Tíminn - 29.04.1936, Blaðsíða 1

Tíminn - 29.04.1936, Blaðsíða 1
lwlr? fe í a t © í n <•• ti 1. }fttti Áraaasjatínu feotur 7 ís. S^fereifcsía •8 taafeeltnta d íangaoeg 10. &mi 2353 - Pó.tfcjtf 061 XX. árg. Reykjavík, 29. apríl 1936. 18. blað. Ræða dómsmáiaráðherra m við 3. umrsðu í neðri deild fllþingis 25 þ. m., um frumvarp fil laga um varn ir gegn því að skipum sé leiðbeinr við ólöglegar fiskveiðar í sambandi við frv. til laga um varnir gegn því, að skipum sé leiðbeint við ólöglegar fisk- veiðar hef ir verið deilt á mig,og það dregið í efa, að ég hafi haft heimild til þess að skipa tvo menn til þess að skoða og rann- saka loftskeyti til og frá veiði- skipum hér við land. Því hefir verið haldið fram, m. a. af háttv. 5. þm. Reykjavíkur (Pétri Halldórssyni), að þessi aðferð mín, að láta skoða þessi loftskeyti í þetta „eina sinn", yæri hliðstæð því, að ég hefði án dómsúrskurðar látið hlusta á samtöl í símanum manna á milli hér í bænum, og að ég hefði á þennan hátt gert stjórn- arframkvæmd án nægilegrar heimildar í lögum og skapað méð því hættulegt fordæmi. Það hlýtur að koma flestum á óvart, og ég vil segja, að það sé æði broslegt, að ádeilan út af þessu atriði skuli einmitt koma frá háttv. stjórnarand- stæðingum, því að það eru ein- mitt þeir, sem í mörg undan- farin ár hafa haldið því fx'am, að óþarft væri að samþykkja hið ¦ svokallaða „ömmuf rum- yarp", sem var um heimild fyr- ir ríkisstjórnina til eftirlits með loftskeytum, vegna þess, að ríkisstjórnin hefði næga heimild í lögum nr. 82 frá 1917 og reglugerð nr. 82/1918. Og það eru einmitt andstæðing- arnir, sem í blöðum sínum hafa svo oft þótzt vera að deila á fyrv. ráðherra, þar á meðal auðvitað tvo dómsmálaráðherra sína, þá Ólaf Thors og Magn- ús Guðmundsson, fyrir það að liafa ekki notað þessa heimild. 1 sambandi við þessa ádeilu út af uppljóstrun um þá afbrota- menn, sem fyrir endurgjald frá erlendum þegnum hafa haft það fyrir atvinnu, að njósna um íslenzk varðskip og greiða þannig fyrir landhelgisbrjótum, hafa svo andstæðingarnir haf- ið ádeilu á lögreglu og lögreglu- stjóra fyrir að hafa samkvæmt dómsúrskurði þar um, látið hlusta á samtöl í tilteknum símanúmerum hér í bænum, sem rökstuddur grunur hvíldi á að notuð væru til þess að auð- velda lögbrot. En þetta var í hinu svokallaða bílstjóraverk- falli og í sambandi við upp- ljóstrun um leynivínsala nú fyrir skömmu. Þessar aðgerðir lögreglunnar og lögreglustjóra eru aðgerðir dómsvaldsins, sem ríkisstjórnin getur ekki haft og hefir því ekki haft neina íhlut- un um. Það er því æðri dóm- stóía að skera úr því, á sínum tíma, hvort undirrétturinn hef- ir í þessu tilfelli farið út fyrir verksvið skyldu sinnar. Eins og menn sjá af þessu, er hér um tvö mál að ræða, annarsvegar stjórnarfram- kvæmd, sem ég á aðallega að svara fyrir, en það er upp- ljóstrun á afbrotum njósnar- anna í landhelgismálunum. Hitt er dómsathöfn, sem er ríkis- stjórninni og stjórnarfram- kvæmdum óháð. Mínar aðgerðir snerust á sín- ' um tíma einungis að skoðun j loftskeyta, en alls ekki að sím tölum. Dómsúrskurðir lögreglustjór- ans snúast hinsvegar um það, . að hlusta á símtöl til og frá til- teknum símanúmerum. Ég mun nú athuga þessi at- riði nokkuð, og þá fyrst það at- riðið, sem mér ber að svara fyrir. En það verður ekki gert án þess að rekja nokkuð sögu hins svonefnda „ömmufrum- varps". Þegar frumvarp þetta kom fram á Alþingi 1928, var því vísað til sjávarútvegsnefndar neðri deildar. 