Tíminn - 29.11.1938, Blaðsíða 1

Tíminn - 29.11.1938, Blaðsíða 1
RITSTJÖRAR: GÍSLI GUÐMUNDSSON (ábm.) ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON. RITSTJÓRNARSKRIFSTOFUR: Edduhusi, Lindargötu 1 D. SÍMAR: 4373 Og 2353. ÚTGEFANDI: FRAMSÓKNARFLOKKURINN 22. árg. AFGREIÐSLA, INKHEIMTA, . OG AUGLÝSINGASKRIFSTOFA: Edduhúsi, Lindargötu 1 D. Sími: 2323. Prentsmiðjan Edda h.f. Símar: 3948 og 3720. Rcykjavík, þriðjudaginn 29. nóv. 1938 Eímskipaíélagíð leitar tíl- boða um bygghgu nýs skíps Það á að vera miklu stærra og hraðskreiðara en eldri skip félagsins é Stjórn Eimskipafélags ís- lands hefir nú ákveðið að leita tilboða um byggingu nýs farþega- og flutninga- skips. í greinargerð, sem blaðinu hefir borizt . um þetta frá félaginu, segir á þessa leið: „Svo sem kunnugt er, hefir Eimskipafélag íslands undan- farið verið að vinna að því að smíðað yrði handa félaginu farþega- og flutningaskip, miklu stærra og hraðskreiðara en þau skip, sem nú eru í för- um milli íslands og útlanda. Undirbúningi þessa máls er nú það langt komið, að stjórn Eimskipafélagsins hefir leitað tilboða hjá 18 skipasmíða- stöðvum á Norðurlöndum, í Þýzkalandi, Hollandi, Frakk- landi, ítaliu og Stóra-Bretlandi og eiga tilboð að vera komin fyrir 15. janúar næstkomandi. Stærð skipsins á að vera sem hér segir: lengd 320 fet, breidd 451/2 fet, dýpt 26y2 fet og djúp- rista 16 fet. Til samanburðar má geta þess, að „Gullfoss" og „Goðafoss" eru 230 fet að lengd, en „Brúarfoss" og „Dettifoss" 237 fet. Skipið verður mótorskip með einni vél, 11 cylindra, með 5000 hestöflum. Hraði skipsins í reynsluför, með fullfermi af stykkjavöru (3/5 dw.), á að verða 17% míla á vöku. Með þesari stærð skips- ins og hraða í reynsluför er gengið út frá að meðal sigl- ingahraði þess á hafi, geti orð- ið rúmlega 16 sjómílur á vöku. Verður skipið þá rúma 2 sólar- hringa milli Reykjavíkur og Leith, rúman lý2 sólarhring milli Leith og Kaupmanna- hafnar, en beina leið milli Reykjavíkur og Kaupmanna- hafnar rúmlega 3 sólarhringa. Á fyrsta farrými verður rúm fyrir 112 farþega, á öðru far- rými 60 og þriðja farrými 48. — Skipið verður 3700 brúttó smálestir. Frystirúm verður í skipinu 30 þús. teningsfet, sem nægir til að flytja 500 smálest- ir af flökuðum fiski eða 17 þús. skrokka af dilkakjöti. Að því er snertir útyegun gjaldeyris til skipakaupanna, þá verður ekkert um það sagt hver aðstaða félags vors verð- ur í því efni fyr en séð verður samkvæmt væntanlegum til- boðum hinna erlendu skipa- smíðastöðva, í hvaða landi skipið verður smíðað. En ríkis- stjórnin hefir gjört það að skilyrði fyrir tillögum til Al- þingis um styrk til skipsins, að slík lausn fáist á gjaldeyris- hlið málsins, sem ríkisstjórn og gjaldeyrisnefnd telja fram- kvæmanlega." Samvinnuútgerð í Keilavík Nýlega hefir verið stoínað samvinnuútgerðarfélag í Kefla- vík. Eru stofnendur 15. Stjórn félagsins skipa: Danival Daní- valsson (form.), Guðni Guð- leifsson, Kristinn Jónsson, Jón G. Pálsson og Haraldur Kr. Magnússon. Fyrirætlun félagsins er sú, að reyna að eignast mótorbát fyrir næstu síldarvertíð. Er jafnvel gert ráð fyrir,að hægt verði að byggja hann í Kefla- vík. Afstaða ríkisstjórnariimar Eins og fram kemur í grein- argerð félagsins, hefir