Tíminn - 20.05.1936, Blaðsíða 1

Tíminn - 20.05.1936, Blaðsíða 1
00 taa&elmta d Saugaoefl 1£. 6öm 2353 - ?>*«466«©6I b to 6i> i n» ii 1. fnai áUgaagnsíau fostox 7 f*. XX. árg. Reykjavík, 20. maí 1936. Fjármál sveUa* félaganna t blöðum íhaldsmanna hefir verið gert talsvert veður út af því, að ekki skyldi vera sam- þykkt frumvarp það um nýja tekjustofna handa bæjar- og sveitarfélögum, sem fyrir síð- asta Alþingi lá og samið var af milliþinganefnd. Saga málsins er í aðalatrið- um þessi: Á þinginu 1935 komu fram frá þingmönnum ýmsra kjórdæma tillögur um að leyfa nokkrum einstökum kaupstöðum og kauptúnum að leggja gjöld á aðfluttar og út- fluttar vörur. Hafði slík heim- itd áður verið samþykkt fyrir Vestmannaeyjakaupstað*). I þinginu fékkst þó ekki sam- komulag um, að samþykkja neina nýja heimild í þessu efni. En endirinn var sá, að þing- menn úr öllum flokkum féllust á að skipa nefnd til að rann- saka og gera tillögur um þessi mál. í nefndinni tóku sæti þrír menn, sinn frá hverjum aðal- flokki þingsins. Nefndin varð ekki einhuga, en samdi þó ýmsar tillögur, sem hún lagði fyrir þingið til athugunar í frumvarpsformi. Var þar stungið upp á ýmsum leiðum: Fasteignaskatti, vega- skatti í kaupstöðum, vöru- gjaldi og álagi á tolla á nokkr- um vörur, og skyldi þetta fé renna til bæjar- og sveitarfé- laga. Þá var gert ráð fyrir, að ríkiseinkasölurnar legðu fram dálitla upphæð. Og loks var tekin upp tillaga, sem Gísli Guðmundsson hafði komið fram með á þingi 1935, að síld- arverksm. ríkisins skyldu greiða nokkurt gjald eftir umsetningu til sveita og kaupstaða, þar sem þær eru starfandi. En eftir gildandi lögum eru verksmiðj- urnar útsvarsfrjálsar. En þegar til kom, sýndi það sig, að meðal þingmanna var mjög erfitt að ná samkomu- lagi um hin einstöku atriði, og fór það engan veginn eftir flokkum í þinginu. Sumir voru á móti vörugjaldinu, aðrir á móti álagi á tolla og enn aðrir máttu ekki heyra síldarverk- smiðjugjaldið nefnt o. s. frv. Tafðist því mjög afgreiðsla málsins, þó var svo komið að lokum á næstsíðasta degi þingsins, að frumvarpið átti aðeins eftir eina umræðu í síð- ari deildinni, og var þá búið að fella allmikið niður, sem þar hafði staðið í upphafi. En þá var neitað um afbrigði og dag- aði málið þar með uppi. Voru það íhaldsmenn, sem fyrir því stóðu að neita um afbrigðin, og ferst þeim því sízt að harma það, að frumvarpið náði ekki fram að ganga. Ásakanir íhaldsblaðanna um að Framsóknarflokkurinn hafi lagt nýjar byrðar á hreppsfé- . Frh. á 4. síðu. *')• pd.