Ný saga - 01.01.1987, Qupperneq 73

Ný saga - 01.01.1987, Qupperneq 73
KONUR FYRIRGEFA KÖRLUM HÓR þegar sótt var um mildun vegna fátæktar og heilsuleys- is.3 Vorið 1823 var amtmönn- um síðan gert með konungs- bréfi að afgreiða umsóknir af þessu tagi og fella niður greiðslu sekta:4 Amtmönnum gefst þarhjá myndugleiki til að uppgefa straff fyrir hórdóm þegar sú (með honum) áreitta ektapersóna vill framhalda hjónabandinu og biður þeim seka vægðar, og þegar að öðru leyti annars ekkert finnst þar á móti né að sú fyrirbón gjörð sé í lastverð- um tilgangi. Þessi breyting auðveldaði fólki að sækja um undanþágu vegna hórsekta, enda komu hundruð náðunarbeiðna til úrskurðar amtmanna næstu ár og áratugi. Fallist var á þær flestar. Reglan um undanþágu var ítrekuð í til- skipun 24. janúar 1838, en afnumin með hegningarlög- unum 1869. Þá voru höfð hausavíxl á hlutunum, því framvegis yrði „það hjónanna sem misgjört er við" að krefj- ast opinberrar málssóknar.5 Ákvæðin um fyrirbón maka gerðu ráð fyrir því að jafnt eiginkonur sem eiginmenn héldu framhjá. Reyndin var önnur, samanber ummæli Halldóru Magnúsdóttur af Stóru-Drageyri í Skorradal í bréfi til sýslumanns í febrúar 1834: „Þareð konungleg há- tign hefur gefið konum leyfi til að biðja um uppgjöf á hór- dómssekt fyrir brotlega eigin- menn ef þær vilja framhalda sambúð og hjónabandi við þá, svo dirfist ég.. ."6 Það voru bændur sem héldu framhjá eiginkonum sínum, undan- tekningalítið með vinnukon- um á heimilinu. Á 19. öld var það líkt og viðtekinn siður. Vissulega áttu giftar konur það til að eignast börn í fram- hjáhaldi, en málum var þá háttað á þann veg að annað- hvort voru hjónin skilin að borði og sæng eða þau bjuggu sitt í hvoru lagi vegna fátækt- ar. í janúar 1814 sótti Herdís Bjarnadóttir á Búðum á Snæ- fellsnesi til dæmis um upp- gjöf sektar vegna hórdóms- brots og hafði þá verið í vinnumennsku fjarri manni sínum í 4 ár. Guðrún Guð- mundsdóttir í Árnessýslu giftist Þórði Helgasyni um 1825. Þau voru í húsmennsku saman í 2 ár, en fóru þá í vinnumensku sitt í hvora átt. Haustið 1833 eignaðist Guðrún barn með ógiftum vinnumanni og taldi fulltrúi sýslumanns að ekki væri að vænta fyrirbónar frá Þórði því þau hjónin voru ósátt. Halldóra Flóventsdóttir í Eyjafyrði eignaðist 2 böm með 4ra ára bili eftir að maður hennar hljópst á brott 4 árum eftir giftingu. Þau áttu 2 börn fyrir. Henni voru gefnar upp sakir sumarið 1822.7 Oft var eins ástatt fyrir körlum sem ekki voru samvistum við eiginkonur sínar. Til dæmis eignaðist Þórður Jónsson vinnumaður á Geitabergi í Skorradal barn með vinnu- konu þar haustið 1834, þó Helga Gísladóttir kona hans væri í vist á bænum Grund skammt þar frá.8 Líklega má leggja það að jöfnu. Hjón slitu samvistum og eignuðust börn hvort framhjá öðru. Hins vegar eru þess engin dæmi í umsóknum um uppgjöf sekta að gift kona í sambúð hafi haldið framhjá manni sínum og eignast barn sem kennt var öðrum. Karlar voru einir um slíkt. Harla venjulegt dæmi um framhjáhald gerðist á bænum Reynikeldu á Skarðsströnd árin 1814 til 1819.9 í árslok 1814 giftust þau Jón Þor- steinsson og Margrét Sig- urðardóttir, bæði til heimilis á Reynikeldu. Þar settu þau bú, hún 42 ára og fædd í prestakallinu, hann 26 ára en fæddur í Eyjafirði. Hann átti fyrir barnungan son sem var hjá þeim. í október árið eftir fæddist Margréti og Jóni dótt- ir sem hlaut nafnið Lilja. Vor- ið 1816 kom til þeirra í vist Kristín Einarsdóttir, jafn- aldri húsbónda. Hafa þau fellt hugi saman, því hún fæddi barn 2 árum síðar og lýst hann föður þess. Jón gekkst við faðerninu og var dæmdur fyrir hórdómsbrot á Skarði 22. desember 1818. Honum var gert að greiða 9 ríkisdali í Sakafallskassa og 2 ríkisdali í Jústískassa. Hann átti jafnframt að láta Kristínu fara af heimilinu. Þegar dóm- urinn gekk jafngiltu 9 ríkis- dalir einni á, loðinni og lembdri í fardögum. Það var mikið fyrir fátækan bónda, en haustið 1822 taldi Jón fram 3 hundruð til lausafjártíundar. Þá greiddu 12 bændur í hreppnum jafn háa eða lægri tíund, en 23 hærri.10 Vegna örbirgðar hafa Jón og Mar- grét síður viljað borga. Þau hafa þekkt til ákvæðisins um eftirgjöf vegna fyrirbónar maka og innan mánaðar frá dómi sóttu þau um til kon- ungs. Þau eru bæði skrifuð fyrir umsókninni, sem er á dönsku og með embættis- mannslegri skrift, en Margrét skrifaði Stefáni Stephensen amtmanni sérstakt bréf, sem er með öllu alþýðlegri hendi þó varla sé það hennar eigin. Það er dagsett 19. janúar 1819: Fátækur maður. Hann hefur örugg- lega ekki haft efni á að greiða hór- dómssekt. Það voru bændur sem héldu fram- hjá eiginkonum slnum, undantekn- ingalltið með vinnukonum á heimilinu. Á 19. öld var það likt og viðtekinn siður.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116

x

Ný saga

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ný saga
https://timarit.is/publication/806

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.