Tíminn - 06.08.1936, Blaðsíða 1

Tíminn - 06.08.1936, Blaðsíða 1
09 tvutí)ciinti: 5>afnaroti. 16 <3ítn» 2353 - Pós>t£)ólf 961 ©jaíbbagi blaSstn* ct ) . )Aai &tgan£ntttro foatat 7 tu XX. ár. Reykjavík, 6. ágúst 1936 82. blað Viðskíptín við útlönd ogf stefna ríkísstjórnarínnar í gjaldeyrismálum Það má heita daglegt brauð nú orðið, að heyra skapæsta eða illa upplýsta íhaldsmenn berja það blákalt fram, að nú- verandi ríkisstjórn og stuðn- ingsflokkar hennar, hafi ekkert gert til leioréttingar verzlun- ; arviðskiptum þjóðaríimar út : á við. Slík svigurmæli, þótt af i litlum hyggindum séu fram - borin, gefa tilefni til að rif ja upp nokkur atriði í sambandi við viðskiptin við útlönd tvö síðustu árin. Flestum mönnum í þessu landi mun nú véra það kunn- ugt, að þjóðin hefir á 2—3 síðustu árum átt í meiri og ó- \ iðráðanlegri erfiðleikum með að selja framleiðslu sína er- lendis en nokkru sinni fyr. Sá v markaðurinn, sem langmest munaði um og mest hefir verið treyst á undanfarið, saltfisk- inarkaðurinn, hefir stórkost- lega brugðizt þrjú seinustu ár- in, og um framtíð hans er allt cvíst. Það má búast við, aS saltfisksútflutningur þessa árs verði allt að því 12 rouTj. kr. minni að verðmæti en hann var árið 1933. Þessvegna er það líka, að rnargir þeir, sem af sanngirni og viti líta á þessi mál, undr- ast það beinlínis, að þjóðinni skuli hafa tekizt að forða sér frá algerðu viðskiptalegu hruni, samhliða því sem sala aðalútflutningsvörunnar hefir svo hraparlega brugðizt. Það er líka almennt viður- kennt nú orðið af þeim möim- um, sem til þessara mála þekkja, að án þeirra aðgerða, sem núverandi ríkisstjórn hef- ir beitt sér fyrir í viðskipta- og atvinnumálum, myndu af- leiðingar hinnar gífurlegu markaðsrýrnunar hafa orðið algerlega óbærilegar. Þetta við- urkenna hinir skynsamari stjómarandstæðingar líka æf- inlega í einkaviðtölum, þó að þeim þyki, mörgum hverjum, henta að láta annað í ljós í blöðum og á mannfundum. Af innflutningstakmörkun- um núverandi ríkisstjórnar hefir sá árangur náðst nú á miðju ári 1936 (eftir að gjald- eyrislögin nýju eru búin að vera 11/2 ár í gildi) að ársinn- flutningur erlendra vara til landsins hefir minnkað um 10 milljónir króna frá því sem var á árinu 1934*). Þessi mikla takmörkun á innflutningi erlendra vara hefði verið algerlega ómöguleg, ef íhaldsflokkurinn og flokkur Jóns í Dal hefðu átt að vera við völd, og stjórna í samræmi við hina ráðandi viðskipta- stefnu í íhaldsflokknum, og kröfur verzlunarstéttariimar. ") Á árinu 1935 minnkaði inn- flutningur um 7 millj. kr. frá því sem var árið áður, og á í'yrra helmingi þessa árs er hann 3 milj. kr. minni en á sama tíma 1935 En árangurinn af gjaldeyris- ráðstöfunum stjórnarinnar hef- ir raunar komið fram í fleiru en því að draga úr innflutn- ingnum. Hann hefir líka haft þau áhrií, að flytja innkaup þjóðarinnar milli landa, draga úr kaupum í þeim löndum, sem tiltölulega minnst kaupa héð- an, en auka innkaupin í þeim löndum, þar sem með því var hægt að greiða fyrir sölu ís-. lenzkra afurða. Ef bornar eru saman niður- stöðutölur í júlílieftum Hag- tíðindanna 1934 og 1936, sézt að þessi tilfærsla innkaupanna milli landa er þegar orðin mjög mikil. Á fyrra árshelmingi (jan.— júní) 1934 hafa verið fluttar inn vörur frá Danmörku fyrir 4 millj. 465 þús. kr. Á fyrra árshelmingi í ár er innflutn- ingurinn frá Danmörku kom- inn niður í 2 millj. 