ú lög yoru samþykkt i tíð fy.rv. ríkigstjórnar, og er það því fleipur eitt hjá íhaldsblöðunum, að þessar kröfur f'rá bœjarfélög- unutri séu fyrst fram komnar vegna skattamálastefnu núverandi stjórnar. Mega bændut ekki kjósa fullírúa sína?' Nokkrir íhaldsmenn hafa orð- ið rhjög reiðir út af þeim kafla jarðræktarlaganna nýju, þar sem kveðið er á um það, að rjúnaðarfélagi Islands skuli því aðeins falin framkvæmd jarð- ræktarlaganna, að fulltrúar á Búnaðarþingi séu kosnir bein- um og almennum kosningum af bændum landsins. Skal hvert búnaðarsamband hafa emn fulltrúa fyrir hverja 300 félagsmenn eða færri. Þó kem- ur ekki réttur til nýs fulltrúa fyr en komnir eru 100 félags- menn fram yfir 300. Það er nú reynt af sumum að gera þetta ákvæði óvinsælt hjá bændum, telja þeim trú um, að verið" sé að taka af þeim félagsfrelsi o. s. frv. Þeir sem ætla bændum að trúa slíku, hljóta að vera þeirrar skoðunar, að það fólk, sem að landbúnaði vinnur, sé heimsk- ara en almennt gerist um aðr- ar stéttir landsins. Hversvegna ættu bændur að geta verið á móti því að fá sjálfir að kjósa fulltrúa sína beinni kosningu og milliliðalaust ? Og hvaða réttur er þar með af þeim tek- inn? Vitanlega enginn, heldur þvert á móti, því að með þess- um ákvæðum er réttur bænd- anna og íhlutun öll einmitt stórlega aukið og fært í æski- legra horf fyrir bændurna sjálfa en hingað til hefir tíðk- ast í Búnaðarfélagi Islands. Með þessu er heldur ekki ver- ið að setja Búnaðarfélaginu nein lög. Fulltrúar, valdir af bændum sjálfum, eiga að setja félaginu lögin, og Alþingi hefir þar engin afskipti af. Vegna þeirrar fjölgunar, sem gert er ráð fyrir á fulltrúum á Búnaðarþingi, geta nú allar sýslur landsins eignazt' full- trúa búsettan í sýslunni. Nú fer því hinsvegar fjarri, að á Búnaðarþingi séu menn bú- settir í öllum sýslum. Mýra- sýsla, Dalasýsla, Barðastrand- arsýsla, Strandasýsla, Austur- Húnavatnssýsla, Norður-Þing eyjarsýsla og Austur- Skapta- fellssýsla eiga þar engan mann. Og þó að þessar sýsl- ur hefðu viljað mynda búnað- arsambönd út af fyrir sig, og eignast þannig rétt til fulltrúa, hafa þær ekki fengið það. Sum- um „bændavinunum" hefirþótt of dýrt að verja einum prest- launum frá ríkinu til þess, að tryggja óllum bændum lands- ins nokkurnveginn sama rétt á Búnaðarþingi. Það er heldur ekkert leynd- armál, að í Búnaðarfélagi Is- lands hefir oft á tíðum margt gengið á allt annan veg en bændur myndu viljað hafa. Bændur' hafa þá varla al- mennt haft það á tilfinning- unni, að það væru þeir, sem segðu fyrir verkum í þessari stofnun. Og öll stjórn félagsins hefir verið búsett í Reykjavík og Mosfellssveit. Það er ó- neitanlega harla óviðkunnan- legt, þótt hér hafi stundum á- Fsamh. á 4. 21. blað. vioavangi Oííufélögin borga benzínskattinn. Frá og með 17. maí sl. lækk- uðu olíufélögin British Pet- roleum, Shell og Hið íslenzka steinolíuhlutafél. benzínverðið tuður í 30 aura pr. lítra. Auk þess er afsláttur gefinn föstum viðskiptamönnum eins og áð- ur var. Verðlækkun þessa má telja til eftirtektarverðra tíð- inda.