1 nefndinni áttu þá m. a. sæti þeir Jóhann Þ. Jósefsson og Ólafur Thors, al- þingism. Gáfu þeir út minni- hlutanefndarálit og lögðu til, að málinu væri vísað frá með rökstuddri dagskrá. Niðurlag nefndarálitsins og hin rök- studda dagskrá er þannig: „Minnihl. vill leiða athygli að því, sem höfundum frv. virðist hafa verið óljóst, að ríkis- stjórnin hefir næga stoð í gild- andi lögum til þess að hafa það ef tirlit með sendingu lof tskeyta, sem nægilegt er til að hindra misnotkun þeirra í þágu land- helgisveiða, sbr. m. a. lög nr. 82, 14. nóv. 1917, og reglug. nr. 32 frá 17. maí 1918, sam- kvæmt þeim lögum. Minnihlutinn leyfir sér því, samkvæmt því sem hér hefir sagt verið, að leggja til, að málið verði afgreitt með svo- felldri rökstuddri dagskrá: Með því að ríkisstjórnin hef- ir næga stoð í gildandi lögum til að hafa opinbert eftirlit með sendingu loftskeyta, telur deildin eigi þörf á nýrri laga- sctningu í þessu efni og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá. Alþingi 27. marz 1928. Jóhann Þ. Jósefsson, frsm. Olafur Thors." Eins og menn geta séð af þessu nefndaráliti, og sérstak- lega þó af hinni rökstuddu dagskrá, sem deildin sam- þykkti, er það skoðun þessara háttv. þingmanna, þar á meðal háttv. núv. formanns Sjálf- stæðisflokksins, Ólafs Thors, að „rikisst jórnin hafi næga stoð í gildandi lögum til að hafa op- bert eftirlit með sendingu loft- skeyta". Menn taki eftir því að hér er því fortakslaust slegið föstu, að ríkisstjórnin hafi ekki aðeins heimild til þess að láta líta eftir loftskeytum frá og til togara, heldur loft- skeytum almennt. Af þessu er auðsætt, að ríkisstjórnin hefir, með því að láta skoða skeytin frá og til togara, ekVi notað nema örlítið af þeirri heimild, sem formaður Sjáif- stæðisflokksins hefir lýst yfir með þessari rökstuddu dag- skrá, að ríkisstjórnin hafi. Þegar þetta sama frv., um eftirlit með loftskeytum, er borið fram á þinginu 1931, þá liggUr fyrir í greinargerð frv. bréf frá dómsmálaráðuneytinu til landssímastjórans þáverandi, Gísla heitins ólafssonar, þar sem spurzt er fyrir um það hjá honum, hvort hann álíti ríkis- stjórninni heimilt að skoða loft- skeytin. Því bréfi svarar svo landssímastjóri með bréfi til dómsmálaráðuneytisins, dags. 30. ágúst 1930. Bréfið hljóðar þannig: „Út af bréfi hins háa dóms- og kirkjumálaráðuneytis, dags. 24. f. m., skal ég leyfa mér að geta þess, að ég hefi ekki látið uppi álit mitt um þetta mál við aðra en sjávarútvegsnefnd neðri deildar Alþingis, enda ekki aðrir um það spurt, en henni tjáði ég, að ég liti svo á, að stjórnin hefði samkvæmt lögum nr. 83, 14. nóv. 1917 fortakslausa heimild til að gera hverjar þær ráð- stafanir, sem henni þóknaðist til að reyna að koma í veg fyr- ir misbrúkun loftskeyta. Gísli J. Ólafsson." Álit fyrverandi landssíma- stjóra á heimild ríkisstjórnar- innar til þess að láta skoða loft- skeyti eftir geðþótta, er því engum vafa undirorpið. Ákvæðin, sem þessi skoðun fyrv. landssímastjóra byggist á og þingmannanna tveggja, sem gengu f rá hinni rökstuddu dag- skrá, er ég hefi áður minnst á, er aðallega að finna í 19. gr. reglug. frá 1918, og er niður- lag hennar þannig: „Einnig getur ráðuneytið látið hafa eftirlit með öllum loftskeytum, látið stöðva þau skeyti, sem að þess áliti geta verið skaðleg vel- ferð landsins." Það er óneitanlega nokkuð teygjanlegt hugtak, hvaða loftskeyti geta skaðað velferð landsins, og ákv. þessarar reglug. því dálítið vafasöm, og meira að segja vafasamt hvort heimild hefir verið í lögunum til þess að setja þau í reglug. En eftir að landssímastjóri hefir gefið út þenna úrskurð, sem fram kemur í bréfi hans til dómsmálaráðuneytisins, og eftir að þessi rökstudda dag- skrá var samþykkt, sem undir- strikar þenna skilning á reglu- gerðinni og lögunum, að ríkis- stjórnin hafi þessa heimild, þá tel ég alveg tvímælalaust, að mér haf i verið f engnar í hend- ur þær heimildir, þótt andstæð- ingarnir hafi