Morgunblaðið - 26.11.1995, Qupperneq 35

Morgunblaðið - 26.11.1995, Qupperneq 35
MORGUNBLAÐIÐ ALDARMINNING SUNNUDAGUR 26. NÓVEMBER 1995 35 BJÖRN ÓLAFSSON Á ALDARAFMÆLI Björns Ólafssonar, stórkaupmanns, for- stjóra og ráðherra, hinn 26. þessa mánaðar, er við hæfí að Ferðafélag íslands minnist hans á þessum vettvangi, en Björn var hinn helsti forgöngumaður um stofnun þess árið 1927, síðar forseti þess um nokkur ár og æ síðar mikill velunnari félags- ins. Það var vel ráðið og verðskuldað þegar félagið gerði Bjöm, þá þjóðkunnan mann, sem verið hafði aðalhugmyndasmiðurinn við fé- lagsstofnunina og mótandi félags- starfsins fyrstu árin, að heiðursfé- laga sínum á aldarfjórðungsafmæli félagsins 1952. Hætt er þó við, að með árunum fenni yfír gengin spor forystumanna - þótt enn fari því fjarri að Björn sé gleymdur meðal Ferðafélagsmanna - og því þykir rétt að nota þetta tækifæri til að minna almenning á störf þessa mæta manns, einkum þó að Ferða- félagsmálum, sem vissulega snerta almannahagsmuni. Æskilegt væri að aðrir verði til að fjalla um ýmsa þá þætti í ævi og starfi Björns, sem hér verða lítt gerðir að umræðu- efni, en þar er sannarlega af nógu að taka, því að víða kom hann við á sínum merka ferli og skildi eftir sig varanleg ummerki í íslensku stjórnmála- og atvinnulífi. Eins og mörgum mun kunnugt var Ferðafélag íslands stofnað haustið 1927, nánar tiltekið hinn 27. nóvember það ár. Ekki fer á milli mála, að Björn Ólafsson - þá ungur athafnamaður í Reykjavík með trausta reynslu af ferðum um land okkar, jafnt í byggðum sem óbyggðum - var í reynd frumkvöð- ull að stofnun þess og að starfsemi félagsins fyrstu árin mæddi hvað I mest á honum. í ávarpi, sem Björn hélt af tilefni afmælishátíðar fé- 'lagsins 1952, upplýsti hann þó, að | snemma árs 1927 hafí Sveinn Björnsson, þá sendiherra í Kaup- mannahöfn en síðar forseti íslands, vakið máls á því við sig, að hér á landi yrði stofnað félag, er hefði svipað hlutverk og ferðafélög áhugamanna á Norðurlöndum. Segir Björn, að Sveinn hafi tekið af sér loforð um að hann beitti sér fýrir stofnun þess konar félags, en á. það er að líta, að á þessum tíma * átti Sveinn óhægt um vik með að I vinna sjálfur að þessu máli sökum þess að hann var þá búsettur er- lendis. Þótt Bjöm hafí þannig ekki átt frumhugmyndina að félags- stofnuninni, þarf hins vegar engum blöðum um það að fletta, að hann tók þegar að vinna að því að hrinda henni í framkvæmd; fékk hann fjjótt til liðs við sig ýmsa mæta i menn, sem sumir hveijir höfðu | reyndar verið félagar hans í á óbyggðaferðum árum saman þótt * vart verði sagt, að þar hafí verið um formlegan félagsskap að ræða. Undirbúningsfundir að félagsstofn- un fóru fram í skrifstofu Björns; hann var sá, er fyrstur ritar undir ávarp það til almennings, sem und- irbúningsnefndin sendi frá sér fyrir stofnfund, og það var hann, sem 4 hafði framsögu um lög og stefnu félagsins á stofnfundinum, er hald- € inn var í Kaupþingssalnum í 4 Reykjavík síðdegis sunnudaginn 27. nóvember 1927. Ekki er heldur að efa, að Björn hefur einkum