Morgunblaðið - 31.03.2002, Page 32

Morgunblaðið - 31.03.2002, Page 32
32 SUNNUDAGUR 31. MARS 2002 MORGUNBLAÐIÐ 31. marz 1992: „Öryggishags- munir Íslands og breytt staða vegna þróunarinnar und- anfarin misseri eru til umfjöll- unar í skýrslu um utanrík- ismál, sem utanríkisráðherra hefur lagt fram á Alþingi. Þar segir m.a.: „Á eftirstríðs- árunum hefur íslenzka þjóðin notið öryggis, stöðugleika og velmegunar sem aldrei fyrr. Tekizt hefur að standa vörð um sjálfstæði landsins og ná fram mikilvægum mark- miðum í samskiptum við aðr- ar þjóðir. Staða Íslands í ver- öldinni hefur verið örugg og traust. Breyttar aðstæður í al- þjóðamálum, ekki sízt í Evr- ópu norðanverðri og aust- anverðri, munu að öllum líkindum hafa djúpstæð áhrif á stöðu landsins í framtíðinni. Af þeim sökum er óhjá- kvæmilegt, að stjórnvöld beiti sér á næstunni fyrir ítarlegu endurmati á veigamiklum þáttum utanríkisstefnunnar.“ . . . . . . . . . . 31. marz 1982: „Ráðherrar í ríkisstjórn Gunnars Thorodd- sens sýnast einbeita sér að öllu öðru en því, sem er raun- verulegt hlutverk stjórnmála- manna. Ráðherrarnir sinna ekki öðru en fyrirgreiðslu og ákvörðunum frá degi til dags, annaðhvort vegna innbyrðis ágreinings í ríkisstjórninni, innan stjórnarflokkanna eða milli þeirra þingmanna, sem ríkisstjórnina styðja. Ráð- herrarnir eru orðnir kolfastir í eigin feni og allur þeirra kraftur fer í að sinna vanda- málum, sem eiga rætur að rekja til stjórnarsamstarfsins sjálfs. Ráðherrarnir láta með öllu undir höfuð leggjast að skýra höfuðdrættina í þjóð- arbúskapnum, þróun efna- hagsmála, framtíðarverkefni og markmið.“ . . . . . . . . . . 30. marz 1972: „Bandaríkja- stjórn hefur fyrir sitt leyti lýst sig reiðubúna til þess að standa straum af kostnaði við lengingu flugbrautar á Kefla- víkurflugvelli og aðrar end- urbætur. Í fréttatilkynningu, sem Morgunblaðið birti í gær, segir m.a.: „Ákvörðunin um að fallast á ofangreindar framkvæmdir byggist á þeirri skoðun ríkisstjórnar Banda- ríkjanna að lenging þver- brautarinnar og bætt aðstaða fyrir flugvélar varnarliðsins sé hagsmunamál bæði hvað snertir flugöryggi og varn- armátt Atlantshafs- bandalagsins.“ Í fréttatilkynningu Banda- ríkjastjórnar kemur fram, að framkvæmdir þessar geti haf- izt innan tíðar, ef samþykki ís- lenzku ríkisstjórnarinnar liggi fyrir. Í viðtali við Morg- unblaðið í gær lýsti utanrík- isráðherra því yfir, að rík- isstjórnin mundi taka þessa ákvörðun fljótlega eftir páska. Hennar verður beðið með eftirvæntingu. Annað helzta málgagn ríkisstjórn- arinnar, Þjóðviljinn, lýsti því yfir í gær, að tilboð Banda- ríkjastjórnar væri „ógeðfellt“. Hins vegar birti málgagn ut- anríkisráðherra fréttina undir fyrirsögninni: „Bandaríkin samþykkja brautina“, en fellir niður meginefni frétta- tilkynningarinnar. Engum getum skal að því leitt, hvort þessi mismunandi viðbrögð stjórnarblaðanna bendi til þess, að ágreiningur verði um málið innan ríkisstjórn- arinnar. Það kemur í ljós eftir páska.