743 þús. krónur. Á sama tíma 1934 er inn- ílutningurinn frá Noregi 2 millj. 288 þús. kr. Nú í ár er hann kominn niður í 1 millj. 128 þús. kr. Á sama tíma 1934 er inn- flutningur frá Bretlandi 6 millj. 417 þús. kr. Nú í ár ekki nema 4 millj. 694 þús. kr. Á sama tíma 1934 var inn- flutningur frá ítalíu ekki nema 496 þús. kr. Nú í ár er inn- flutningur frá Italíu orðinn 1 millj. 298 þús. kr. á sama tíma. Innflutningurinn frá Spáni var á fyrra árshelmingi 1934 um 864 þús. kr. Nú í ár 1 millj. 42 þús. kr. Á sama tíma 1934 var inn- flutningur frá Þýzkálandi 2 rnillj. 566 þús. kr. Nú í ár 4 millj. 372 þús. kr, Innflutningur frá Svíþjóð 1934 á sama tíma var 843 þús. kr. Nú í ár er hann kominn upp í 1 millj. 287 þús. kr. Þanng hefir tekizt á 11/2 ári að færa 3—4 millj. kr. af inn- kaupum fyrra árshelmings milli viðskiptalanda, íslenzkum framleiðendum í hag — sam- hliða því, sem tekizt hefir að færa ársinnflutninginn niður um 10 milljónir króna. Því ber heldur ekki að gleyma, að innflutningshöftin liafa haft geisimikil áhrif í þá átt að auka iðnaðinn í landinu. Mikill hluti iðnaðarframleiðsl- unnar á tilveru sína beinlínís innfhiíningshöftunum að þakka. En á þann hátt hafa skapast lífsmoguleikar fyrir fólk, sem að öðrum kosti hefði þurft að stunda iramleiðslu fyrir erlend- an msrkað og auka þannig á söluerfiðleikana. En iðnaðurinn hefir verið styrktur einnig á annan hátt í löggjöf síðustu tveggja ára. Þannig hafa verið gerðar breyt- ingar á tollalöggjöfinni iðnaðin- um til verndar, sumpart á þá leið að létta tolli af hráefnum til iðnaðar og sumpart með toll- ahækkunum á erlendum vörum, sem hægt er að íramleiða hór á landi. Auk þessa hafa verið gerð lög um að undanþiggja ný iðnaðarfyrirtæki tekjuskatii og útsvari meðan þau eru að lcoma rekstrinum á traustan grundvöll. Allar þessar ráðstafanir miða að því að draga úr þörf lands- manna fyrir erlendan gjaldeyri. Hefir á þennan hátt tekist að vega nokkuð upp á móti hinni stórfelldu rýrnun saltfisksmark- aðarins. En eins og högum er háttað hér á landi er sú leiðin þó vit- anlega hvergi nærri einhlít. Enda hefir af hálfu hins opin- bera eigi síður verið haft auga á hinni aðalleiðinni til úrbóta — þ. e. þeirri leið að auka hina erlendu sölu á þeim íramleiðslu tegundum sem helzt geta til greina komið til að bæta upp þá sölurýrnun sem orðið hefir af óviðráðanlegum ástæðum. Framleiðslumöguleikar síldar- afurða hafa verið stórkostlega auknir í tíð núverandi ríkis- stjórnar. Og síldveiðin er nú sú framleiðslugrein, sem líkleg er til að skapa mesta gjaldeyri nú í ár. Tekizt hefir að vinna all- verulegan markað fyrir salt- síld í Vesturheimi. Karfaveiðin er algerlega ný framleiðslugrein, sem byrjað var á fyrir rúmu ári að opin- berri tilhlutun. Áður var öllum þeim ógrynnum af karfa, sem togararnir fengu á Halanum, umhugsunarlaust hent í sjóinn. Nú sem stendur sýnist vera nægur og góður markaður bæði fyrir karfamjöl og karfalýsi. Og það, sem af er þessu ári er kom- inn á land karfi fyrir 800 þús. kr. í erlendum gjaldeyri. Full ástæða er til að nefna aðra nýbreytni, rækjuveiðina, sem hafin var, einnig að opin- berri tilhlutun, vestur á Isafirði í fyrra. Árni Friðriksson fiski- fræðingur hefir í viðtali við Nýja dagblaðið látið í ljós, að hér muni vera um mjög álit- lega framtíðar