Því um leið og hún gengur í gildi, er benzínið komið nið- ur í sama verð og á því var 1. des. slv þ. e. áður en benzín- skatturinn var lögleiddur á Al- þíngi. Það er þá að fullu sannað, að íhaldsmenn hafa haft rangt fyrir sér, þegar þeir héldu því fram, að benzínskatturinn myndi koma niður á almenn- ingi. Álit Framsóknarmanna, að olíufélögin myndu borga benzínskattinn, hefir reynzt algerlega á rökum reist. En vegna laganna um hækk- un benzínskattsins, fær nú al- menningur í landinu atvinnu og nýja vegi fyrir 250 þús. krónur, sem olíufélögin borga. Síldarverksmiðjustjórnin. Haraldur Guðmundsson at- vinnumálaráðherra hefir með samþykki Framsóknarf lokks- ins skipað Þórarinn Egilsson í Hafnarfirði sem aðalmann í stjórn síldarverksmiðju ríkis- ins í stað Sigurðar Kristjáns- sonar á Siglufirði, sem sagði af sér vegna hótana frá miðstjórn íhaldsflokksins. Þórarinn Egiisson er fram- kvæmdastjóri og meðeig- andi í útgerðar- og fisksölu- félaginu Akurgerði í Hafnar- fírði, og hefir hina beztu þekk- ingu á öllum útgerðarmálum þar á meðal síldarútgerð og síldarsölu. Útgerðar- og sjó- mönnum syðra er hann að góðu kunnur. Hann mun lít'il opinber afskipti hafa haft af stjórnmálum. Ýmsir íhaldsmenn fyrir norðan höfðu látið þau boð ganga til ríkisstjórnarinnar, að þeir væru fúsir til að taka sæti Sigurðar á Siglufirði, þrátt fyrir bann flokksstjórnarinnar, hér. Þar á meðal var a. m. k. einn maður, sem íhaldsflokkur- inn sem slíkur hefir kosið í mikilsvarðandi opinbera trún- aðarstöðu. Svafar bankastjóri Útvegsbankans á Akureyri hefir nýlega í blaði Jóns í Dal gert mjög óviðurkvæmilega á- rás á Kaupfélag Eyfirðinga fyrir það, að Stefán á Varð- gjá var ekki kosinn endurskoð- andi á síðasta aðalfundi félags- ins. Sv. G. ætti þó að vita það, að þrátt fyrir það, að Fram- sóknarmenn hafa verið í yfir- gnæfandi meirahluta í félag- inu, hafa þeir jöfnum höndum kosið pólitíska andstæðinga sína til trúnaðarstarfa og sýnt þar hin fyllstu tillit og sann-. girni. Það var Svafar sjálfur, sem í fyrsta sinn „leiddi asn- ann í herbuðirnar" sl. vetur, þegar vhann og hans nótar gengust fyrír því, að gera full- trúakosningar á deildafundum pólitískar, aílsstaðar þar sem þeir náðu til, og það að óvör- um. Tókst þeim þannig með svikum að smeygja inn á aðal- fund mun fleiri mönnum, e'h efni stóðu 'til. Fall Stefáns hev nánast að skoða sem hógværa áminningu til flugumannanna um að minnast smæðar sinnar og fara sér í öllu hóflega. Árás Svafars á Ingimar Eydal fyrir það, að hann hafi sérstaklegn beitt sér fyrir því í ræðum að fella Stefán, er eftir • því sem Tíminn bezt veit, uppspuni einn. Almenningsálitið mun þar hafa að verki verið en ekki á- hrif éinstakra manna. Og Svafari er óhætt að dvelja miklu meira en gestanæturnar á Norðurlandi áður en hann fer að svívirða hinn alkunna heiðursmann, Ingimar Eydal, í blaðsnepli þeirra kumpána. Meðal 'nýrra útgjalda í hinum nýju f.iárlögum eru 10 þús. kr. til að kosta rann- sókn á orma- og riðuveiki í sauðfé. Áður voru veittar 1300 kr. í þessu skyni, og er upp- hæðin því alls 11300 kr. Reykjaskóli eignast land. Héraðsskólinn á Reykjum í Hrútafirði hefir hingað til lítið land átt, og hefir það verið honum til baga. En nú nýskeð hefir Þorsteinn Einarsson bóndi á Reykjum gefið skólan- um 25 dagsláttur af ágætu, ræktanlegu landi. Er það