ríkis- stjórnin sett það skilyrði fyrir tillögum til Alþingis um styrk til skipsins, að viðunandi lausn fáist á gjaldeyrishlið málsins. Er ráðgert að kaupverð skips- ins verði um 3.6 millj. kr. og verður sú upphæð öll að greið- ast í erlendum gjaldeyri. Sé gert ráð fyrir að fengið yrði lán með 5y2% vöxtum og jöfnum afborgunum á átta árum yrði greiðslan á fyrsta ári 648 þús. kr., en lækkaði síðan árlega um 24.750 kr. niður í 450 þús. kr. Hinsvegar er í rekstraráætlun, sem stjórn félagsins hefir látið gera fyrir skipið, gert ráð fyrir, að árlegar nettótekjur skipsins í erlendum gjaldeyri verði ekki nema 27 þús. kr. Fáist sú lausn á gjaldeyris- hlið málsins, sem ríkisstjórnin og aðrir hlutaðeigandi aðilar telja viðunandi, hefir hún lofað (Framh. á 4. síðu) W$$$$^?VV;:' ¦¦ ¦'¦::,:-i-;':W;v:::'; ¦¦ ¦¦¦¦-:- :¦ ¦ :¦¦¦¦ ¦ :¦¦. ¦¦¦ NORSKU SAMNINGARNIR Tímanum hefir borizt eftir- farandi tilkynning frá ríkis- stjórninni: Samningaumleitunum þeim milli íslands og Noregs, sem hófust í Oslo þann 11. þ. m. var lokið til bráðabirgða þann 26. s. m. Seinna mun verða tekin ákvörðun um hvort samninga- umleitununum skuli haldið á- fram, og þá væntanlega í Reyk- javík í ársbyrjun 1939. Sam- komulag hefir orðið um, að upp- sagnarfrestur viðskiptasam- komulagsins frá 1932 skuli framlengdur um 3 mánuði, til 1. marz 1939, þannig að það falli úr gildi 1. júní sama ár. Frá París: Myndin er tekin á bökkum Signu, sem fellur l gegnum borgina. Viðreisnarlöggjöf Reynauds I Frakklandi fara nú verk- föll stöðugt vaxandi og Lands- samband verkalýðsfélaganna hefir ákveðið að gangast fyrir allsherj arverkf alli á morgun, sem ná á til alls landsins. Er efnt til þess í mótmælaskyni við viðreisnarlöggjöf stjórnar- innar. Af hálfu stjórnarinnar hefir verið ákveðið að láta hart mæta hörðu, hafa herlið til taks á öllum þýðingarmestu stöðum, og hlutast til um að vinna f alli ekki niður við járnbrautir, póst eða aðra opinbera starfrækslu. Verða starfsmenn þessara stofnana kvaddir til herþjón- ustu, ef þeir ætla að leggja nið- ur vinnu, og komast þeir þá undir refsiákvæði herlaganna, ef þeir óhlýðnast. Enn er of snemmt að spá neinu um það, hvernig þessum átökum lyktar. Hitt er víst, að þau hafa úrslitaáhrif fyrir framtíð Frakklands. Verði ekki nú hafin þar öflug barátta til viðreisnar atvinnuvegunum og fjárhagsafkomu ríkisins, hlýtur sú þróun, sem verið hefir þar undanfarin ár, að leiða til glöt- unar og Frakkland að hverfa úr tölu stórveldanna. Þess vegna er sóknin gegn viðreisnarlög- gjöfinni áköfust úr herbúðum kommúnista. Það eru þeir, sem gangast fyrir verkföllum. Þeir gera sér von um að fullkomið fjárhagslegt öngþveiti og stjórnleysi geti hafið þá til valda eins og raunin varð í Rússlandi og minnstu munaði, að yrði í Þýzkalandi líka. — Sósíalistar, sem að vísu er stærri flokkur, óttast svo atkvæða- veiðar kommúnista, að þeir þora ekki að taka afstöðu gegn eyði- leggingarstefnu þeirra eins og bræðraflokkar þeirra hafa gert í Englandi og á Norðurlöndum. Þeir dansa því hálfnauðugir með og hjálpa til að auka á ó- farir Frakklands á sama tíma, sem völd nazismans fara vax- andi í Evrópu. A. KROSSGÖTTJM Nýir atvinnumöguleikar í Borgarfirði. — Mæðiveikin. — Húsabyggingar. — Kaupfélagið í