markaðsvöru að ræða, sem víða er útgengileg. Ýmsir munu vera þess sér- staklega minnugir, að í blöðum stjómarandstæðinga var gert mikið skop að þessari tilraun um það leyti, sem hún var að hef jast. Sýnir þetta talsvert á- berandi fáfræði þeirra manna, sem að blöðunum standa, því að hér er um alþekkta vöru að ræða, sem „forvígismenn" sjáv- arútvegsins hefðu átt að hafa einhverja hugmynd um. Um hraðfrystingu og sölu á hraðfrystum fiski hafa verið gerðar ýtarlegar tilraunir, sem þegar hafa borið nokkurn á- rangur og líklegar til að bera meiri. Og sama er að segja um harðfiskinn, sem á síðustu vetr arvertíð myndi hafa selst fyrir álitlega upphæð, ef afli hefði ekki brugðist avo hraparlega, sem raun varð ál Sömuleiðis hef ir tekizt að vinna upp nokk- urn markað fyrir ufsa. í sambandi við þær aðgerð- Framh. á 4. síðu. ¦3CIB3BI w»J-»- ~_. A víðavangi Laugalandsskólinn í Eyjafirði verður glæsileg bygging og á að geta orðið til búin í haust eða snemma í vet- ur. Áhugasamar konur og karl- ar í Eyjafirði hafa hrundið málinu áfram með dugnaði og þingflokkur Framsóknarmanna beitti sér fyrir fjárveitingu á þrem fjárlögum, sem nemur hálfum stofnkostnaði. Sig Egg- erz reyndi að stöðva málið í fyrstu, en beygði sig er hann sá vilja almennings og sam- heldni héraðsbúa. En hér á dögunum hleypur Sig. Eggerz fram fyrir skjöldu, sparkar konum í Eyjafirði til hliðar og þeim þingflokki sem borið hafði málið uppi. Sigurður gerir bandalag við fáeina „varaliðs- menn" í Eyjafirði og ræður í skyndi náfrænku sína, sem er leikfimiskona en ekki kann neitt sérstaklega til húsmæðra- fræðslu. Var þó völ á útlærðri matreiðslukonu sem kennt hafði í fjóra vetur við hinn ágæta húsmæðraskóla á Laugum. Kon- ur í Eyjafirði hafa strax alls- herjar samtök móti Sigurði Eggerz og kæra framferði hans fyrir forsætisráðherra. Brá hann skjótt við og ógilti alt brölt Sigurðar og sagði honum fyrir verkum. Má Sigurður nú klifra niður stigann og mun hans að engu getið í sambandi við Laugaland nema því sem j honum er til mestu háðungar. j Hefir forsætisráðherra mætt j hinum fómfúsu Eyfirðingum á miðri leið og bjargað málinu al'tur í hendur þeirra. Karfamið fyrir Austurlandi. Nýlega bárust frá Aust- íjörðum fregnir um það að „Þór" myndi í rannsóknarleið- angri sínum vera búinn að finna ný karfamið úti fyrir Austurlandi, og að Árni Frið- riksson teldi horfur á, að þessi mið væru eins göð og karfa- miðin á Halanum. Ef rannsókn og reynsla sýn- ] ir, að hér sé i raun og veru um auðug karfamið að x-æða, getur það bersýnilega haft stórkostlega framtíðarþýðingu fyrir sjávarútveginn og afkomu manna á Austfjörðum. Verksmiðjan á Norðfirði ! myndi þá væntanlega taka upp j karfavinnslu, þegar síldarver- ' tíð er úti. Og þá er líka komið j ærið verkefni fyrir hina nýju \ verksmiðju á Seyðisfirði, sem verður tilbúin nú í september og mun geta brætt yfir 1000 mál á sólarhring. Það gæti sennilega einnig komið til mála, að verksmiðjan á Raufarhöfn ynni úr karfa að lokinni síldarvertíð, ef á þyrfti að halda. Og hitt myndi þá væntanlega verða tekið til athugunar, hvort ekki ætti að reisa nýja verksmiðju á Austurlandi, með tilliti til karfavinnslu í fram- tíðinni. Allir þeir, sem áhuga hafa fyrir viðreisn atvinnulífsins á Austfjörðum, munu fylgjast með því með eftirvæntingu, Framh. á 4. síðu. ó vejajuleg broðkfiiipsferð