Morgunblaðið - 07.11.1976, Side 22

Morgunblaðið - 07.11.1976, Side 22
Ur minningum sr. Jóns Auðuns Framhald af bls. 13. inu, sem ég hafði flutt yfir fólki, sem ég hafði þekkt af eigin raun og vissi að ég gat borið ábyrgð á því, sem ég hafði sagt. Fólk dæmir á ýmsa veg um líkræður prestanna, og einkum um lofið, sem á hinn látna er borið við útförina. Menn skilja þá ekki ævinlega, hve erfið að- staða prestsins er. En hvað er þá um minningargreinarnar, sem blöðin flytja um látið fólk? Þar er tíðum, og af góðum hug, borið slíkt lof á hinn látna, að ætla mætti, að i flestum tilvikum væri um mikilmenni að ræða. Nú veit ég vel, að í hverjum einasta manni, lífs jafnt og liðnum, býr svo mikið gott, að sitt hvað fallegt má um hann með fullum sanni segja. En er ekki borið í bakkafullan læk, þegar eitt og sama blaðið flytndur- tekning þess, sem í þeirri fyrstu stóð? Er þetta ekki full-rífleg þjónusta við lesend- ur? Og þá ekki sfzt þegar afrekin orka tvímælum. Oft er svo, að kyrrt má liggja, þó satt sé, og margoft talaði ég í kirkjunni yfir látnum manni, sem fólkið f kirkjunni vissi miklu meira um en ég. Þá kemur mér f hug gamla Sigrún í Smiðjuvfk á Ströndum, sem oft var vestra ranglega talin fyrirmynd Guðmundar Hagalfns, þegar hann dró upp sfna meistaralegu mynd af Kristrúnu f Hamravfk. Þegar frændi minn, séra Magnús á Stað f Aðalvfk kom til að halda hús- kveðju yfir bónda Sigrúnar, vék hún honum á einta) og sagði: ,,Má ég ekki, prestur minn, flytja húskveðjuna, ég þekkti hann miklu betur en þér?“ Það var að sjálfsögðu látið eftir, og húskveðj- una flutti Sigrún við lfkkistugaflinn á hlaðinu í Smiðjuvík á fallegum sólskins- degi. Viðstaddir voru nokkrir bændur úr hanni dreifðu byggð á Hornströndum og konur. Ég spurði frænda minn, er hann sagði mér frá þessari óvenjulegu hús- kveðjuathöfn, hvernig Sigrúnu hefði sagzt, og hann svaraði: „Ekki er mitt að dæma það, ég hefði lfklega ekki brilljer- að mikið sjálfur þarna á hlaðinu í Smiðjuvík." Nei, þrátt fyrir allan vanda og þá nákvæmni og þá sannleikshollustu, sem með réttu er af prestinum krafizt, er reynsla mín sú, að fjarri fer því, að jarðarfarirnar í stórum og víðum verka- hring hafi verið mér erfiðasta prests- verkið, að þvf fráskildu þó, að bera inn f heimili óvænta dánarfregn, eins og ég hlaut oft að gera og einkanlega á styrj- aldarárunum. En ég endurtek það, að f því starfi hafi hin spfritíska lífsskoðun mín og trúarviðhorf orðið mér stórmikil hjálp. I þeim aðstæðum kemst prestur- inn áreiðanlega næst hugarheimaog hjarta mannsins. Merkilega oft kemur að þvf í samtali við fólk, að það hafi orðið fyrir sálrænni reynslu, sem þvf er hugar- léttir að geta rætt við prestinn sinn opinskátt og f einlægni, hafi hann samúð og skilning. Og margar minningar á ég frá liðnum árum um það, hve ómetanleg hjálp örugg vissa um framlif getur orðið þeim, sem stærstu og sárustu fórnina verða að færa. Kona, sem misst hafði einkason, einka- barn, mann um tvftugt, kom til mfn. Hún hafði ein barizt fyrir þessum syni, alið hann upp ein, og hann hafði reynzt henni yndislegt barn. Ungi maðurinn hafði tekið sjúkdóm, sem ekki varð við ráðið, og nú var drengurinn hennar dá- inn. Hún grét ekki og sagði svo fallega og rólega frá aðstæðum, að ég undraðist stillingu hennar og sálarfrið. Hún sagði mér frá andláti hans í sjúkrahúsinu: Við vissum bæði, hvað var í nánd, sagði hún, og töluðum um það. Eg sagði við hann: Nú held ég f hönd þína, drengurinn mann, og ég fylgi þér svo langt sem ég má. Svo kem ég á eftir, verður það ekki yndislegt þegar við höldumst í hendur þá og þú leiðir mig inn í nýja framtfð. Hann