sennilega gert það óafvitandi, að ég hafi haft vafalausan rétt til þess að láta skoða loftskeytin til og frá tog- urunum, ef ég gæti fært veru- lega sterkar Hkur að því, að slíkar skeytasendingar væru misnotaðar. En án þess vildi ég ekki grípa til þess að láta skoða loftskeytin, þótt allir geti séð, að bæði í hinni rökstuddu dag- skrá frá formanni Sjálfstæðis- flokksins og í bréfi landssíma- stjóra til dómsmálaráðuneytis- ins kemur fram sú skoðun, að ríkisstjórnin hafi „fortakslausa heimild" til skoðunar allra loft- skeyta án þess að hinn minnsti grunur liggi á um misnotkun þeirra. Ekkert kemur fram um það, hvorki í hinni rökstuddu dagskrá eða bréfinu, að um grun þurfi að vera að ræða til j þess að stjórninni sé heimilt að rannsaka skeyti. Stjórnin hefir „fortakslausa heimild" segir fyrv. landssímastjóri. Hvernig í ósköpunum geta nú þessir menn, sem á Alþingi 1928 báru fram hina rökstuddu dagskrá, um að ríkisstjórnin hefði heimild til þess að láta rannsaka öll loftskeyti, menn, sem fengu flokksbróður sinn, landssímastjórann þáverandi, til þess að segja í bréfi til dómsmálaráðuneytisins, að rík- isstjómin hafi „fortakslausa heimild" til skeytaskoðunarinn- ar, hvernig geta þeir deilt á þann ráðherra, sem notar þau gögn, sem þeir hafa sjálfir lagt honum í hendur? Og hvernig í ósköpunum dettur þeim í hug, að nokkur maður taki þá ádeilu alvarlega, sem þeir beina gegn núv. landssímastjóra fyrir það, að hann hefir hlýtt fyrirskip- unum mínum, sem honum bar skylda til samkvæmt þeirra ejgin rökstuddu dagskrá og úr- skurði fyrv. landssímastjóra í þessu máli. I þessu máli taldi ég rétt, þrátt fyrir þau vopn, sem háttv. andstæðingar haf a mér í hendur lagt, sumpart með hinni rök- studdu dagskrá og sumpart meO úrskurði landssímastjóra, að fara mjög gætilega, og þess- vegna aflaði ég mér ýtarlegra sönnunargagna fyrir því, að loftskeytin væru misnotuð, og fyrst að þeim sönnunar- gögnum fengnum krafðist ég þess, að skeytín væru rannsök- uð. Rannsóknin í þessu máli e.r ekkert launungarmál. Henni var sumpart hagað þannig, að varð- skipin voru látin athuga, hvenær skeyti væru aðallega send til togaranna, og kom þá í ljós, að hvenær sem varðskip- in hreyfðu sig úr höfn eða komu til hafnar, rigndi niðui loft- skeytunum frá þeim mör.num, seiri síðar hafa orðið uppvísir að njósnum. Um þetta lágu fyrir svo ýtarlegar skýrslur, að ekk: gat verir um neitt að villast. T. d. var það svo einu sinni, er »Ægir« hafði legið lengi i Reykjavíkurhöfn til viðgerðar, að hann fór reynsluferð hér út fyrir eyjar, og voru þá sam- stundis send ógrynni af skeyt- um til togaranna. Varðskipið kom næstum strax inn aftur, en þegar það lagði frá landi næsta dag, hófst sama skeytaregnið tii togaranna og áður. Með þessi eönnunargögn í' höndum ásamt fleirum, sem ég sé ekki ástæðu til að geta um hér, var mér tvímælalaust heimilt og meira að segja skylt að gefa út fyrir- skipun um skeytarannsóknirnar. En þrátt fy.rir þetta tel ég það alveg tvímælalaust, að lögin um eftirlit með loftskeytum til og frá togurum væru nauðsynleg vegna þess, að með þeim er rík- isstjórninni fengið vald til þ'éss að koma í veg fyrir að loftskeyt- in verði notuð til þess að gera lögbrotin auðveldari. Það er ekki hægt að neita þvi, að málstaður andstæðinganna er næsta ömurlegur í þessu máh. 1 hinni rökstuddu dagskrá frá háttv. núv. formanni Sjálfstæö- isflokksins. er því lýst yfir, ög einnig í bréfi fyrv.landssímastj. að ríkisstjórnin hafi »fortaks- lausa heimild« til þess að láfa rannsaka öll loftskeyti. En bv. 5i þm. Rvíkur (Pétur Halldórs- son) sem fyrstur bar béi/ iram fyrírspurn í þessu máh, sagðist nú álíta að skoðun á lofiskeyt- um milli skipa og landw, milli hinna