Gullbrúðhjónín á Grímsstöðum í Mýrasýslu Það er venja víða um lönd og einnig hér á síðari árum, að nýgift hjón, er hafa ástæður til, fara svokallaðar brúðkaups- ferðir og njóta þannig hveiti- brauðsdaganna. Meðal íslenzkra bænda mun þetta næsta sjald- gæft, enda hafa þeir venjulega lítinn tíma aflögu til ferðalaga. Og hins þekki eg ekki dæmi að gullbrúðhjón taki sig upp og farí langa „brúðkaupsferð", fyr en nú um þau Hallgrím Níels- son og Sigríði Helgadóttur á (jrímsstöðum á Mýrum. Eg naut þeirrar ánægju að sitja gullbrúðkaup þeirra hinn 18. júní sl. Þá var saman kom- inn f jöldi frænda, vina og í;unn- mgja, eða um hundrað manns, er nutu góðgerða á heimili þeirra og sonar þeirra Tómasar bónda að Grímsstöðum og glödd ust með þeim á þessum heiðurs degi þeirra. Þeim bárust heillaskeyti og heiðui'sgjafir frá vmum fjær og nær, og þá var skorað á þau að fara nú brúðkaupsferðina sem varð að víkjá fyrir vorönn- unum fyrir 50 árum. Því að upp úr því rak hver önnin aðra, eins og gengur, og sjaldan mátti um frjálst höfuð strjúka. Það eru annirnar sem búskapurinn og hjúskapurinn eru venjulega ííkastir af og oft halda bændum og þó einkum húsfreyjum þeirra bundnum við heimilið, sem enginn slítur nema dauð- inn. En nú virtist tækifærið kom- ið þó seint værí. Börnin full- orðin, jörð og bú í góðum hönd- um sonar þeirra og þau sjálf hraust og hress. Og þau urðu við áskoruninni. Eg var nýskeð á ferð aust- ur á landi. Þá hitti eg hin öldruðu heiðurshjón á Húsavík. Þá voru þau búin að ferðast víðsvegar um Suðurland og síð- an sjóveg vestur og norður um land og var ferðinni heitið landleiðina til baka. Eg var þeim samf«rða um Mývatns- sveit og Ásbyrgi og ýmsa aðra fegurstu staðina í Þingeyjar- sýslum. Nutu þau ferðalífsins eins og ung hjón í veðurblíð- unni og náttúrufegurðinni. Mér þótti ferðalag þetta svo óvenjulegt og ánægjulegt að ég afréð að minnast þess með nokkrum orðum um þessa gömlu, góðu vini mína og sveit- unga. Þau hjónin eiga mikið og dáð- ríkt æfistarf að baki. Þau eru bæði komin af þróttmiklum at- orkusömum ættstofnum og bera skýr einkenni þeiri-a. Hallgrím- ur er fæddur að Grímsstöðum 26. maí 1864. Foreldrar hans voru Níels bóndi Eyjólfsson, mikill myndar og dugnaðar- maður, ættaður af Austurlandi, og kona hans Sigríður Sveins- dóttir, prests að Staðarstað og fyrri konu hans Guðnýjar Jóns- dóttur skáldkonu frá Grenjað- arstað, sem margir kannast við. Voru þau hálfsystkini Sigríður móðir Hallgríms og Hallgrímur biskup Sveinsson. Níels og Sigríður bjuggu að Grímsstöðum állan sinn búskap og eignuðust sjö böm sem öll eru á lífi enn nema Haraldur heitinn prófessor. Ein systranna Þuríður kona Páls Halldórsson- ar skólastjóra giftist „út úr sveitinni", en fimm barnanna staðfestu ráð sitt og bjuggu búi sínu í fæðingarsveitinni, Álftaneshreppi á Mýrum. — Sveinn fyrrum bóndi að Lamba- stöðum, Guðný fyrrum hús- freyja að Valshamrí kona Guðna heitins Jónssonar, Marta húsfreyja að Álftanesi, var fyrri maður hennar Jón Odds- son og seinni maður Haraldur Bjarnason og hafa þau búið þar til þessa, og Sesselja húsfreyja á Grenjum, kona Bjarnþórs heitins Bjaraasonar frá Knarr- i arnesi. Hallgrímur tók við föð- | urleifð sinni, sem fyr er sagt. öll eru þau systkini mesta , myndar- og gæfufólk og settu í Framh. á 4. síðu.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.