mótað og fært í letur þá stefnu, sem birtist í hinum fyrstu félags- lögum, er samþykkt voru á þeim fundi, en þar segir að tilgangur félagsins sé m.a. „að vekja áhuga landsmanna á ferðalögum um land- ið, sérstaklega þá landshluta, sem 4 lítt eru kunnir almenningi, en eru ~ fagrir og sérkennilegir." Þá segir 1 og: „Félagið beitir sér fyrir bygg- ingu sæluhúsa í óbyggðum, stærri og fullkomnari en nú tíðkast hér á landi. Það gengst fyrir því, að ruddir séu og varðaðir fjallvegir og hefur gát á að slíkum leiðum sé við haldið. Félagið ger- ir eftir föngum ráð- stafanir til þess að meðlimir þess geti ferðast ódýrt um land- ið... [og] gengst fyrir því að kynna mönnum jarðfræði landsins og jurtaríki og sögu ýmissa merkra staða.“ Hefur síðan verið byggt á svipuðum stefnumiðum þótt orðalag hafí breyst nokkuð í félagslögunum. Á stofnfundi Ferðafélags íslands var Jón Þorláksson verkfræðingur, sem þá hafði nýlega látið af emb- ætti forsætisráðherra, kosinn fyrsti forseti félagsins, en Björn Ólafsson varaforseti. Tók Björn síðan við forsetaembættinu árið 1929 og gegndi því um fjögurra ára skeið, til 1933. Á þessum fyrstu starfsár- um félagsins var lagður grunnur að framtíð þess, ferðastarfsemi skipulögð og fyrsta sæluhúsið byggt, í Hvítámesi, sem enn stend- ur með sóma og mörgum þykir enn í dag fegursti skáli félagsins. Eftir að Bjöm lét af forsetastarfinu mun hann lítt hafa tekið þátt í daglegum störfum Ferðafélagsins en hafði þó æ síðan mikinn áhuga á félaginu og efldi hag þess á margan veg. Þegar Sveinn Bjömsson sneri sér til Björns Ólafssonar með hvatn- ingu um að stofna ferðafélag, hefur val Sveins á viðmælanda til þeirra hluta verið vel gmndað því að þá þegar var Björn orðinn kunnur ferðamaður - í senn áræðinn og traustur svo sem reyndar einkenndi öll hans störf á lífsleiðinni - og hafði einnig sýnt djörfung og framfarahug í viðskiptastörfum sínum sem og annars staðar á opin- bemm vettvangi. Á ungum aldri tók Bjöm að leggja stund á ferðir um óbyggðir landsins, oftast í hópi annarra ungra manna, sem hann hafði forystu fyrir, og fór hann þá m.a. um ýmis svæði, sem áður höfðu lítt verið könnuð. Kunn varð t.d. för hans ásamt nokkrum félög- um í Þórisdal, suðvestanundir Langjökli, sumarið 1918, en sá jök- uldalur var þá enn sveipaður dulúð þjóðsagnanna og mátti heita ók- annaður. Ritaði Björn ágæta grein um þessa landkönnunarferð í Eim- reiðina sama ár. Um áratuga skeið var Björn í hópi forystumanna í íslensku þjóð- lífi, einkum á sviði viðskipta og stjórnmála, en jafnframt margvís- legra félagsmála annarra. Hann rak sjálfur stórtæk viðskipti í inn- flutningsstarfsemi og síðar iðnaði, var kunnur stjórnmálamaður og þar í fararbroddi um skeið; fór hann ekki varhluta af gagnrýni og stormum sinnar samtíðar en kom þó heill frá þeirri orrahríð, enda heilsteyptur maður og grandvar. Ótaldar eru þær opinberu nefndir og stjórnir, er hann átti sæti í, þ.