Morgunblaðið - 25.09.1988, Síða 30

Morgunblaðið - 25.09.1988, Síða 30
30 MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 25. SEPTEMBER 1988 Morgunblaðið/Bjami í herinn sem tónlistarmann en þá hringdi ég í Dr. Mixa og hann út- vegaði honum stöðu sem fyrsta klarinettleikara í óperunni í Graz og þaðan gátu þeir ekki náð honum, þetta var mikið taugastríð. Ég var alltaf skjálfandi af ótta við að þeir kæmu að sækja hann. Hann hafði sem unglingur verið í leikfimifélagi sem hét Sockol og var annálað fyr- ir andstöðu við nasista. Eitt kvöldið komu menn og yfirheyrðu mig um þetta en ég sagði að hann hefði ekki komið nálægt þessu félagi síðan hann var drengur og með það sluppum við. Næsta dag voru tutt- ugu Tékkar drepnir. Seinna kom- umst við að því að hann hafði verið kærður. Það var algengt að menn kærðu náungann og oft kærðu böm foreldra sína fyrir að vera ekki hoil nasistum. Jan var oft óvarkár. Hann hlustaði t.d. á hveijum ein- asta degi á útlönd þó að á útvarp- inu stæði að það jafngilti dauðadómi að hlusta á útlönd. Hann gerði það samt. Áður en við komum heim vorum við í Graz. Jan hafði þar góða stöðu og stóð til boða enn betri staða við óperuna í Vín. En ég gat ekki meira. Við þoldum hvor- ugt að vera stöðugt hungruð. Graz gafst einna síðast upp fyrir banda- mönnum. Við flýðum úr borginni til þess að Jan þyrfti ekki að beij- ast. Ég fór á undan ein á hjóli til að njósna en Ján og tveir aðrir menn komu á eftir mér þegar óhætt var. Við fórum út í sveit á eftir alls kyns krákustígum og komumst á sveitabæ. Þar fengum við að borða, áður höfðum við af náð og miskunn fengið einn mjólkurbolla á öðrum bæ, sem við skiptum á milli okkar öll fjögur. Ég gleymi aldrei Rússunum og þeirri grimmd sem ég varð vitni að í styijöldinni yfirleitt. Ég jgleymi heldur ekki gyðingunum. Eg reif mig eitt sinn til blóðs þegar ég horfði á þá tekna og smalað saman uppá vörubfl og vissi að það átti að drepa þá, það var hræðilegt að geta ekkert gert fyrir þetta fólk. En ég slapp ósködduð úr þessum hildarleik og komst heim til Islands árið 1947, þá fór Jan til Tékkóslóv- akíu. Ég man hvað fólkið hér ætl- aði að gera okkur Nönnu systur gott. Það vildi gefa okkur stórsteik- ur en við vorum úttaugaðar af hor og þoldum ekki slfkan mat, köstuð- um upp og kúguðumst. Það tók mig hálft ár að ná eðlilegum holdum á ný. Jan kom hingað árið 1948. Þegar hann kom hingað var illa tekið á móti honum af mörgum tónlistar- mönnum hér. Yfirskriftin á einni greininni sem um hann var skrifuð var meira að segjæ „Útlendur trúð- ur svívirðir íslenska tónlistarmenn." Þá vildu menn láta að því liggja að hann vildi ekki ganga í Félag íslenskra hljóðfæraleikara. En það var öfugt, útlendingar fengu þá ekki inngöngu í það félag. Þeir reyndu sumir fyrstu árin að meina honum að fá starf. Menn vildu líka meina að hann hefði fengið land- vistarleyfi í gegnum klíku. En því fór víðs fjarri. Eg var komin á und- an honum eins og fyrr sagði og ég fór, ásamt Einari bróður mínum, til Bjama Benediktssonar og sagði honum að ég ætti mann úti í Tékkó- slóvakíu sem ætti kost á skipsferð hingað til íslands eftir tvo daga. „Má hann koma,“ spurði ég. Bjami sagði að hann gæti ómögulega svar- að því á þeirri stundu. Hann yrði að athuga það mál og hann vissi Hús Svanhvítar við Vínarborg ekki hvenær hann gæti svarað mér. Ég fór heim og fór út að ganga til að jafna mig. En þegar ég kom heim aftur hitti ég Margréti Thor- oddsen sem gift var bróður mínum. Hún var andstutt af æsingi og sagði: „Það var hringt frá utanríkis- ráðuneytinu, þú átt að koma fljótt." Ég fór niður í ráðuneyti og fékk þá í hendumar dvalarleyfi fyrir mann- inn minn. Svo tóku menn svona illa á móti honum hér. Það tók mig svo sárt því ég hafði alltaf sagt við hann í hörmungunum í Þýska- landi:„Það verður allt gott þegar þú kemur með mér heim til ís- lands." Samt áttum við góðar stundir hér. Fósturforeldrar mínir keyptu handa okkur lítið hús í Kópavogin- um. Þar bjuggum