“ Fory s tugre inar Morgunb laðs ins Hallgrímur B. Geirsson. Styrmir Gunnarsson. Framkvæmdastjóri: Ritstjóri: STOFNAÐ 1913 Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík. Aðstoðarritstjórar: Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen. Fréttaritstjóri: Björn Vignir Sigurpálsson. KRISTUR LIFIR! Á undanförnum dögum hefur písl-arsögu Jesú Krists verið miðlaðog minnzt með ýmsum hætti; með guðsþjónustuhaldi, upplestri og tónlist- arflutningi í kirkjum landsins, með bæna- og „píslargöngum“ og þannig mætti áfram telja. Píslarsagan segir frá ofsóknum á hendur Kristi og fylgismönn- um hans, hvernig hann var tekinn og dæmdur sem loddari, ásakaður um að vera ekki sá sem hann sagðist vera, Guðs sonur. Píslarsagan segir frá því hvernig hann var aflífaður eins og glæpamaður á föstudaginn langa og hvernig fylgismenn Jesú misstu vonina og afneituðu honum jafnvel. Píslarsagan segir þannig frá upphafi þess mótlætis, sem Kristur og fylgjendur hans hafa oft mátt þola. Á fyrstu öldum kristni sætti kirkjan oft ofsóknum. Síðar meir gekk ríkisvaldið í lið með kristninni víðast hvar í Evrópu, sem styrkti vissu- lega stöðu hennar á ýmsan hátt. En allt fram á daginn í dag hefur það þó öðrum þræði unnið gegn tiltrú manna á kirkj- unni að þjónar hennar eru breyzkir menn, sem stundum hafa misnotað guðs- orðið í pólitískum tilgangi eða persónu- legum. Það hefur líka hent aftur og aftur í aldanna rás að pólitískir lýðskrumarar hafa notað kirkju og kristni til að rétt- læta grimmdar- og ofbeldisverk af ýmsu tagi og er þar nærtækast að minnast hryðjuverka og þjóðernisátaka á Írlandi og Balkanskaga. Á 20. öldinni spruttu upp voldug ríki, byggð á pólitískri hugmyndafræði sem afneitaði kristninni og trúarbrögðum yf- irleitt en setti „vísindalegar“ kennisetn- ingar alráðra stjórnmálaflokka í staðinn. Í nafni nazisma og kommúnisma voru kristnir menn enn á ný ofsóttir. Á seinni áratugum hefur það færzt í vöxt á Vesturlöndum að menn tefli skyn- semi og vísindum fram gegn kristninni, þótt fæstar séu þær tilraunir jafnógeð- felldar og mannfjandsamlegar og þeirra Stalíns og Hitlers. Margir virðast eiga erfitt með að sætta sig við að til sé afl æðra manninum, sannindi sem ekki séu af þessum heimi. Þannig eru þeir til enn í dag, rétt eins og fyrir tvö þúsund árum, sem draga í efa að Kristur sé sá sem hann sagðist vera, sonur Guðs, lausnari lífs okkar, ljós heimsins. Í ræðu og riti hafa menn rætt „dauða Guðs“ fram og aftur allt fram á þennan dag. En hví ættum við að leita hins lifanda meðal hinna dauðu, svo notuð séu orð englanna sem mættu konunum er komu að vitja grafhvelfingar Krists eftir kross- festinguna? Í dag, á páskadag, minnumst við þess atburðar, sem sannaði fyrir fyrstu fylgismönnum Krists að hann væri sá, sem hann sagðist vera. Hann var ekki í gröfinni, hann var upprisinn. Maðurinn, sem hafði verið fjötraður, hæddur og smáður, dæmdur og loks tekinn af lífi og greftraður, reis upp frá dauðum. Upprisa hans er enn í dag jafnmikilvæg sönnun þess fyrir alla kristna menn að Kristur var Guðs sonur, og jafnframt fyrirheit um að þeir sem trúa á hann munu öðlast eilíft líf. „Ég lifi og þér munuð lifa,“ sagði Kristur. Fyrirheit upprisunnar um sigur á dauðanum og eilíft líf er mikilvægasta uppspretta trúar á Krist. Kærleiksboð- skapur hans er áfram jafnhreinn og tær og fyrir tveimur árþúsundum og heldur áfram að laða þúsundir manna til fylgis við sig ár hvert. Boðskapur Krists lifir, fylgjendur hans um allan heim hafa aldr- ei verið fleiri en í dag. Kristin kirkja hef- ur