fjölmennu heimila á sjón- um og heimilanna í landi, sem full væru af einkamálum þessa fólks, væri alveg hliðstæð því, að hlustað væri á samtöl í sím- anum hér í bænum, m. ö. o. það verk, sem þeir eru að deila á lögregluna í Reykjavík .og lög- reglu,stjórann fyrir að hafa framkvæmt samkvæmt dómsúr- skurði. Ég ætla að ljúka þessari greinargerð minni fyrir þeirri aðferð, sem notuð var til þess að koma upp um njósnarana í land- helgismálunum, með því að benda andstæðingunum á það, að þegar litið er á hvað hefir rpplýsts í því máli og hverníg framkoma þeirra hefir verið þar, þá mun þessum góðu, mönn- um ráðlegast að hafa hægt um sig. Það væri e. t. v. fróðlegt að þeir reyndu að gera grein fyrir því hversvegna þéir Magn- ús Guðmundsson og Ölafur Th. notuðu ekki þessa heimild tii skeytaeftirlitis þegar þeir voru dómsmálaráöherrar. Ég kem þá að þeirri ádeilunni, sem beint er gegn lögreglustjór- anum í Reykjavík, fyrir 2 úr- skurði, sem hann hefir kveðið upp, um að hlusta á tiltekin símanúmer. Hvorugur þessi úrskurður er kveðinn upp eftir kröfu eða beiðni frá mér. Og hvorugan úr- skurðinn lét dómarinn mig fá nokkra vitneskju um eins og líka vera bar. Dómarinn getur bezt borið vitni um þetta sjálfur og Friðhelgi símans á stjómartimum íhatdsins „Ár 1921, föstudaginn 18. nóvember kl. 12 ]/2 var lögreglu- réttur Reykjavíkur settur í bæjarfógetaskrifstofunni og haldinn af fulltrúa bæjarfógetans, Lárusi Jóhannessyni, með undirrit- uðum vottum, var þá tekið fyrir: Mætti fyrir réttinum Jón Kjartansson, lögreglufulltrúi, og upplýsti, að hann teldi brýna nauðsyn bera til, ef mótstaða væri sýnd af hálfu Ólafs ritstjóra Friðrikssonar við brottflutning drengsins Nathan Friedman, að heimild væri til þess, að ein- angra hús það, sem hann býr í, Suðurgötu 14. frá símasambandi svo og afgreiðslu Alþýðublaðsins, sem Ólafur Friðriksson er ritstjóri að. í húsinu Suðurgötu 14 eru símar nr. 401 og 980, en afgreiðsla Alþýðublaðsins hefir síma nr. 988. Dómarinn kvað upp svohljóðandi úrskurð: Með því að lögreglan telur nauðsynlegt, að lokað verði sím- um þeim, er liggja til hússins Suðurgata 14 og afgreiðslu Al- þýðublaðsins við brottflutning drengsins Nathan Friedman úr húsinu ef mótstaða verður sýnd, þá úrskurðast: Lögreglan má, ef þörf þykir, láta loka símanúmerum nr. 401, 980 og 988 meðan á brottflutningi Nathan Friedman stendur. Rétti slitið. Lárus Jóhannesson ftr. Jón Kjartansson ftr. Vottar: Kristján Jónasson. Guðlaugur Jónsson. „Ár 1921, fimmtudaginn 24. nóv., var lögregluréttur Reykja- víkur settur í bæjarfógetaskrifstofunni og haldinn af bæjarfógeta Jóh. Jóhannessyni með undirrituðum vottum. Var þá tekið fyrir. Fyrir réttinum mætti settur aðstoðarlögreglustjóri í Reykja- vík, varaliðsforingi Jóhann P. Jónsson, og upplýsti að lögreglan teldi nauðsynlegt að rannsaka bækur, bréf og skjöl, sem Ólafur ritstjóri Friðriksson, sem tekinn hefir verið fastur fyrir mótþróa gegn lögreglunni og fleira, hefir haft í vörzlum sínum, og ósk- aði að fá réttarúrskurð fyrir því að þetta væri heimilt. Rétturinn kvað upp svohljóðandi úrskurS: Með því að lögreglan telur nauðsynlegt, til upplýsingar í máli, sem hún hefir með höndum út af mótþróa gegn henni o. fl., að rannsakað sé bækur, bréf og skjöl, er Ölafur ritstjóri Frið- riksson hefir haft með höndum, en hann er tekinn fastur í nefndu máli, þá ú r s k u r ð a s t: Rannsaka má lögreglan bækur, skjöl og bréf, sem ólafur rit- stjóri Friðriksson hér í bænum hefir haft í vörzlum sínum hvar sem það finnst. Úrskurðurinn var lesinn upp í réttinUm. Rétti sUtið. Jóh. Jóhannesson. Jóh. P. Jónsson. Vottar: F. Arnadóttir. St. Jóh. Stefánsson*

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.