Tíminn - 19.04.1941, Blaðsíða 3

44. blað
XÍMIM, laagardagmm 19. apríl 1941
179
A N N Á L L
Dánardægnr.
Júlíana Jónsdóttir, húsfreyja
á Búrfelli í Miðfirði, andaðist
að heimili sínu 15. febr. s. 1.
Hún var fædd að Almenningi á
Vatnsnesi 10. júlí 1867, dóttir
hjónanna Jóns Stefánssonar og
Helgu Guðmundsdóttur, er þar
bjuggu lengi. Árið 1892 giftist
Júlíana sál. eftirlifandi manni
sínum, Jóni Jónssyni, og hófu
þau búskap á Kollafossi í Mið-
firði sama ár. Bjuggu þau þar
í þrjú ár og síðan á tveim stöð-
um öðrum í Miðfirði, en flutt-
ust að Búrfelli árið 1900 og
bjuggu þar alla tíð síðan.
Þau hjón, Jón og Júlíana á
Búrfelli, byrjuðu búskap við
lítil efni, en dugnað og hag-
sýni höfðu þau í ríkum mæli.
Pór fjárhagur þeirra batn-
andi, þrátt fyrir mikla ó-
megð, og hefir heimili þeirra
um langt skeið verið eitt af
bezt stæðu heimilunum í sveit-
inni. Þau eignuðust sjö börn,
sem öll eru á lífi og hafa átt
mikinn þátt í að gera Búrfell
að fyrirmyndarheimili. Þrjú af
börnum þeirra hjóna, Pétur,
Guðjón og Elinbjörg, eru heima.
Hin fjögur eru í Reykjavík,
systurnar Helga og Margrét og
tveir bræður, Tryggvi, hús-
gagnabólstrari og Sigfús, eig-
andi trésmiðjunnar Fjölnis.
Júlíana sál. var vel skynsöm
kona, skemmtileg í viðræðum,
gestrisin og hjálpsöm. Hún var
góð móðir og húsmóðir, sem
veitti forstöðu stóru heimili
með hinni mestu prýði. Þar
hafa barnabörn hennar úr
Reykjavík átt sumardvöl síð-
ustu árin og notið ástríkis
hennar og umhyggju. Mann-
kostir húsfreyjunnar á Búrfelli
sköpuðu henni vinsældir sveit-
unganna og annara kunningja,
og þeir geyma góðar minningar
um þessa látnu konu.
Sk. G.
ir og æskilegir hlutir, en bættu
á engan hátt framtíðarhag
verkamannanna. Þar við bætt-
ist svo, að vegna örðugrar
vínnuaðstöðu, urðu afköstin við
störfin oft lítil og léleg. Mun
þetta hafa skapað nokkra lítils-
virðingu á vinnunni, bæði hjá
þeim, er hennar nutu, og öðr-
um, er utan við hana stóðu.
Verðmætin, sem á þennan hátt
mynduðust, gáfu yfirleitt ekk-
ert af sér, og allra sízt færðu
þau verkamönnunum nokkra
framtíðarlausn á atvinnuleys-
ismálum þeirra. Verkalaunin,
sem vinnan gaf í vasann, var
hinn eini ábati verkamannsins.
Og ábati þjóðfélagsins, a. m. k.
i bili, var einkum sá, að vinna
þessi hjálpaði til að fleyta
verkamönnunum styrklaust eða
styrklítið yfir örðuga atvinnu-
tíma. Viðfangsefnið, sem barizt
var við — atvinnuleysið sjálft,
— var í raun og veru jafn
ósigrað eftir sem áður. ,
Það skal þó viðurkennt, að
fjárveiting ríkisins til atvinnu-
bóta, hefir reynzt þeim stöð-
um, er fjárins nutu, nokkra
hjálp til þess að komast yfir
undanfarin kreppuár, enda hafa
sumír þessara staða notað hluta
af fénu til árlegra rekstrarút-
gjalda við götur sínar, vegi o.
fl. Þó er mér ekki með öllu grun-
láust um, að vitneskjan og orð-
rómurinn um atvinnubóta-
vinnuna hafa sumá staðar átt
nokkurn þátt í því, að auka að-
streymi manna á mölina og gera
suma kaupstaðarbúana fjTir-
hyggjulausari um sjálfstæð at-
vinnubjargráð. Ef þessi grunur
Saga íslendinga
í Vesturheimi
NHDURLAG.
Það voru töluverð harðindi
sjöunda áratug aldarinnar; er
sennilegt, að það hafi aukið
þennan vesturfarahug, sem bú-
ið var að kveikja upp. Árið
1868 var hafísaár mikið, er ,ís
var landfastur fyrir Norður-
landi, til þess 18 vikur voru af
sumri; en siglingar tepptust svo
að segja alveg til Norðurlands.