brosti og eftir stutta stund var hann skilinn við. Þetta var lærdómsrík stund fyrir mig, að fá að sjá þannig inn á fögur sálarlönd móður og deyjandi sonar, og sjá fegurð og sálarfrið, sem óhugsandi hefði verið ef þau hefðu ekki bæði átt örugga von um framlíf og endurfundi. Otfararat- höfnin var mér ekki erfið og ég hef vissu fyrir þvf, að hún var móðurinni helgi- stund, þrungin minningum og vissu um, að lífið er sterkara en hel. Og ég er á því, að þessi kona myndi hafa staðizt saman- burð vitsmuna sinna og flestra þeirra, sem tala um „hjátrú" og þykjast kunna skýringar aðrar en spfritfskar á öllum svonefndum sálrænum fyrirbrigðum. En hvað er hjátrú? Visindaleg hjátrú er til, það hafa sannað þeir vfsindamenn, sem leiddu ný sannindi í ljós og afhjúpuðu hinn visindalega „sannleika" næstu kyn- slóðar á undan sem hjátrú. Er þá ekki sú „von bæði völt og myrk", eins og séra Hállgrímur segir, að treysta sem endan- legum sannleika því, sem sumir vfsinda- menn eða hálflærðir vfsindamenn og jafnvel ólærðir menn eru að halda fram um skýringar á fyrirbrigðum, sem falla ekki að efnishyggjuspekinni eða geð- þótta þeirra? Krístín hét kona. Hún hafði annazt lengi heimili fyrir frú Torfhildi Hólm, var frænka hennar og bjó sfðan í litla húsinu hennar við Ingólfsstræti til ævi- loka, fjörgömul kona. Kristfn giftist ekki en átti einn son. Hún var alblind f meira en 20 ár. Einkabarn hennar og ellistoð dó óvænt, og hún gerði mér orð að koma til sfn. Það var lærdómsríkt að sjá þessa gömlu konu í myrkrinu koma til dyra, og enn lærdómsríkara að vera sálusorgari hennar þessa stund. Með óhagganlegri rósemi ræddi hún við mig lengi. Hún tjáði mér, að af þvf, sem hún hafði lesið, meðan augu hennar voru enn heil, væri hún örugglega sannfærð um, að eftir stundarbið fengi hún að njóta endur- funda við drenginn sinn og aðra vini, og að þessvegna væri sál sín full af friði og trausti. Kristín gamla var greindarkona, skýr í meiningu og máli. Hún sagði við mig: Það var spfritisminn, sem opnaði mér leið að guðstrausti og trú. Sú mynd er mér ógleymanleg, að sjá þessa gömlu, alblindu konu ganga teinrétta á eftir kistu sonarins út Dómkirkjugólfið, bera höfuðið hátt og horfa f gegn um myrkrið örugg til ljóssins á bak við heim og hel. Önnur kona er mér minnisstæð. Mér er óhætt að nefna nafn hennar hér. Það var frú Eufemía Waage, sú glæsilega gáfukona, dóttir Indriða Einarssonar. Hún var að ljúka við að loka augum sjöunda barnsins sfns af átta, sonar sem var ellistoð hennar f ekkjudómi og bjó ógiftur með móður sinni. Hún reis úr sæti þegar ég kom inn, og sagði: „Nú er sólin sezt, séra Jón, en sólin rís aftur!" Hún átti sömu sannfæringu og Kristín blinda, og sú sannfæring hennar var af sömu rótum runnin, örugg og hiklaus. Reisn þessarar gáfuðu konu f straum- kasti stórrar lffsreynslu var mikil og fögur. Hún þakkaði sannfæringu sinni um það, að hún fengi að sjá stóra hópinn sinn, eiginmann og sjö börn, aftur, sálar- frið sinn og fullar sættir við Guð. Ég fæ ekki séð, að aðrir mættu það mál dæma fremur en hún sjálf. Síminn hringdi, ungur maður mælti skýrum en lágum rómi. Má ég koma, og tala Við þig f dag, konan mfn dó f gær. Ungi maðurínn kom, ég hafði fermt hann fyrir allmörgum árum. I hjóna- bandi með fallegri konu hafði hann ver- ið f örfá ár. Nú var hann einn, þeim hafði ekki fæðzt barn. Eg sagði eitthvað á þessa leið: Mikið er ánægjulegt að sjá þig og heyra svona rólegan í þessum erfiðu aðstæðum. Söguna sagði hann / mér á þessa leið: Erfitt, já, það var erfitt allan tfmann, sem ég vissi að sjúkdómur konunnar minnar gæti ekki orðið lækn- aður. Eftir