aldrei haft fleiri leiðir til að miðla boð- skap sínum og starf hennar hefur aldrei verið fjölbreyttara og öflugra en í dag. Sú hugmynd, skoðun eða trú er vand- fundin, sem hefur jafnoft verið rengd, forsmáð og afflutt, herjum og lögreglu beitt gegn henni og færð gegn henni alls konar gáfuleg rök – en lifir þó jafngóðu lífi og trúin á Krist í brjósti hundraða milljóna manna um allan heim. Hún hef- ur verið huggun í sorg, leiðarljós í erf- iðleikum, siðferðileg kjölfesta, innblást- ur til góðra verka. Íslendingum hefur trúin á Krist verið okkar mikilvægasta lífsakkeri og leið- sögn í meira en þúsund ár. Því breytir ekkert, þótt menn deili um tengsl ríkis og kirkju eða þeir séu fyrirferðarmiklir í umræðunni, sem draga kenningu Krists í efa. Morgunblaðið óskar lesendum sínum og landsmönnum öllum gleðilegra páska. E rlendur Einarsson, forstjóri Sambands ísl. samvinnu- félaga í rúmlega þrjá ára- tugi, sem var jarðsettur sl. miðvikudag, var hin unga stjarna í viðskiptalífi okkar Íslendinga á fyrstu árum lýðveldisins. Hann vakti at- hygli kornungur vegna uppbyggingar Samvinnu- trygginga, sem hann leiddi í upphafi, en þjóð- arathygli þegar hann var valinn til þess að gegna starfi forstjóra Sambands ísl. samvinnufélaga 33 ára gamall. Sambandið var þá orðið umfangs- mesta viðskiptaveldi á Íslandi og átti eftir að efl- ast mjög í forstjóratíð Erlends. Almannarómur á þeim tíma taldi það til marks um dirfsku og fram- sýni Vilhjálms Þórs, þáverandi forstjóra SÍS, að velja svo ungan mann í þetta veigamikla starf. Mestan hluta 20. aldarinnar stóðu hörð átök um Sambandið og samvinnuhreyfinguna yfir- leitt. Þeir sem þurftu að keppa við samvinnu- hreyfinguna á vettvangi viðskiptalífsins töldu vit- laust gefið í upphafi. Samvinnuhreyfingin nyti pólitísks skjóls frá Framsóknarflokknum langt umfram það, sem einkaframtakið gæti búizt við frá Sjálfstæðisflokknum og samvinnuforminu væri m.a. ætlað að tryggja samvinnufyrirtækj- unum skattalegt hagræði, sem einkareksturinn nyti ekki. Á haftaárunum var það útbreidd skoð- un, sem studd var sterkum rökum, að Sambandið og fyrirtæki þess fengju helming af öllu, hvort sem um væri að ræða innflutningsleyfi eða fjár- festingarleyfi. Af þessum sökum var mikil harka í átökum á milli samvinnuhreyfingarinnar og einkarekstrarins. Samband ísl. samvinnufélaga, kaupfélögin og dótturfyrirtæki þeirra og Sam- bandsins efldust mjög í forstjóratíð Erlends Ein- arssonar. Á síðari hluta þess tímabils var sú til- finning sterk hjá einkarekstrarmönnum, að Sambandið væri orðið að heimsveldi á íslenzkan mælikvarða og að hvergi mætti frumkvöðlum ganga vel í uppbyggingu á nýjum atvinnugrein- um án þess að Sambandið kæmi til sögunnar og hæfi samkeppni á því sviði með því ofurvaldi, sem það réði yfir. Morgunblaðið, sem á sterkar og djúpar rætur í verzluninni í landinu hafði jafnan haldið uppi harðri baráttu við Sambandið og skilgreint það, sem einokunarveldi. Þessi barátta blaðsins magnaðist mjög á síðari hluta forstjóratímabils Erlends Einarssonar og má segja að upp úr hafi soðið um og upp úr 1980. Þá gagnrýndi Morg- unblaðið harkalega kaup Sambandsins á frysti- húsi á Suðureyri við Súgandafjörð og taldi þau kaup m.a. til marks um að Sambandið stefndi að því að verða allsráðandi