Var þá mikill og almennur
skortur á öllu Norðurlandi. Er
mér þetta töluvert minnisstætt
þó ég væri ungur, því brauð
fengum við börnin ekki á mínu
heimili, nema af skornum
skammti. Pellir var ekki þetta
vor, því vetur mun hafa verið
fremur mildur. Áttundi áratug-
ur aldarinnar var betri, þó ekki
væri talið góðæri. Þá hófust
vesturferðirnar til Canada úr
Þingeyj arsýslu
Á þessum áratug komu hin
skæðu eldgos úr Dyngjufjöll-
um, og úr Sveinagjá á Austur-
fjöllum árið 1875. Urðu eldgos
þessi ein hin skæðustu er sögur
fara af. En ekki veit ég til, að
þau hafi rekið neina menn úr
Þingeyjarsýslu til Ameríku.
eru inn á miðjum öræfageymi
landsins. Það var því engin
hætta á, að eldur þaðan næði
til byggða. En aska og vikur
barst langar leiðir. Askan féll
yfir Austurland. Lagði I eyði
nokkra bæi á Jökuldal og gerði
yfirleitt mikinn skaða á Aust-
urlandi, þótt nú sé löngu yfir
það gróið. Á austurfjöllum var
hráungos, sem gerði ekki neinn
skaða í byggð. Hraunið rann yf-
ir nokkurt svæði úr afrétt
Mývetninga, er Reykjahlíð á.
Þar er nú svo mikið landrými,
að til stórskaða gat þetta ekki
talizt. En Mývetningar og fleiri
fengu að sjá og heyra þau und-
ur, sem munu ekki hafa liðið
þeim úr minni. En nú eru fáir
af þeim lifandi, sem þá voru
komnir á legg. Þann ægilega
trölladans fá tiltölulega fáir
nokkurn tíma að sjá eða heyra,
er stór björg eins og heil hús,
þeytast glóandi upp í loftið,
skella þar saman, svo jörðin
skelfur langar leiðir í burtu.
Gosin eða gígarnir, er upp úr
vall, voru stundum allt að 20.
Þeir lágu því nær í beinni línu
og fremur stutt á milli, svo eld-
bjarmann lagði saman, og
langt upp á himin, svo bjart
var yfir allri Mývatnssveit um
hánótt. En sveitin var sem næst
í 15—20 km. fjarlægð. — Þó ég
ungur væri — aðeins 14 ára, er
þetta skeði, þá þori ég að full-
yrða, að enginn varanlegur
ótti, eða flóttahugur greip
menn. Margir Mývetningar búa
Vegna jarðaríarar
Georgs Ólafssonar banka-
sfjóra verdur bönkunum lok-
að kl. 11 f. h. laugardaginn
19. apríl.
. /
Utvegsbankí Islands h.i.
Búnaðarbankí Islands.
Sendisveinar
óskast 1. maí næstkomandi.
MJÓLKURSAMSALAN.
við gömul eldsumbrot eða al-
veg á gömlum gígbarmi, — og
ekki liðin nema rúm öld frá því
er annað hraun rann niður í
Mývatn að norðan, rétt hjá
Reykjahlíð og kring um kirkj-
una, þar sem hún stendur nú.
— Það er ekki til lengdar hægt
að hræða menn á eldinum, eða
fá menn til að flýja eld, sem
einhverntíma kunni að gjósa
upp, og standa voði af. Það er
í rauninni ekki nema nábýlið
við eldfjöllin, Heklu og Kötlu,
sem orðið hafa fyrir ógnum
eldsins, er lagt hefir í eyði heil-
ar sveitir. Nokkrum sinnum
hefir öskufall dreifst yfir land-
ið, en þá aðallega um óbyggð-
ir, og ekki valdið stórmiklu tjóni
nema það sem nefnt er hér að
framan. Meginhluti hins byggða
lands hefir verið laus við elds-
umbrot og beinar afleiðingar
þess. Þessar ógnir eldsins, sem
á að gera nær óbyggilegt hér á
landi, og höf. gerir svo mikið
með, er raunar smáræði hjá
öðru, sem yfir mönnum grúfir
nú. En jarðhitinn að öðru leyti,
sem fundizt hefir nothæfur í
flestum byggðum landsins, -
hann er eitt af miklum verð-
mætum þess.