Borgarnesi. — Kjötþungi sláturdilka. — Inneignir bændanna. -------------------- Skemmtilegt ferðalag. -------•------------- Vigfús Guðmundsson í Borgarnesi, sem er nýkominn i bæinn eftir sumar- dvöl sína í Borgarfirði, hefir sagt Tím- anum eftirfarandi fréttir þar ofan að: Áfkoma manna í Borgarfirði er víða sæmileg, þrátt fyrir hið stórkostlega tjón, sem fjárpestin er búin að gera. Kúaeign vex hróðum skrefum, hesta- eign nokkuð og ahfuglaeign og loðdýra. Garðrækt er nú að koma upp við jarð- hitann á nokkrum stöðum og gekk einkanlega vel með tómatarækt síðast- liðið sumar. Efnilegur garðyrkjumaður fluttist að Deildartungu úr nágrenni Reykjavíkur í haust og tekur einn ha. lands á erfðafestu við hinn vatnsmikla Deildartunguhver. Gerir hann ráð fyrir að rækta garðávexti á því landi og tel- ur það nógu stórt land til þess að gefa af sér lífsuppeldi fyrir fjölskyldu sína. Verði það rétt, myndi margt íbúa geta lifað í Reykholtsdal, enda miklar líkur til að sá dalur verði einhverntíma í framtíðinni blómleg sveitaborg, al- ræktaður milli fjallahlíða. t t t Á fjárpestinni — mæðiveikinni — ber nú lítið, þar sem hún er búin að vera lengst. Einstaka menn á því svæði settu á fáein lömb í fyrrahaust og nú í haust settu flestir bændur á þessum slóðum á flest gimbrarlömb, er þeir áttu. En þar sem mæðiveikin kom seinna, drepst margt fé ennþá, svo sem á Mýrunum, og í syðri dólunum. Eg gat um í fyrra við Nýja dagblaðið, að áberandi dæmi væru um það, hve verjast mætti mæðiveikinni og nefndi í því sambandi tvo bæi. Annar er Hrís- ar í Flókadal, sem einn allra bæja i Reykholtsdalshreppi hefir varizt veik- inni öll árin síðan hún byrjaði. En nú í haust byrjaði mæðiveikin þar. Vörn bóndans á Hrísum, Björns Sigurbjarn- arsonar, hefir aðallega verið fólgin í að reka aldrei aðkomukindur að með sínu íé og ef kindur hafa rekizt að frá honum á öðrum bæjum, þá hefir hann fargað þeim, án þess að taka þær heim. Hann hefir enga girðingu haft við að styðjast, en bær hans er fremur afskekktur og hann sjálfur nærgætinn og athugull. Hitt dæmið er frá Gull- berastöðum. Bóndinn þar, Þorsteinn Kristleifsson, hafði nokkru áður en fjárpestin kom girt af beitiland sitt og þar hefir fé hans jafnan gengið undan- farin ár, þegar það hefir ekki verið í húsi. Hjá honum hefir mæðiveikin ekkert gert vart við sig og allt hans fé er prýðilega hraust, en & næstu bæjum allt umhverfis, hefir veikin gert hinn mesta usla og á sumum bæjum, þar sem var um 1—200 fjár, er nú ekki eftir nema örfáar kindur. Þessi dæmi eru lærdómsrík fyrir þá, sem lausir eru ennþá við mæðiveikina í fé sínu. I t t Framkvæmdir hafa verið talsverðar í Borgarfirði. Menn eru alltaf að stækka og bæta tún sín, auka vegina, bæta húsakynnin og koma á einka- símum og útvarpstæki eru næstum á hverjum bæ. Ný íbúðarhús voru reist á þessum bæjum í sumar: Háhóli, Litlu-Gröf, Króki, Síðumúla (hjá Magnúsi Ásgeirssyni skáldi), Múlakoti í Lundarreykjadal, Síðumúlaveggjum, 72. blað Úlfsstöðum, Árdal og Stafholti. Þetta eru flest einlyft, snotur steinhús. Að Stærð og herbergjaskipun er yfirleitt stór framför frá því, sem var fyrir fá- um árum. Á Hvanneyri var skólahúsið stórum endurbætt og eru þar nú 63 nemendur. í Reykholti var lengd aust- urálma