í íslenzku atvinnu- og viðskiptalífi. Harkaleg gagnrýni blaðsins leiddi að lokum til fundar sem ritstjórar Morgunblaðsins áttu með Erlendi Einarssyni á skrifstofu hans í Sam- bandshúsinu við Sölvhólsgötu. Ekki verður sagt að sá fundur hafi verið friðsamlegur. Hann stóð í fjóra klukkutíma og hófst með tveggja klukku- tíma hörðum deilum á milli Erlends og ritstjór- anna. Í þeim átökum kom í ljós að undir fáguðu og kurteislegu yfirbragði leyndist harðsnúinn viðskiptajöfur sem gaf ekkert eftir. Viðmælend- ur Erlends skildu betur þá öflugu uppbyggingu samvinnuhreyfingarinnar, sem orðið hafði undir forystu hans, eftir það samtal. Eftir tveggja klukkutíma harðvítugar deilur varð að samkomulagi að Erlendur lýsti viðhorf- um sínum í samtali við Morgunblaðið og fóru síð- ari tveir klukkutímarnir í að taka það. Viðtalið birtist hinn 15. september 1981. Þorsteinn Ólafs- son vék að viðtali þessu í minningargrein um Er- lend hér í blaðinu sl. miðvikudag og taldi að í því hefði lífsviðhorf hans komið fram með eftirminni- legum hætti. Af sinni hálfu hóf Erlendur Einarsson viðtalið með þessum orðum: „Ég tel að þessi gagnrýni sé ákaflega ómakleg enda er hún byggð á tilbúnum forsendum, sem ekki er fótur fyrir. Satt að segja finnst mér þetta ljótur leikur hjá Morgunblaðinu hvernig það stillir þessari gagnrýni upp.“ Ein af spurningum Morgunblaðsins var svo- hljóðandi: „Þú telur að Sambandið sé ekki nægilega stórt og þurfi að auka hlutdeild sína í atvinnulífi lands- manna. Hefur það aldrei hvarflað að þér sem for- stjóra þessa mikla viðskiptaveldis, að úti í at- vinnulífinu er mikill fjöldi einstaklinga, sem hafa brotizt áfram af miklum dugnaði og með tak- mörkuð fjárráð, sem eiga í örvæntingarfullri bar- áttu við þetta mikla veldi? Hefur það aldrei hvarflað að þér að ýmsir trúnaðarmenn sam- vinnuhreyfingarinnar hafi ef til vill ekki þroska og hógværð til þess að beita þessu mikla afli í samkeppni við þessa einstaklinga? Hefur það aldrei hvarflað að þér að það geti haft neikvæð áhrif á svona lítið þjóðfélag að einn aðili verði svo voldugur í atvinnulífinu, sem Sambandið er orð- ið?“ Í svari sínu sagði Erlendur m.a.: „Ég tel að spurningarnar séu byggðar á röngum forsend- um, en ég hef einmitt verið að sýna fram á í þessu viðtali, að samvinnuhreyfingin hefur aðeins fjórðung hlutdeildar í ýmsum höfuðþáttum við- skiptalífsins. Einkaframtakið hefur því um ¾ í sinn hlut og við skulum ekki gleyma því að það hefur sín samtök. Engu að síður hefur samvinnuhreyfingin mik- ið vald og stjórnendur hennar líka. Ég er sam- mála því og tek heilshugar undir það að til að fara með mikið vald þarf þroska og hógværð. Til að mynda fer Morgunblaðið með mikið áróðurslegt vald. Þar á það einnig við að því sé beitt af þroska og hógværð og e.t.v. ekki sízt af umburðarlyn- di...Í spurningu blaðsins er því slegið föstu, að fjöldi einstaklinga í atvinnulífinu eigi í örvænt- ingarfullri baráttu við veldi Sambandsins. Þetta er fjarstæðukennd fullyrðing. Mesta samkeppn- in á sér stað milli einstaklinga innbyrðis vegna þess að á markaðnum hefur einkareksturinn ¾ hluta. Glöggt dæmi um þetta er að finna nýlega á Akureyri. Þar urðu einstaklingar í verzlun, sem höfðu brotizt áfram af dugnaði, að gefast upp eft- ir að einkaframtakið Hagkaup færði þar út kví- arnar.