við og áttum dásamlegar stundir. Eitt sinn lokuð- um við okkur af í viku og sökktum okkur ofan j tónlistina. Oft vöktum við Iangt fram á nætur og sungum og spiluðum. En samt var eitthvað farið að bila í sambandi okkar. Ein- hvem veginn var allt öðravísi þegar við voram úti í Austurríki og urðum að snúa bökum saman til þess að lifa af. Það fóra að koma brestir í samband okkar en hinn endanlegi brestur varð vegna atviks sem snerti litla mús sem við áttum. Þannig var að þessi litla hvíta mús okkar var orðin mjög lasburða. Öll að verða hárlaus og vesöl af elli. Okkur var sagt að lóga henni en hvoragt okkar gat það. Svo var það eitt kvöld að Jan kom til mín og sagði að ég skyldi ekki hafa áhyggj- ur lengur af músinni. Ég spurði hvað hann hefði gert. Þá hafði hann kveikt eld í rasli, en það verk annað- ist ég venjulega. Músinni hafði hann svo hent á bálið. Hann gat ekki lógað henni á annan hátt. Ég gat ekki gleymt örlögum litlu músarinn- ar. Nokkra seinna fór ég með sam- þykki hans til Ítalíu til söngnáms. Þar kynntist ég Dementz, Sigurði Franssyni, hann kenndi mér söng. Ég dáðist mikið að honum og það var margt sem ég fékk að vita og kynnast í gegnum hann, fyrir utan söngkennsluna. Ég kynntist m.a. tónlistarlífinu í Mflanó og heyrði og sá marga heimsfræga söngvara, t.d. Maríu Callas og Di Stefano. Smám saman varð samband okkar Dementz nánara. Ég er honum þakklát þó leiðir okkar skildu síðar, það var mér sársaukalaust. Þegar ég kom heim frá Ítalíu var Jan kominn í kunningsskap við konu sem hann seinna giftist. Hann hafði oft dreymt draum um unga stúlku. Nokkra eftir að ég fór til Ítalíu þá dreymdi hann að ég færi inn í hús númer 13 en út kæmi stúlka sem hann þekkti, Sólveig að nafni. Mér finnst líklegt að hún hafi verið stúlkan sem hann eitt sinn dreymi um. Það var merkilegt við þennan draum að ég kynntist Dementz í húsi sem var númer 13. Við Jan skildum og hann giftist Sólveigu en ég fór út til Salzborgar og seinna til Vínarborgar. Tíu áram seinna var það eina nótt að mér leið hræði- iega illa. Ég var veik og allan dag- inn hafði ég grátið og kveinað. Um nóttina fór mér að líða ver og ver þar til ég fann að ég var að deyja. Alltaf meðan á þessu stóð, milli grátkastanna, sagði ég aftur og aftur „Aumingja litla músin, aum- ingja litla músin." En ég lifði þessa nótt af og varð alheil. Nokkra seinna var hringt til mín. Vinkona mín hringdi og áður en hún gat sagt nokkuð sagði ég: „Jan er dá- inn, er það ekki? Það stóð heima, hann dó nóttina sem ég hélt ég væri að deyja. Þrátt fyrir allt var samband okkar svona náið. Ég trúi reyndar á framhaldslíf. Ég er oft ein í húsinu mínu rétt fyrir utan Vínarborg. Mig langar ekki til að vera ein en ég get það. Ég get það vegna þess að ég trúi því að maður dragi til sín það sem maður vill draga til sín. Ég dreg til mín það góða og neita hinu. Ég hef heyrt að maður sjái einn sjö- unda af því sem er í kringum mann sex sjöundu sér maðúr ekki né finn- ur. Ég trúi að menn lifi aftur og aftur, að lífið sé skóli. Ég komst ung í kynni við kenningar yoga og heillaðist af þeim. Seinna á æfínni leitaði ég uppi kennara í yoga og það sem ég hef þannig kynnst hef- ur verið mér mikilsvert. Ég las einu sinni í yogabók setningu sem fest- ist mjög í huga mér. Hún er á þessa Ieið: „Við eigum að líta á með- bræður okkar í þeirra raunum og áhyggjum líkt og þeir séu böm sem koma til okkar grátandi. Við stijúk- Hoover Crystaljet uppþvottavélarnar státa af öllu því er prýða ber frábærar uppþvottavélar. Skol & biðvinnsla. Ótal vinnslumöguleika s.s. fyrir kristal, leirtau, potta, pönnur, gler, ál, stál, allt eftir þlnum þörfum. Fellur inn I innréttingu eóa fristandandi. Tekur borðbúnað fyrir 12 manns. Hagkvæmnisvinnsla og sérstök vinnsla fyrir viðkvæmt leirtau. Þurrkar fljótt og vel. Ræður við mjög erfió óhreinindi. _ HOOVER — HUGKVÆMNI OG HAGKVÆMNI SUDURLANDSBRAUT 8, SlMI 84670 ÞARABAKKI 3, SÍMI670100

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.