skólahússins og stækkuðu við það að mun húsakynni skólans. Þar eru nú um 100 nemendur. Hlöður og fjós voru víða reist að nýju og margs- konar endUrbætur framkvæmdar á eldri húsum. í Borgarnesi hefir mikið verið reist af húsum. Var atvinna þar mikil í sumar, en flestum virðist þó þangað vera komið of margt fólk til þess að fá störf við þá atvinnuvegi, sem þar eru. t t I Kaupfélagið í Borgarnesi er nú að verða —¦ jafnvel meira en nokkru sinni fyrr — sverð og skjöldur Borgfirðinga í framsóknar- og lifsbaráttu þeirra. Mjólkursamlag Kaupfélagsins hefir verið hreinasti hjálparvættur bænd- anna síðustu árin. í sumar reisti kaup- félagið viðbótarbyggingu við mjólkur- samlagshúsin, sem kostaði um 50 þús. krónur. Var það ketilhús og ýmsar breytingar í sambandi við það. En stærstu framkvæmdir Kaupfélagsins í sumar, voru þó frystihússbygging á Brákarey. Ekkert frystihús hefir verlð í Borgarnesi undanfarið. Frystihús kaupfélagsins kostaði með frystivélum og öllu tilheyrandi um 130 þusund kr. Húsið tekur í forkæli og frystiklefa 1000—1200 kroppa í einu, en til geymslu (Framh. á 4. siöu) Viðreisnarlöggjöf Pauls Rey- nauds, sem deilurnar standa nú um, er í aðalatriðum þessi: Framkvæmd laganna um 40 klst. vinnuviku verður frestað í þrjú ár og hafa atvinnurek- endur heimild til að hafa 50 klst. vinnuviku. í einstökum iðngreinum má veita undan- þágu með miklu lengri vinnu- tíma, einkum þeim, serh vinna að hernaðarframleiðslu. Sér- stakur skattur leggst á allt kaup, sem greitt er fyrir yfir- vinnu, og nemur hann 10% af upphæðinni. Þessum ráðstöfun- um er einkum ætlað að örfa framleiðsluna, því henni hefir stórhrakað síðan 40 klst. vinnu- vikan var tekin upp. Jafnframt þessu eru sett ýms ny lagaákvæði, sem stefna að því að koma í veg fyrir verkföll. Til að vinna gegn atvinnuleysi unglinga verða stofnaðir mjög margir vinnuskólar. Margir beinir skattar eru stórhækkaðir, einkum tekju- skatturinn, sem hækkar um 30%. Tollar á vörum, eins og tóbaki, áfengi, kaffi, sykri og benzíni eru mjög mikið hækk- aðir. Hinsvegar eru skattar lækkaðir á nýjum atvinnufyr- irtækjum og atvinnuvegirnir fá ýmsar fleiri ívilnanir. Alls er ráðgert að skatta- og tolla- hækkanirnar auki tekjur ríkis- ins um 10 milljarða franka. Mörg útgjöld ríkisins eru stórlega lækkuð, einkum em- bættismannakostnaður. Þannig er ráðgert að fækka starfs- mönnum járnbrautanna um 40 þús. um næstu áramót og út- vega þeim atvinnu við her- gagnaframleiðsluna. Samtals nema þessar útgjaldalækkanir ríkissjóðs um 5 milljörðum franka. Auk þessa eru fjölmargar ráð- stafanir, sem snerta bankamál, verzlunarmál og önnur at- vinnumál, en þau, sem hér eru nefnd. Aðrar fréttir. Tvær kantónur (fylki) í Sviss hafa ákveðið að engir meðlimir kommúnistaflokks- ins skuli hér eftir gegna störf- um hjá því opinbera. Pólverjar og Rússar hafa nýlega gert með sér samninga og þykja þeir benda til batn- andi samvinnu milli þessara ríkja. Chamberlain og Halifax munu fara í heimsókn til Rómaborg- ar skömmu eftir áramótin. Herforingjaráð Jugóslavíu, Rúmeníu, Grikklands og Tyrk- lands hafa átt fund saman og er ráðgert að efla hernaðar- lega samvinnu þessara ríkja. Anthony Eden fer eftir ára- mótin í fyrirlestraferð -þil Bandaríkjanna. Síðastliðinn