Nú eru liðin svo 50 ár, að við
höfum ekki af verulegu harð-
æri að segja. Það eru ekki nema
elztu menn, sem muna íslenzk-
an vetur í almætti sínu, eða
vor, sem eru mörgum vetri
Ef þvo skal rúmteppi, föt úr ull,
flónelsflíkur, silkitau, gluggatjöld og
annan slíkan þvott, er hið úthrærða
Perlu-duft látið í vatn, §em er nýmjólk-
urvolgt (ekki kalt). Þvotturinn hreyf-
ist rösklega með höndunum í 7—10 mín-
útur, skolist vel úr hreinu vatni, tvisvar
sinnum.
Mislitur fatnaður, sem hætt er við að
míssi lit, skal þveginn á sama hátt.
Fatnaður, sem þarf að sýna sérstaka
nærgætni, svo sem barnaföt, silkiblúsur,
silkinærföt, skinn og tauhanzkar,
vaskaskinn, slæður allskonar. o. s. frv.,
skal þveginn sem hér segir: 1 matskeið
af Perlu-dufti hrærist vel út í köldu,
tárhreinu vatni og heliist í 1 lítra af
volgu vatni. Það, er þvo skal, gegnbleyt-
ist vel í leginum og þvælist í 5—10 mín-
útur. Skolist vandlega tvisvar sinnum
í hreinu, köldu vatni.
PERL4
SJÁLFVIRKT DVOTTAEFM
er á rökum reistur, má segja,
að tilgangurinn með atvinnu-
bótavinnunni hafi að verulegu
leyti misst marks.
Erfitt er að gera sér rétta
grein fyrir, hve mikið at-
vinnuleysið hefir verið á und-
anförnum árum. Samkvæmt
skýrslum hagstofunnar, sem ár-
lega eru unnar úr hinni lög-
boðnu atvinnuleysisskráningu,
er fram á að fara í öllum kaup-
stöðum landsins, hefir árlegt at-
vinnuleysi síðastliðin 10 ár ver-
ið sem hér segir, miðað við 1.
nóv. ár hvert
Árið 1931 .... 1526
— 1932 .... 731
— 1933 .... 831
— 1934 .... 719
— 1935 .... 510
— 1936 .... 609
— 1937 .... 617
— 1938 .... 804
— 1939 .... 792
— 1940 .... 100
Síðustu 6 árin ná
leysistölurnar aðeins yfir
Reykjavík, þar eð hagstofunni
hafa ekki borizt skráningartöl-
ur frá hinum kaupstöðunum.
Þessar atvinnuleysistölur, sem
munu vera allt of lágar, sýna
samt sem áður, að atvinnuleysið
hefir verið landlægt hjá okkur
síðasta áratuginn. Meginorsak-
anna er áreiðanlega að leita í
þeirri gjörbyltingu í atvinnu-
háttum, sem hrun saltfisks-
markaðsins, samfara margra
ára aflaleysi, leiddi yfir þjóðina.
Það er atvinnumissir, sem um
munar og eftir segir, þegar ár-
leg saltfiskverkun í frekar litl-
um kaupstað hrapar á einu ári
úr 25 þús. skp. fiskjar, niður í
3 þús. skp. og er hér sagt frá
staðreyndum, sem munu eiga
sér margar hliðstæður. Þegar
slíkir atburðir gerast, er eigi
annars að vænta en að atvinnu-
leysi láti á sér bæra, meðan
nauðsynlegar breytingar á at-
vinnuháttum eru að komast i
kring.
Hins vegar má fullyrða, að
atvinnuleysið hér hjá okkur er
langt frá því að vera ósigrandi
þjóðfélagsástand. ísland er enn-
þá land hinna ónumdu — og
mér liggur við að segja — hinna
takmarkalitlu möguleika. Hér
er óendanleg víðátta af órækt-
uðu landi, nálæg og að jafnaði
fengsæl fiskimið, óþrotlegt
fossaafl, jarðhlti, óendanlegir
fiskiræktarmöguleikar í ám og
vötnum, og er þá aðeins það
helzta talið. Búfróðir menn
álíta, að eigi sé búið að rækta
meira en 2—3% af ræktunar-
hæfu landi. Þótt fiskimiðin við
strendur landsins séu stundum
brigðul, má þó staðhæfa, að
víðátta þeirra og aflasæld er þó
langt frá því fullnotuð ennþá.
Þessar tvær lífslindir — fiski-
miðin og moldin — eru, einkum
í samhliða notkun, öruggur at-
vinnugrundvöllur fyrir marg-
falt fleira fólk en hér er nú. Til
þess að hagnýta fiskimiðin,
þarf hæfilega marga fiskibáta
af viðunandi stærðum, og til
þess að handsama frjómagn
moldarinnar, þarf að rækta
landið. Ef fólkið hefir skip til
að sækja á sjóinn og samhliða
þvl aðstöðu og viðleitni til þess
(Framh. á 4. stðu.)
verri. — Margir álíta, að nú sé
um þær tíðarfarsbreytingar að
ræða, sem áður séu óþekktar í
sögu landsins. Sennilega eru
fá, eða máske engin, þessu lik.