“ Í samtali þessu lýsti Erlendur þeirri skoðun, að ekki væri óeðlilegt að samvinnuhreyfingin hefði 20–30% hlutdeild í dagvöruverzlun á höf- uðborgarsvæðinu. Því er ekki að leyna, að þessi ummæli hafa orðið forsvarsmönnum Morgun- blaðsins umhugsunarefni seinni árin, þegar einn og sami aðilinn er kominn með um 60% hlutdeild á þessu sama svæði. Um það eru ófá dæmi í sögu Morgunblaðsins að harðar deilur á milli blaðsins og ákveðinna einstaklinga hafi leitt til langvarandi vináttu og trausts. Sú varð raunin í þessu tilviki. Að hluta til hafði sambandið á milli Morgunblaðsins og Er- lends Einarssonar verið gott en þau samskipti, sem hér hefur verið lýst að vísu mjög lauslega, leiddu til vináttu og trúnaðar, sem stóðu til ævi- loka Erlends Einarssonar. Það kom skýrt í ljós, eftir að Erlendur hafði látið af störfum forstjóra og hallaði undan fæti hjá Sambandinu. Þá var Morgunblaðið gagnrýnt harðlega af hálfu margra þeirra, sem lengi höfðu staðið í baráttu við Sambandið og töldu, að nú ætti að láta kné fylgja kviði. Afstaða blaðsins var hins vegar sú, sem kom aftur og aftur fram í rit- stjórnargreinum, að fall Sambandsins gæti haft alvarleg áhrif fyrir íslenzkt viðskiptalíf og þess vegna ættu menn að fara sér hægt. Sá trúnaður, sem orðið hafði til nokkrum árum áður og síðar innsiglaður með þessari afstöðu blaðsins leiddi til þess að bæði Erlendur Ein- arsson og eftirmaður hans, Guðjón B. Ólafsson, veittu ritstjórum Morgunblaðsins meiri innsýn í innri málefni og vandamál Sambandsins á síð- ustu árum þess, en nokkurn hefði getað órað fyr- ir í ljósi þeirra gífurlega hörðu átaka, sem verið höfðu á milli Morgunblaðsins og Sambandsins mestan hluta 20. aldarinnar. Raunar átti það einnig við um Sigurð Markússon, sem fékk það hlutverk í hendur að ljúka viðskiptaumsvifum Sambands ísl. samvinnufélaga. Að leiðarlokum vill Morgunblaðið votta minn- ingu Erlends Einarssonar virðingu sína og send- ir eiginkonu hans og fjölskyldu samúðarkveðjur við andlát þessa merka forystumanns í viðskipta- og atvinnulífi okkar Íslendinga á fyrstu áratug- um íslenzka lýðveldisins. Þjóðernisstefna Morgunblaðsins Í nýjasta tölublaði Tímarits Máls og menningar birtist grein eftir Katrínu Jakobsdóttur sem stundar MA-nám við heim- spekideild Háskóla Íslands. Greinin nefnist Ís- land í aðalhlutverki – þjóðernisstefna Morgun- blaðsins. Í grein þessari lýsir höfundur „þjóðernisstefnu“ á þennan veg: „Þjóðernisstefn- an er náskyld ættjarðarást en hún byggist á al- gjörri tryggð við eigin þjóð eða ríki.“ Í ljósi þess að Morgunblaðið hefur sl. hálfa öld hvað eftir annað verið sakað um sviksemi við sjálfstæði þjóðarinnar, landráð og að ganga í lið með landsölumönnum af hálfu vinstrimanna get- ur blaðið vissulega vel við unað að ungur há- skólanemi lýsi þjóðernisstefnu blaðsins með ofangreindum hætti. Hins vegar gætir grundvallarmisskilnings hjá hinum unga háskólanema, þegar kemur að því að Katrín Jakobsdóttir lýsi því hvernig þjóðernis- stefna Morgunblaðsins birtist henni á síðum blaðsins. Í greininni í Tímariti Máls og menningar segir m.a.: „Fréttin um Alparósarhátíðina er dæmi um íslenzka þjóðernisstefnu eins og hún birtist í

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.