laugardag- gekk (Framh. á 4. siðu) A viðavangi Aðalblað Sjálfstæðismanna var nýlega að fimbulfamba um það, að fyrv. utanríkisráðherra Breta, Anthony Edén, stæði fyrir kommúnistiskum stríðs- undirróðri í brezka ríkinu! En ætli þeim væri ekki nær, bless- uðum, að hugsa um „rauðu" flatsængina sína á Norðfirði? * * * Fjármálaráðherrann birti ný- lega hér í blaðinu ýtarlegt yf- irlit um gjaldeyrismál, þar sem sannað var með tölum, hvaða gagn hefir orðið af innflutn- ingshöftunum á síðustu árum: Út af þessu segir Mbl., að með- alinnflutningur áranna 1931— 34 sé heldur lægri en áranna 1935—37 og ályktar af því, að minna gagn hafi orðið af höft- unum 3 síðustu árin. Þetta er mönnum ætlað að gleypa hrátt! * * * En ef athuguð er hin sundur- liðaða skýrsla um vöruinn- flutning, sem birt var í Tím- anum, blasir við eftirfarandi staðreynd: Innflutningurinn 1935—37 í þeim sjö vöruflokk- um, sem höftunum aðallega hefir verið beitt gegn, er að meðaltali 7 millj. kr. á ári, en var um 11 millj. kr. að meðal- tali árin 1931—34, þó er verð- Tag hærra síðari árin og eftir- -purn meiri vegna minnkandi birgða og fólksfjölgunar. Þessi samanburður sannar glöggt, að nú á síðustu árum hafa inn- flutningshöftin haft mest á- hrif. * * * Ástæðan til þess að heildar- innflutningur hefir ekki lækk- að stórkostlega er sú, að inn- flutningsverðmæti kornvara, byggingarvara, útgerðarvara, rafmagnsvara, véla og fleiri vara, sem innflutningshöftin hafa yfirleitt ekki verið látin ná til, hefir hækkað, sumpart vegna verðhækkunar, sumpart vegna þess, að á þessum síð- ustu árum hefir verið byggður upp mikill nýr atvinnurekstur, þrátt fyrir aðsteðjandi örðug- leika. (1931—33 lágu fram- kvæmdir niðri að verulegu leyti.) En myndi þjóðin hafa þolað.4 millj. kr. viðbót á ári við þann innflutning, sem ver- ið hefir? * * * Gjaldeyrisörðugleikum þeim, sem þjóðin nú á við að stríða, hefir enginn lýst betur en fjár- málaráðherrann hefir gert í ræðu og riti. Enginn hefir gert meira að því en hann að vara við óeðlilegri bjartsýni og ó- gætilegum ráðstöfunum. Eng- inn hefir greinilegar en hann bent á þörfina á því að auka framleiðsluna og útflutninginn til að bæta varanlega úr gjald- eyriserfiðleikunum. En það, að Mbl. og ísafold nú leggja Ey- stein Jónsson í einelti öðrum stjórnmálamönnum fremur, má vera honum ánægjuefni. Harð- ur andróður úr þeirri átt hefir á seinni tímum verið vísasti vegurinn til að auka traust og álit þeirra, sem fyrir honum hafa orðið. Enda viðurkenna nú jafnvel margir flokksmenn Mbl. hinn góða árangur af fjármála- stjórn Eysteins Jónssonar. * * * Mbl. segir í „Reykjavíkurbréf- um": „— — Þegar aðalfram- leiðsluvegur þjóðarinnar (þ. e. sjávarútvegurinn) er orðinn styrkþegi, þá er þess skammt að bíða, að allt fari á höfuðið. Þá er enginn tryggur grundvöllur fyrir heilbrigðu fjármálalífi". Þessi ummæli verður að skilja svo, að Mbl. sé á móti því, að nokkur „styrkur" verði veittur til sjávarútvegsinsi þar á með- al styrknum til hinna nýju vél- báta. Fer þá að verða lítið úr hinni margrómuðu „vináttu". * * * Blöð Sjálfstæðisflokksins tönnlast á því, að ríkisstjórnin hafi hækkað kaup og gert þjóð- (Framh. á 4. siöu)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.