á m. nefndir um viðskiptasamninga við önnur ríki. Þá sat hann í stjórn- um ýmissa fyrirtækja, sumra stórra, og stofnaði m.a. hlutafélag- ið Vífilfell, sem brátt varð þjóð- kunnugt, en Bjöm var forstjóri og aðaleigandi þess fyrirtækis. I stjórnum Verslunarráðs íslands og Félags íslenskra stórkaupmanna sat hann árum saman og kvað þar mikið að honum. Á árunum 1922- 1928 átti hann sæti í bæjarstjórn Reykjavíkur en 1948-1959 var hann alþingismaður Reykvíkinga. Fjármála- og viðskiptamálaráð- herra var hann í utanþingsstjórn- inni 1942-1944, en síðan fór hann með sama ráðherraembætti 1949- 1950, þar til hann tók við embætti ráðherra menntamála og viðskipta- mála, sem hann gegndi fram til 1953. Hann átti hlut að stofnun ýmissa almennra félaga auk Ferða- félagsins, svo sem Rauða kross íslands og Bálfarafélagsins. Þrátt fyrir öll þessi margbrotnu umsvif og athafnasemi, sem að sjálfsögðu hafa verið honum ofarlega í huga, er hann leit til baka, lét þó Bjöm svo um mælt á aldarfjórðungsaf- mæli Ferðafélagsins, er hann var kominn hátt á sextugsaldur, að fátt væri honum hugstæðara frá síðustu áratugum í lífi sínu en stofnun þess félags. Um hugsjón sína, er leiddi til stofnunar félags- ins, sagði hann við sama tækifæri: „Ég taldi þá og tel enn höfuðnauð- syn að glæða áhuga æskulýðsins fyrir ferðalögum um landið, svo að hann geti kynnst hinni fögru og stórbrotriú náttúru þess. Þetta land kann enginn að meta sem skyldi, fyrr en hann hefur séð það og hin sterku áhrif náttúrunnar hafa mót- ast í sál hans. Þetta þóttist ég hafa numið af minni eigin reynslu ... Ég efast um, að til sé nokkur annar félagsskapur í land- inu, sem getur sagt með sama rétti og Ferðafélagið, að það sé félag allra landsmanna. Það stendur ofar öllum deilum stétta og stjórnmála. Það vinnur að því, sem best getur sameinað okkar sundurlyndu þjóð, að kenna henni að þekkja og meta það, sem allir landsmenn eiga sam- eiginlega: fegurð, tign og mátt ís- lenskrar náttúru.“ Bjöm Ólafsson var fæddur á Akranesi 26. nóvember 1895 og var því 78 ára að aldri, er hann andaðist í Reykjavík 11. október 1974, eftir langvinn veikindi. For- eldrar hans voru Guðmundur Ólafs- son, útvegsbóndi á Akranesi, og síðari kona hans, Ingibjörg Ólafs- dóttur, en bæði voru þau hjónin upprunnin í Mýra- og Borgarfjarð- arsýslum. Sex ára að aldri missti Björn föður sinn og fluttist ári stð- ar með móður sinni til Reykjavíkur þar sem hann ól síðan aldur sinn. Um skólanám var ekki að ræða utan fáa vetur í bamaskóla og þrettán ára hóf hann störf við póst- þjónustuna í Reykjavík og naut þar brátt trúnaðar þótt ungur væri að ámm. Á áranum 1916-1918 var hann verslunarfulltrúi í Reykjavík en síðan lengst af stórkaupmaður og iðnrekandi að aðalstarfí. Eiginkona Bjöms var Ásta Pét- ursdóttir, er andaðist 1968. Gengu þau að eigast í nóvembermánuði 1929 eða um sama bil og Bjöm gerðist forseti Ferðafélags Islands. Björn varð með ágætum sjálf- menntaður, svo að orð var á gert, enda ætíð bókhneigður og fróð- leiksfús. Ritaði hann fagurt og kjammikið mál og hafði þar forn- sögur að bakhjarli. Mest ritaði hann um viðskipta- og stjómmál, svo sem við var að búast, en batt sig þó eigi við þau svið, sbr. m.a. greinar hans urn