Morgunblaðið - 30.05.1981, Síða 30

Morgunblaðið - 30.05.1981, Síða 30
30 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 30. MAI 1981 Góður árangur eftir Lilju Hallgrímsdóttur Listdansskóli Ujoólcikhússins: NemcndasýninK. Danshofundur og stjórnandi: InKÍhjorK Björnsdóttir. Miðvikudaginn 27. maí sl. var haldin nemendasýning í Þjóóleik- húsinu frá Listdansskóla Þjóðleik- hússins. I fáum orðum sagt kom þessi sýning mér skemmtilega á óvart. Skólinn hefur á að skipa mörgum góðum nemendum. Það er komin fágun og stíll á skólann, þannig að eftirsóknarvert ætti að vera að fá að komast þar inn. Ég leyfi mér að fullyrða, að þetta er bezti árangur, sem skólinn hefur sýnt frá upphafi. Ingibjörg Björnsdóttir skóla- stjóri skólans hefur unnið þrek- virki og náð mjög miklu út úr nemendum, sem margir eru góð- um hæfileikum búnir. Það er ekkert vafamál að ís- lendingar geta náð langt í list- heiminum. Hæfileika, áhuga og dugnað vantar ekki, en skortur á fjárframlögum má ekki verða til að hefta framgang hinna ýmsu listgreina. Ballettinn hefur verið svo heppinn að Þjóðleikhúsið hef- ur haft hann undir sínum vernd- arvæng í tæp 30 ár. Og ber að þakka það þó mikið skorti á að aðstaða sé fullnægjandi. Nú er svo komið að ballettinn er orðinn nokkurs konar óskabarn þeirrar stofnunar. Eða var ekki bezta sýning Þjóðleikhúss á þessu leik- ári einmitt ballett? Ballettinn Blindisleikur. Fyrst á dagskránni var „Blað- burðarbörn" við tónlist Jóhanns Strauss. Þar dansaði I flokkur ásamt nokkrum forskólanemend- um. Eftirvænting og gleði skein úr andlitum þessara barna, er þarna stigu sín fyrstu spor á leiksviði og skiluðu þau sínu vel. Þá kom „Einu sinni var“, sex gamlir dansar í nýjum búningi, er ekkert vafamál að íslendingar geta náð langt í listheiminum. Hæfi- leika, áhuga og dugnað vantar ekki, en skortur á fjárframlögum má ekki verða til að hefta framgang hinna ýmsu listgreina. u við tónlist Michael Praetorius, þá dönsuðu 9 nemendur úr IV flokki, eða þeir sem lengst eru komnir. Búningar voru mjög við hæfi og fágun yfir atriðinu. Eftir hlé var ballettinn „Vor- koma“, tónlist Gustav Mahler. Þar fengu II, III og IV flokkur að sýna getu sína og var það mjög smekk- lega saminn ballet og fléttað saman atriðum með nemendum á mismunandi getustigi, svo að hver var látinn gera það sem hann réði við, en heildin kom vel út. I lok sýningarinnar kvaddi Har- aldur Ólafsson formaður Þjóðleik- hússráðs sér hljóðs og flutti þakk- arávarp til skólans. Hann gat þess réttilega að þar væri grunnurinn að listdansi á íslandi og að sá grunnur þyrfti að vera góður og traustur. En erindi sitt upp á svið væri það að nú ætti í fyrsta skipti að veita styrk úr Listdanssjóði Þjóðleikhússins er Þjóðleikhúss- stjóri Sveinn Einarsson stofnaði í tilefni af 30 ára afmæli Þjóðleik- hússins. Sjóðnum er ætlað að veita efnilegum nemendum styrk til utanfarar í dansnám eða til að læra danskennstu. Hægt er að sækja um styrk úr sjóðnum. En engin sérstök ákvæði eru fyrir því hvenær veitt er úr sjóðnum, held- ur er það gert þegar ástæða þykir til. Haraldur sagði að nú hafi þótt ástæða til þess og veitti þrem nemendum styrk að upphæð kr. 2.500.00 hverjum. En þau voru Jóhannes Pálsson, Sigrún Guð- mundsdóttir og Katrín Hall. Ég óska þessum dönsurum til ham- ingj- og vona að ég eigi eftir að njóta danslistar þeirra um ókomin ár. Að lokum vil ég óska Ingibjörgu Björnsdóttur til hamingju með árangurinn og öllum nemendum Listdansskóla Þjóðleikhússins þakka ég fyrir góða skemmtun. Sýning Haf stems Austmanns A stundum verður maður þrumu lostinn í starfi sínu sem listrýnir og myndlistarmaður og kallar maður þó ekki alit ömmu sína. Manni er jafnan meira en ljós áhættan sem er samfara því að setja upp myndverkasýningu, því að brugðið getur til beggja átta um árangur, — einkum ef um er að ræða fólk er málar