myndarlega af sér vikið og mikið vinarbragð við þessa merku menningarstofnun Hún- vetninga og Strandamanna. Fjórir þingmenn eru héðan farnir á norræn- an þingmannafund í Kaup- mannahöfn: Bjarni Bjarnason fyrir Framsóknarflokkinn, Jón Baldvinsson fyrir Alþýðuflokk- inn, Thor Thors fyrir Sjálf- stæðisflokkinn og Þorsteinn Briem fyrir Bændaflokkinn. Afgreiðsla Tímans er flutt af Laugavegi 10 í Hafnarstræti 16. Símar 2323 og 2353. íitgerí ríkis og bæja. Frumvarp Alþýðuflokksins um útgerð ríkis og bæja var á síðasta þingi til meðferðar í sjávarútvegsnefnd neðri deild- ar. Fulltrúi Framsóknarflokks- ins í nefndinni, Gísli Guð- mundsson skilaði þá áliti um málið. Þar segir hann svo m. a.: „Ég hefi á þessu þingi, ásamt tveim öðrum Framsóknarmönn- um, borið fram frv. til 1. um útgerðarsamvinnufélög, brtt. á lögunum um Fiskveiðasjóð ls- lands. í þessum frv. er bent á leið til þess, að fólk við sjáv- arsíðuna geti stofnað til útgerð- ar sér til lífsframfæris. Þessi frv. eru nú til umsagnar hjá bæjarstjórnum og hrepps- nefndum á útgerðarstöðum. Og þar sem ég álít, að heppilegast sé að byggja upp löggjöf um útgerð á þeim grundvelli, sem þar er lagður, tel ég ekki koma til mála að samþykkja frv. það um útgerð ríkis og bæja, er fyrir liggur, enda er það að- eins miðað við takmarkaðan hluta af útgerðinni (stórút- gerð kaupstaðanna, og þá fyrst Halldór Vilhjálmsson skólastjóri á Hvanneyri and- aðist 12. þ. m. Um hann ritar Bjarní Ásgeirsson alþm. hér í blaðinu í dag. og fremst Reykjavíkur og Hafnarfjarðar), en engin til- raun er þar gerð til að bæta úr þörf hinna „smærri" út- gerðarstaða. Hinsvegar tel ég, að komið gæti til mála, að heimild yrði veitt til að verja einhverju af atvinnubótafé ríkis og bæja til að kaupa togara, sem leigðir yrðu samvinnufélögum sjó- manna og verkamanna". G. G. lagði til að frv. yrði afgreitt með svohljóðandi rök- studdri dagskrá: „Þar sem frv. tekur ekkert til- lit til smáskipaútvegsins eða útgerðarstaða utan kaupstað- anna, og þar sem yfirleitt verð- ur að telja, að heppilegra sé að leysa atvinnumál sjávarsíð- unnar á annan hátt en frv. gerir ráð fyrir, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá". Islenzk raftækjaverksmiðja. Þrír þingmenn, Páll Zóphoní- asson, Emil Jónsson og Bjarni Asgeirsson báru fram í sam- bandi við fjárlögin eftirfar- andi tillögu um heimild handa ríkisstjórninni: „Að verja úr ríkissjóði, eða af ágóða Raftækjaeinkasölunn- ar, allt að 50 þús. kr., gegn að minnsta kosti tvöföldu framlagi annarsstaðar að, til stofnunar verksmiðju til raf- tækjaframleiðslu, annaðhvort sem hlutafjárframlag, eða á annan þann hátt, er ríkis- stjórnin telur bezt henta, enda náist samkomulag um, að Raf- tækjaeinkasalan annist alla sölu á framleiðslu verksmiðj- unnar". Tillagan vár samþykkt með 25:14 atkvæðum. Ihaldið var á móti því í þetta sinn sem oftar að spara erlendan gjaldeyri og efla íslenzkan iðnað. Tvísaga. Morgunblaðið í gær er í af- skaplegum vandræðum