að henni sjálfri varð ljóst að hverju fór, varð allt auðveldara. Við töluðum daglega saman um aðskilnað okkar, en hann var okkur báðum jafnsár tilhugsun, og við fórum að tala saman um, hvað framundan kynni að vera eftir andlátið. Við höfðum aldrei rætt þau mál saman áður en gerðum nú þá mikilvægu uppgötvun, að við vorum bæði sannfærð um lff eftir dauða, vorum bæði spfritist- ar og gerðum okkar mjög Ifkar hug- myndir um hvað við tæki látnum mönn- um. Sfðustu vikurnar voru dásamlegar. Konan mín þjáðist ekki lengur, við gát- um talað rólega saman um Iff og dauða, liðin ár og vonir okkar um „eilífð bak við árin“. Ég veit auðvitað ekki, hvort þessi ungu hjón hefðu fundið rósemi og sálarfrið á öðrum leiðum, það veit enginn og þá hvorki ég né þú. Það er mjög með ólfk- indum, að Skálholtsspekin um það að dauðinn sé ægilegasta staðreynd lífsins og refsing fyrir syndina! hefði getað sætt þessa ungu elskendur við dauðann. Og mjög er ólfklegt að grallarasöngur, hákirkjutildur eða bölsýn vonleysisguð- fræði hefði getað fundið þá leið, sem spiritisminn hafði fundið inn i hug þess- ara kornungu hjóna og gefið þeim stóra gjöf, þegar allra mest reið á. Ég veit vel að margir geta bitið á jaxlinn og bölvað í hljóði og sýnzt bera sorgina karlmann- lega. En slfkt er ekki sigurvinningur. Sá einn sigrar, sem lærir að taka sáttum við sorgina, sáttum við dauðann, örlög sín, — sáttum við Guð. Þessvegna er vandinn stór öllum þeim á höndum, sem falið er að stíga fæti inn í helgidóm sorgarinnar og finna að máli mannssál, sem situr þar. Ég varð þess einnig alloft var, að fólk brynjaði sig gegn sorginni með forlaga- trú, sem ekki er af kristnum rótum runn- in en er arfur úr heiðni forfeðra okkar. Þótt höfundur Njálu hafi vafalaust verið kristinn maður á 12. eða 13. öld, ræður þar heiðinn hugmyndaheimur aö hann lætur Gunnar svara Kolskeggi: „Koma mun til mfn feigðin, hvar sem ek em staddr ..Svipuð hugmynd, eða ein- faldlega þessi, vakti fyrir sumum þeim, sem ég átti að þjóna f musteri sorgar- innar og er ekki furða. Hver kann hin glöggu skil milli forlagahyggjunnar í heiðnum dómi og forsjónartrúar kristn- innar? Hitt vakti mér meiri furðu, þegar greindur maður trúði á benrögn, að eld- fornum og heiðnum hætti. Trúarhug- myndirnar eru lfklega lffseigari en allar hugmyndir aðrar. Margs fleira f líka átt er að minnast, en gamall prestur er bundinn sjálfsögðu þagnarheiti um einkamál. En mér birtir fyrir sálarsjónum, þegar vitja mín minningar um marga þá, sem ég veitti þjónustu í sárustu raun við ástvinamissi. Og margoft sagði ég við sjálfan mig: Hefðir þú, prestur minn, staðizt þessa raun svona vel? Mannssálin er aldrei eins fögur og þegar hún ber sorg sína með reisn. Það hef ég svo oft séð, að ég ætti ekki að gleyma. Slíkar minningar á ég frá mörgum jarðarförum, þá var ég að nema stóra lærdóma sjálfur, og hafi mér tekizt að gera þessar athafnir að sigur- hátíð en ekki sorgar — kom sannfæring- in um líf að baki dauða mér oft til hjálpar. Það mál mun ég skýra betur ef ég endist áfram við þessa bók. Varð mér þá prestsstarfið í öll þessi ár aðeins ljúfur og léttur leikur? Fjarri fór því. Til þess stóð ég of oft andspænis þeirri staðreynd að mér hafði mistekizt og að ég réð ekki við verkefnin. Ég geymi f minni margar fermingarat- hafnir. Einkum var það á seinni árum prestsævi minnar, að mér var ekki szr- saukalaust, hver lítil tök mér fannst ég stundum hafa á ungmennum þeim sem mér var trúað fyrir, í kennslustundun- um. Ég lagði oft litla áherzlu á að gera þær stundir að „spurningatfmum" en talaði frekar í dæmum og sögum. En ég var viðkvæmur, og stundum