltrúar íhaldsins á Alþingi fundu upp á því fáránlega til- tæki að mæta ekki við þingslit. Þetta var í þinglokin 1934. Þetta ólýðræðislega og fruntalega framferði mæltist illa fyrir um land allt, einnig meðal íhaldsmanna. Margir sögðu, að þessa ósvinnu myndi Jón Þorláksson aldrei hafa þol- að. Þá gugnaði Kveldúlfsklíkan fyrir almenningsálitinu. Og 1935 mætti íhaldsflokkurinn við þingslit og sat á strák sín- um. En rétt áður hafði Ö. Th. hleypt flokknum út á nýtt gönuskeið: Ó. Th. og menn hans höfðu í bræði sinni hlaup- izt á brott úr utanríkismála- nefnd, og neitað að mæta á lok- uðum þingfundum um utanrík- ismál. Nú á hinu nýbyrjaða þingi átti að kjósa nýja utanríkis- málanefnd. Ýmsir héldu, að ó. Th. myndi þá neita að leggja til menn í nefndina. En íhalds- mennirnir tóku allir við endur- kosningu. Almenningsálitið hef- ir kennt þeim að taka sönsum í annað sinn. Uian úr heimi I London hefir undanfarið staðið yfir fundur þjóðabanda- lngsráðsins og samhliða fundur með í'ulltrúum þeirra ríkja, sem eru aðilar að Locarno-samn- ingnum. Þjóðabandalagið sam- þykkti að lýsa yfir því, að Þjóð- vei-jar hefðu rofið alþjóða- samninga með því að senda her inn á hið friðlýsta svæði við Rín. Hinsvegar hefir lítil niður- staða fengizt um hvað gera skuli út af þessu sammngsrofi Þjóðverja. Hafa Frakkar verið harðir í kröfum og heimtað refsiaðgerðir gegn Þýzkalandi. Segjast þeir ekki geta gengið til nýrra samninga við Þýzkaland nieðan þýzku stjórninni haldist uppi að brjóta hina eldri. — Fulltrúi frá Þjóðverjum, vón Ribbentropf, mætti á fundi Fjóðabandalagsins samkvæmt boði þess, en eins og kunnugt er, sagði Þýzkaland sig úr bandalaginu fyrir tveim árum. Vakti það mikið umtal, að full- trúi Þjóðverja heilsaði ekki fulltrúa Rússa í Þjóðabanda- iaginu, og töldu menn að þessi i ósvífni hefði verið framin vís- ¦j vitandi til að tákna hinn djúpa íjandskap milli kommúnismans rússneska og nazismans þýzka. Kosningar eiga að fara fram í Þýzkalandi á sunnudaginn kemur, og ætlar Hitler að láta þjóðina lýsa fylgi við innrásina í Rínarhéraðið. Frá Abessiníu berast nú eng- in stórtíðindi. En Mussolini hefir verið umsvifamikill heima fyrir síðustu daga. Hef- ir hann gert þríveldasamning \ið Austurríki og Ungverja- land, en þau ríki hafa ekki tek- ið þátt í refsiaðgerðunum. Þá hefir hann tilkynnt nýjar breytingar á stjórnarfari Ital- íu, sem miða til enn meira; fas- cistaeinræðis en verið hefir, og á jafnframt að þjóðnýta öll iðn- aðarfyrirtæki landsins í því skyni að ríkið fái fullt vald á framleiðslunni, og er þetta tal- ið nauðsynlegt vegna refsiað- gerðanna. Gríski stjórnmálaforinginn, Venizelos, er látinn, 71 árs að ald'ri. Er með honum í val fall- inn einn mesti æfintýramaður í stjórnmálum Norðurálfu á þessari öld. 1 nærri hálfa öld var Venizelos áhrifamestur og frægastur allra grískra manna, fyrst sem þjóðhetja í barátt- unni gegn kúgun Tyrkja, síðar sem forsætisráðherra og loks nú á síðasta æfiári sem land- flótta uppreisnarmaður gegn í- haldsöflum þeim, er tekið höfðu völd í landinu og vildu hnekkja lýðræðinu. En þrátt fyrir ósigur í uppreisninni, sigraði þó stefna Venizelos nógu snemma til þess, að hann fengi að bera beinin í grískri mold. Og fyrir nokkrum dögum var hinn aldni foringi til graf- ar borinn á æskustöðvum sínum á hinni fornfrægu Krítareyju, þar sem hann í blóma lífsins hóf á loft frelsisfánann gegn Tyrkjum. I Bandaríkjunum hafa gengið leysingar og ægileg vatnsflóð, sem valdið hafa stórtjóni og kostað f jölda manns lífið.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.