út af skipun Þórarins Egilssonar 1 stjóm síldarverksmiðja ríkis- ins. Af veikum mætti er blaðið að reyna að koma upp misklíð milli stjórnarflokkanna með því að gefa í skyn, að Þórar- inn muni vera socialisti(!) og að þar af leiðandi hafi nú „socialistar fengið tvo menn" í stjóm verksmiðjanna! En ósannindin eru ekki bet- ur útfærð en svo, að blaðið er Frh. á 4. síðu. Uian úr heimi í Gyðingalandi hafa í vik- unni, sem leið, brotizt út ó- eirðir milli Gyðinga og Araba. Hafa Arabar hafið þessar ó- eirðir í mótmælaskyni gegn innflutningi Gyðinga í landið. Aflmargir Gyðingar hafa verið myrtir í Jerúsalem undanfama sólarhringa, og borgin og um- hverfi hennar eru í hemaðará- siandi Eftir heimsstyrjöldina var Gyðingaland gert að hálfsjálf- stæðu ríki undir „vemd" Breta. Var það þá hugmynd margra manna, að gefa Gyð- ingaþjóðinni, sem í 1900 ár hefir verið tvístimð um heim- inn, föðurland sitt aftur. En sá hængur var á því ráði, að landið var að mestu byggt öðrum þjóðflokki, Aröbum, svo að talið var að 8 arabiskir íbúar væri móti hverjum Gyð- ingi. Síðan hefir svo innflutn- ingur Gyðinga átt sér stað jafnt og þétt, og hlutföflin milli þjóðflokkanna tveggja hafa nú breyzt til mikilla muna. Stendur hinum ara- bisku íbúum af þessu ótti mik- ill. En sumir gruna ítali um að blása að kolunum af fjand- skap við Breta og til að veikja völd þeirra í löndunum sunnan og austan Miðjarðarhafs. Frá Abessiníu berast nú ýmsar hroðalegar fregnir um stjórn ítala þar síðan þeir tóku höfuðborgina á sitt vald og lýstu landið sína eign. Talið er að Abessiníumenn hafi verið teknir höndum og líflátnir í hundraðatali, sakaðir um að hafa vopn eða ófrjáls verðmæti í fórum sínum. Ýmsum er- lendum mönnum hefir verið vísað úr landi, þar á meðal fréttaritara stórblaðsins Times í London. Italir hafa nú þegar hafist handa um það, að koma upp, undir ítalskri yfirstjórn, abessinskum her, og allt bend- ir á, að þeim sé fyllsta alvara með að skoða Abessiníu sem innlimaða í ríki sitt, hvað sem hver segir. 1 Austurríki hafa orðið þau tíðindi, að Stahremberg fursti, sem er foringi hinna svoköll- uðu austurrísku landvaraar- manna (heimvehr), sem er fasistiskur flokkur, andstæður þó hinum þýzku nazistum, hef- ir orðið að hverfa úr stjórn, og hefir Schussnigg kanzlari nú svo að segja alræðisvald í landinu. Sumir segja, að Sta- hremberg hafi orðið að hrökkl- ast frá vegna þess, að hann hafði sent Mussolini heilla- cskaskeyti út af sigrinum í Abessiníu og farið þar óvirðu- legum orðum um lýðræðið og Þjóðabandalagið. Hafi Bretum og Frökkum líkað þetta stór- illa, og krafizt þess, að tekið væri í taumana. Sum lönd eru nú farin að letjast í refsiaðgerðum gegn Italíu. Þar á meðal er Jugo- Slavía, sem leyft hefir inn- flutning á bannvöru í stórum stíl til Italíu fyrir fáum dög- um. Enn er þó látið í veðri vaka, að refsiaðgerðunum verði áfram haldið fyrst um Binn fram í miðjan næsta mánuð. .

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.