e.t.v. of viðkvæmur fyrir því að mér þótti ekki hlustað nógu vel, og að mér komu efa- semdir um það, hvaö yrði um þau fræ- korn, sem ég var að sá f þessar ungu sálir. Vöxtin fól ég að sjálfsögðu þeim herra, sem ég var f veikleika mínum að þjóna, en var ég maður fyrir þeirri Tf — Vangasvipur Framhald af hls. 14 virti hann fyrir frammistöðu hans í Kúbudeilunni 1962. Þegar Kennedy var myrtur kvað Francó þa ð að kenna slökum öryggisráðstöfunum Bandaríkjamanna Vonir hans glæddust nokkuð, er Nixon varð forseti árið 1968. Sagði hann Salgadó það, að Nixon „kvæð- ist fylgja friðarstefnu, en mundi samt aldrei hætta við stríð af ein- urðarskorti". Hér hafa verið taldar nokkrar skoðanir Francós á mikilsverðum málum um hans daga, og verður staðar numið. Hins vegar er f bók Salgadós saga, sem taka má til dæmis um álit annarra á Francó og skal hún rakin I lokin. Þannig var, að sonarsonur hans hét upphaflega Franciscó Martines Bordieu Hann var seinna sklrður upp og nefndur Franciscó Francó, var hann þá orðinn alnafni einvaldsins, afa slns. Svo stendur I bók Salgadós: „Því miður eru Spánverjar fljótir að gleyma. Guð einn veit, hvað verður á Spáni eftir daga Francós. Kannski mun sonarsonur hans einhvern tfma óska þess, að hann hefði ekki verið sklrð- ur aftur Kannski mun hann einhvern tlma eiga þá ósk heitasta, að hann héti bara Martfnez. — MIGÚELACÓCA. / — Valdimar Framhald af bls. 27 Superior-vatn í Minnesota, hafa verið fáeinir Islendingar sfðan fyrir aldamót, þar á meðal á fyrri árum Jóhannes Einarsson, bróðir Indriða leikrita-höfundar, og um tímabil Káinn'áður enn hann fluttist til Norður-Dakota. I ’ „tvíbura-borgunum" Minneapolis og St. Paul settust nokkrir landar að fyrir meir en hálfri öld, aðállega frá Minneota, en nú hefur bætzt við þann hóp annarsstaðar frá og eru minnst 200 manns af íslenzkum ættum í þeim borgum, að mestu leyti í Minneapolis. Hekla-klúbburinn, félag kvenna, hefur verið starfandi þar í rúmlega 50 ár, heldur fundi á heimilum meðlima mánaðarlega nema að sumri, og stendur fyrir árlegri samkomu á hverju vori sem er alltaf vel sótt með vandaðri skemmtiskrá — og stundum mat „að heiman." Nokkrir Islendingar hafa átt heima f New York-hverfinu í mörg ár, og fleiri hafa bætzt við töluna á stríösárunum. Utgerðin dró nokkra til Boston og Gloucester í Massachusetts. Kanada-búar fóru snemma að sækja hlýjuna í Californfu og á sfðari árum hafa þó nokkrir komið þangað beint frá Islandi, aðallega til San Francisco og Los Angeles. íslendingafélög blómgast í báðum þeim borgum. Islendingar fluttu frá Minnesota og Norður-Dakota til Seattle í Washington-ríki um aldamótin, og sumir komu annars staðar frá. Frekar fjölmenn Islendingabyggð hefur haldist þar, og þá lfka f nálægum bæjum, Blaine og Bellingham. Elliheimili i Blaine heitir Stafholt. Stoneson- bræðurnir (Þorsteinssynir) urðu frægir á þessum slóðum, aðallega f San Fransisco. Þeir voru byggingarmeistarar í stórum stfl, eins og bærinn Stownstown ber vitni, ásamt öðrum stórum byggingaframkvæmdum. Aðrir Islendingar oft liðfáir eru á strjáli um öll Bandaríkin, en margfalt fleiri búa f Kanada en í Bandarfkjunum. Leiðrétting Þau leiðu mistök urðu í sfðasta Slagbrandi að myndatextar brengluðust þannig, að texti sem átti að vera undir mynd af Jóni Ólafssyni, birtist undir mynd af kviknöktum karlmanni. Undir þeirri mynd átti hins vegar að standa: „Ungur maður hljóp nak- inn um „Strikið" og hrópaði Dayó ...“ Eru hlutaðeigendur, og þá sérstaklega Jón Ólafsson, beðnir, velvirðingar á þessum mistökum. AUGI.ÝSINGASÍMINN ER: ^22480

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.