fyrir tjáningarþörfina hvort sem það er gert af gleði eða lífsnauðsyn til að lyfta sér upp úr drunga hvers- dagsleikans, hvunndagsins. Hafsteinn Austmann, er nú sýnir í Vestri sal Kjarvalsstaða er vel þekktur hérlendis og hefur haldið fjölda einkasýninga, sem jafnan hafa gengið vel fyrir sig. Þá hefur hann tekið þátt í fjölda samsýninga erlendis svo sem Sal- on de Réalites Nouvelles, París 1955. Nordisk Kunstforbund Odense 1959. Biennale de Paris 1961 og 1963. Hásselby slot, Stock- holm 1965. Liljevalchs Konsthal 1967. Edinburghs festival 1967. Norræn myndlistarsýning, Lista- hátíð í Reykjavík 1972, 18 íslenzk- ir listamenn: Bergen, Kiruna og Luleá 1975, Sumarsýning Nor- ræna hússins 1979. Eftir þessari upptalningu má ráða að þessi listamaður sé nokk- ur bógur í islenzkri myndlist og njóti talsverðrar virðingar sam- starfsmanna sinna því að ekki geta margir jafnaldrar hans hrós- að sér af því að hafa verið valdir á svona margar sýningar erlendis. Nýlega urðu menn vitni að rosalegri sölu myndlistarmanns að Kjarvalsstöðum og var ekki ástæða til annars en að samgleðj- ast honum þótt þessi sala kæmi mörgum spánskt fyrir sjónir. Á engan hátt tel ég sýningu Hafsteins Austmanns síðri sýn- ingu áðurnefnds listamanns og myndir hans eru ekki síður málað- ar undir áhrifum frá náttúrunni en hins. En Hafsteinn notar þó engin hjálpartæki við myndsköp- Bðkmenntlr eftir BRAGA ÁSGEIRSSON un sína heldur hendurnar einar ásamt hugviti og tilfinningum, — þetta virðist ekki vera þeir eðlis- kostir lengur er vinsælda njóta meðal almennings. Vélrænt skal það vera er kjörorð dagsins ef að líkum lætur. Menn virðast vilja góma það, sem þeir hafa séð út um bílglugga eða á skjánum og hengja það upp á vegg, — máske er þar með þrám þeirra fullnægt um náttúruskoðun ... Að minni hyggju er sýning Hafsteins Austmanns að Kjar- valsstöðum langsamlega sterkasta sýning hans til þessa, kemur þar til að hún er fjölbreyttust, best sett upp og einstakar myndir sennilega það besta sem hann hefur gert í málverkinu til þessa. Vatnslitamyndir hans fíngerðar og vel unnar og án notkunar nokkurra bragða, sem nú flæða yfir líkt og holskelfa og lyfta mörgum Htilsigldum listamanni á stall. Hér er það sem sagt hrein- leikinn sem ræður ríkjum „peint- ura pura“ mætti nefna það í vissri merkingu. Bak við þessa sýningu er að auki mikið átak við að gera hana sem best úr garði og Haf- steini tókst það, sem engum hefur tekist áður og það er, að fá grænt ljós í því skyni að mála skilrúm Kjarvalsstaða. Þetta eitt er mikið afrek. En svo skeður það, að almenn- ingur hafnar þessum hreinu, I Marx var lítill spámaður Vladimír I. Lenín o.fl.: Karl Marx og hagfræði hans Mál og mcnning 1980,172 hls. Varla verður sagt, að Karl Marx hafi reynzt sannspár um þróunina í heiminum síðustu hundrað árin. Við hljótum að taka eftir því, þegar við blöðum í Úrvalsritum hans og Engelsar, sem út komu í tveimur bindum 1968, hversu langt er á milli spádóms og veruleika. Nokkur dæmi nægja. Marx segir (I., bls. 36): „En verkamaður nútímans hrapar dýpra og dýpra niður fyrir lífskjör sinnar eigin stéttar í stað þess að hefjast hærra með framförum iðnaðarins." Reyndin hefur orðið önnur. „Öreigarnir" á Vesturlönd- um eiga engum hlekkjum að týna, heldur bifreiðinni, litsjónvarps- tækinu og utanlandsferðinni. Marx segir (I., bls. 204): „Enda þótt þjóðfélag hafi komizt á snoðir um sín eigin þróunarlögmál — og það er einmitt tilgangur þessa rits að útskýra efnahagsleg hreyfilög- mál nútíma þjóðfélags — getur það hvorki hoppað yfir eðlisnauð- synlegt þróunarstig né afneitað tilveru þess.“ Iðnskipulagið var slíkt „eðlisnauðsynlegt stig“ að dómi Marx. En marxsinnar hafa ekki bylt því, heldur frumstæðu landbúnaðarskipulagi eins og í Rússlandi 1917 og Kína 1949. Þeir „hoppuðu yfir“ þetta stig og ómerktu þannig orð meistara síns. Marx segir (II., bls. 217): „Lausn verkalýðsstéttarinnar verður að vera hennar eigið verk.