ferðalög og ferðaslóðir. Einnar þeirra var áður getið, en jafnframt má benda á árbók Ferðafélags ís- lands 1929, sem fjallar um Kjalveg, en þar átti Bjöm góðan kafla. Skap- fastur og skoðanafastur var hann að mati flestra þeirra, er áttu við hann náið samneyti, stórhuga og áræðinn en jafnframt drenglyndur og hjálpsamur þeim, sem hann vildi veita lið. Að margra mati var hann einþykkur og „dansaði ekki eftir hvers manns pípu“. í eftirmælum um Bjöm komst Geir Hallgrímsson svo að orði um þennan samheija sinn úr stjórnmálabaráttunni: „Um nokkurt árabil stóð töluverður styr um Björn Ólafsson innan Sjálfstæð- isflokksins. Hann var ekki viðmæl- andi allra við fyrstu kynni, þótti stundum þurr á manninn, jafnframt því, sem hann var ákveðinn í skoð- unum. Við frekari kynni ávann Bjöm sér þó slíkt traust og virðingu að mikil eftirsjá þótti, þegar hann hætti afskiptum af stjórnmálum ... Björn Ólafsson var íþróttamaður, höfðinglegur í framgöngu og setti svip á umhverfi sitt. Hann var sjálf- um sér samkvæmur í lífi sínu og skilaði landi sínu slíku starfi, að lengi verður minnst.“ Páll Sigurðsson, forseti Ferðafélags íslands. t Ástkær móðir okkar, ÞÓRDÍS GUÐJÓNSDÓTTIR, Digranesvegi 80, Kópavogl, verður jarðsungin frá Fossvogskirkju mánudaginn 27. nóvember kl. 10.30. Þeim, sem vilja minnast hinnar látnu er vinsamlegast bent á líknarstofnanir. Fyrir okkar hönd og annarra vanda- manna, Unnur Jakobsdóttir, Kristmundur Jakobsson. t Fóstri minn, JÚLÍUS GEIRSSON, Laugarásvegi 66, Reykjavfk, verður jarðsunginn frá Áskirkju mánu- daginn 27. nóv. kl. 13.30. Fyrir hönd aðstandenda. Ólöf Ólafsdóttir. t Faðir okkar, tengdafaðir, afi og langafi, VILHJÁLMUR ALBERT LÚÐVÍKSSON, verður jarðsunginn frá Dómkirkjunni þriðjudaginn 28. nóvember kl. 13.30. Oddný Vilhjálmsdóttir, Gissur Vilhjálmsson, Bryndís Sigurðardóttir, Lúðvík Vilhjálmsson, Ingveldur Fjeldsted, barnabörn og barnabarnabörn. + Útför föður míns og fósturföður, tengdaföður, mágs, afa og langafa, SIGURÐAR SIGBJÖRNSSONAR, Stangarholti 16, Reykjavík, sem andaðist á Hrafnistu 17. nóvember sl., fer fram frá Fossvogskirkju þriðju- daginn 28. nóvember kl. 15.00. Þorsteinn B. Sigurðsson, Ingunn Sigurðardóttír, Guðmundur Elíasson, Ragnheiður Briem, Guðmunda Guðmundsdóttir,Elfn Guðmundsdóttir, barnabörn og barnabarnabörn. + Við viljum þakka öllum þeim, sem sendu kærleiksríkar kveðjur og sýndu stuðning við andlát og útför okkar ástkæru eigin- konu, móður, tengdamóður og ömmu, MARGRÉTAR MATTHÍASDÓTTUR, Sólvallagötu 33, Reykjavík. Hjálmtýr E. Hjálmtýsson, Ásdís Hjálmtýsdóttir, Sigrún Hjálmtýsdóttir, Þorkell Jóelsson, Lucinda Hjálmtýsdóttir, Gfsli Helgason, Matthfas B. Hjálmtýsson, Guðrfður Loftsdóttir, Jóhanna St. Hjálmtýsdóttir, Michael Dean Pollock, Arnar Gunnar Hjálmtýsson, Páll Óskar Hjálmtýsson og barnabörn. Lokað Skrifstofa okkar verður lokuð eftir hádegi mánu- daginn 27. nóvember 1995 vegna jarðarfarar LILLYJAR SVÖVU SNÆVARR. Lögmenn Garðastræti 6. Bergsteinn Georgsson hdl. Sigurður Georgsson hrl.

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.