En þetta er órannsakað enn.
Það er ætíð rétt, að búast
við því lakara, þegar lengi hef-
ir gott gengið. En ástæðulaust
finnst mér að gera sér grýlu úr
ógnum elds og ísa, eins og
margar eldri sagnir gera, og nú
að síðustu þessi saga Vestur-
íslendinga. Enda vænti ég, að
hin yngri kynslóð hugsi á ann-
an veg: að enn sé hér „vonar-
land hins unga sterka manns“,
að hún trúi því: að ísland eigi
að vera fyrir íslendinga.
Jón Jónsson
frá Gautlöndum.
Eftirtaldar vörur
höfum við venjulcga til sölu:
Frosið kindakjöt af
DILKUM — SAUÐUM — ÁM.
NÝTT OG FROSIÐ NAUTAKJÖT,
SVÍNAKJÖT,
ÚRVALS SALTKJÖT,
ÁGÆTT HANGIKJÖT,
SMJÖR,
OSTAR,
SMJÖRLÍKI,
MÖR,
TÓLG,
SVIÐ,
LIFUR,
EGG,
HARÐFISK,
FJALLAGRÖS.
Samband ísL samvínnuíélaga.
ODYBT!
Ærkjöt i heilum og' hálfum skrokkum
selst enn í nokkra daga fyrir kr. 1.80
kilóið.
Notið yður þessi kostakjör!
Þau standa ekki lengi að ]iessu siiíni!
ÍSHÚSIÐ HERÐUBREIÐ
Fríkirkjuvej* 7. — Sími 3678.
344
Robert C. Oliver:
Æflntúrt blaðamannsins
341
Andlitið var magurt og nornarlegt.
Hálsinn grannur og æðaber og nefið
stórt. Við birtuna af ljósinu sást mjög
glöggt hve Grabenhorst var líkur henni.
Hún lokaði dyrunum aftur, en lét
ljósið loga fyrir innan.
Taylor og Bob biðu fullir eftirvænt-
ingar. Nú voru þeir nær takmarki sinu
en nokkru sinni fyrri. Vafalaust kæmi
hann innan stundar, algjörlega grun-
laus og gengi beint í gildruna.
Það eina, sem kynni að vekja grun-
semd hjá honum var, ef hann hefði
frétt um tvo ferðamenn, er komið höfðu
til bæjarins.
XXV.
Enoch Grabenhorst var 1 raun og veru
i gistihúsinu. Sá eini, sem hann hafði
nú eftir af sínum fyrri þjónum, var
gestgjafinn á „Hótel Enoch“.
Hann vissi ekkert um atvinnurekstur
Enochs, en áleit að hann hefði aðeins
haft lánið með sér erlendis og grætt of
fjár. En nú var gistihússeigandinn
sjálfur kominn, og kvaðst ætla að setj-
ast að í bænum fyrir fullt og allt. Til
þessa hafði Grabenhorst krafizt þess, að
hann þegði vandlega yfir því, að hann
væri í bænum.
Nú ætlaði hann að lifa hér í fæðing-
arbæ sínum, að vísu ekki eins rikmann-
en biðu þó stöðugt eftir tækifæri til
þess að ráðast á þá Bob og Taylor, sem
stöðugt áminntu hvor annan um að
fara varlega.
— Varaðu þig á því að fara fram
fyrir þá —
— Haltu þig í hæfilegri fjarlægð .
— Við megum ekki skjóta hér, þótt
í odda skerist. Við skulum nota Jui-
Jutsitakið — þú kannt það, Bob.
— Nei, en ég get barið frá mér ef
þörf krefur.
Brátt komu þeir út í útjaðar bæjar-
ins. Stór og dimm slétta blasti við aug-
um þeirra. Ekki eitt einasta ljós sást
þar í myrkfinu. Hér var þögult og
dimmt. Tilvalinn staður til þess að láta
tvo ókunnuga menn hverfa.
— Þetta er kofinn, sagði annar mað-
urinn i því þeir námu staðar fyrir
framan litið hús, sem stóð uppi í
brekku. Ekkert ljós sást í húsinu.
— Já, hér býr Soffía gamla, sagði
hinn, eins og til frekari áréttingar.
Taylor steig eitt skref aftur á bak og
Bob fór að dæmi hans.
— Þökk fyrir hjálpina, sagði lög-
reglumaðurinn. Hér eru fylgdarlaunin.
Um leið og hann sagði þetta, réðust
mennirnir á þá, eins og orðin hefðu ver-
ið fyrirfram ákveðin árásarmerki.
Bófarnir höfðu búizt við auðunnum