“ En bylt- ingar marxsinna voru gerðar af tiltölulega fámennum og þaul- skipuiögðum hópum. Skömmu eft- ir byltingu marxsinna í Rússlandi var kjörið til stjórnlagaþings, en marxsinnar fengu um fjórðung þingsæta. Þeir meinuðu þinginu með vopnavaldi að starfa. Voru hinir þrír fjórðungar þings og þjóðar „burgeisar"? Marx segir (II., bls. 320) um sameignarskipulag framtíðarinn- ar: „Það er ekki fyrr en einstakl- ingarnir hafa þroskað hæfileika sína á öllum sviðum, framleiðslu- öflin vaxa að sama skapi og allir gosbrunnar hinna samfélagslegu auðæfa flóa yfir barma sína, að unnt verður að víkka sjóndeildar- hring hins borgaralega réttar og þjóðfélagið getur letrað á fána sinn: Hver og einn vinnur það, sem hann er hæfur til og fær í sinn hlut það, sem þarfir hans krefjast." Marxsinnar hafa haft sextíu og fjögur ár til að fram- kvæma kenninguna. Koma ein- hverjir auga á „samfélagsleg auð- æfi, sem flói yfir barma sína“ fyrir aðra en hina nýju stétt valdsmanna í Ráðstjórnarríkjun- um? Hvernig skýra marxsinnar það, að tekjur verkamanna í Ráðstjórnarríkjunum eru að minnsta kosti þrisvar sinnum lægri en tekjur bandarísks verka- manns? Það er furðulegt, þegar allt þetta er haft í huga, að enn eru gefnar út bækur um þessa kenn- Bókmenntlr eftir HANNESH. GISSURARSON ingu. Mál og menning gaf þó nýlega út eina, Karl Marx og hagfræði han.s, í úrvali og íslenzk- un Haraldar Jóhannssonar ha- gfræðings. Höfundar eru m.a. Thomas Sowell, Maurice H. Dobb, Paul M. Sweezy og Rudolf Hilfer- ding. Það kemst heldur illa til skila, sem þeir segja, hvort sem það er vegna þess, að íslenzkunin er stirðleg, eða hins, að þeir tala hrognamál marxsinna. Fleiri gall- ar eru á bókinni. Nafnaskrá vant- ar eins og í flest önnur rit á íslenzku, sem eiga að vera fræði- rit. Engin deili eru sögð á höfund- um, og ekki er heldur greint frá því, hvaðan greinar þeirra eru teknar. Nöfn hafa skolazt til, t.d. hét hinn kunni hagfræðingur í Cambridge „Pigou", en ekki „Pig- on“ (bls. 120), og fræg bók austur- ríska heimspekingsins Joseph Schumpeters „Capitalism, Social- ism and Democracy", en ekki „Capitalism and Democracy" (bls. 90). Prentvillur eru fleiri en góðu hófi gegnir, og sums staðar hafa heilu setningarnar fallið úr. Svo virðist sem þetta ritgerðasafn hafi ekki verið betrumbætt í mörgu, frá því að það var gefið út 1962 af Morkinskinnu. Þrátt fyrir alla þessa galla er bókin virðingarverðasta tilraunin, sem íslenzkir marxsinnar hafa gert síðustu árin til að fræða okkur um kenningu sína, og miklu betri en fjölritaðir bæklingar ofsatrúarmanna, sem margir eru til á íslenzku. Mér sýnist reyndar ekki vanþörf á því að fræða suma marxsinnana um kenninguna. Einar Karl Haraldsson sagði einu sinni í frétt í blaði sínu, Þjóðvilj- anum, að Marx hefði skrifað doktorsritgerð sína um demókratí, lýðræði, Grikkja, en hann skrifaði hana um Demókrítos, gríska heimspekinginn, eins og Dobb segir í grein sinni. Bragi Guð- brandsson „félagsfræðingur" •% Ludwig von Mises sýndi árið 1922. að sameignarbúskapur er varla framkvæmanlegur. sagði í ritdeilu við mig í Morgun- hlaðinu. að Marx hefði ekki haft neina vinnuverðgildiskenningu, en vinnuverðgildiskenning hans er undirstaða alls kerfisins eins og allir höfundar bókarinnar segja. Ragnar Árnason hagfræðingur sagði í kappræðu við mig á fundi, að Joseph Schumpeter, sem nokkrum sinnum er minnzt á í bókinni, hefði ekki verið Austur- ríkismaður, því að hann hefði verið prófessor í Harvard í Banda- ríkjunum! En Schumpeter var fæddur og alinn upp í Austurríki, og hann var um skeið fjármála- ráðherra þess lands, þótt hann flytti síðar til Bandaríkjanna. Þeim þremenningum veitir bersýnilega ekki af að lesa þessa bók.

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.