Ritmennt - 01.01.1997, Blaðsíða 75

Ritmennt - 01.01.1997, Blaðsíða 75
RITMENNT ANNÁLAR OG HEIMILDIR UM SVARTA DAUÐA getur því verið rétt en fyrst þarf plágan að koma til landsins og sú tímasetning er röng skv. Nýja annál. Vilchin biskup, Vigfús hirðstjóri og Einar Herjólfsson koma út árið 1403 en slcv. Nýja annál komu þeir árið 1402 og rétt er að geta þess að annálagrein- arnar eru eina heimildin um utanför þeirra Vilchins og Vigfúsar árið 1399. Athygli skal vakin á því sem síðan segir: „Vrdu marger firerburder og stördraumar" en við árið 1401 stendur: „Vrdu marger draumar og firerburder". Um framhaldið er það að segja að Einar og Ole (Áli) eru ekki nefndir í öðr- um annál en Nýja annál og þarna réðu menn gátuna um Einar Herjólfsson. í Nýja annál segir: „kom ut Hual einar Heriolfs son" en í annálagreinunum: „Kom i Hual- fiörd Einar Heriölffsson".44 Árið 1404 segir frá dauða Höskuldar ráðsmanns í Slcálholti sem Nýi annáll segir að hafi dáið „a iola daginn sialfvann" árið 1402 en hann er sá annáll „sem líklegur er til að vita sönn tíð- indi úr þeim stað" að mati Jóns Helgason- ar.45 Prestarnir eru eklci nefndir í öðrum annálum en þeir lcoma við sltjöl frá þessum tíma og vitað er að þeir létust í plágunni. Hvers vegna aðrir annálar nefna þá eltlti sltal ósagt látið. Hugsanlegar ástæður gætu verið að höfundar þeirra liafi eltld liaft ör- ugga vitnesltju um dauða þeirra á þessum tíma eða eltlti séð ástæðu til að nefna þá. Rétt er að benda á að útgefandi íslenslts fornbréfasafns telur að Steinmóður liafi dáið 1404 en Þórður og Halldór 1403 en testa- mentisbréf þess síðastnefnda er dagsett 8. des. 1403.46 í framhaldinu cru allir lærðir menn í Hólabisltupsdæmi sagðir látnir nema sjö prestar og þrír djáltnar en óvíst er hvort bróðirinn á Þingeyrum sé talinn með. Þessar upplýsingar eru hvergi annars staðar og vissulega er það einkennilegt að þessar annálagreinar hafi þennan fróðleilt úr Hóla- bisltupsdæmi. Aðrir annálahöfundar virðast eltlti hafa vitað af þessu og hvergi ltemur þetta fram í fornum skjölum. Getur þetta staðist? „Mannfall hid sama vard vm allt land" segir við árið 1405 og síðan kemur tölfræðin: „lifdu prestar vj j Hölabisltups- dæme, enn eige aller 1 j Skalhollts Bisltups- dæme". Þetta gengur eltlti upp hvernig sem það er sltilið, a.m.k. eltlti varðandi Hóla- biskupsdæmi. Ef mannfallið er það sama árið 1404 og árið 1405 hvernig stendur þá á því að af hinum tíu lærðu mönnum sem lifðu eftir árið 1404 eru sex enn uppistand- andi árið 1405? Gera má ráð fyrir að um 180 lærðir menn hafi verið í Hólabisltupsdæmi og ef tölurnar eru réttar þá eru þetta um 95% árið 1404.47 Hvergi noltlturs staðar eru dærni um slíltt mannfall af völdurn plág- unnar.48 Var mannfallið það sama árið eftir í tölum talið eða að lilutfalli? Hvorugt geng- ur upp. í Nýja annál eru eltlti nefndar tölur fyrir Sltálholtsbisltupsdæmi í heild en sé talan 50 rétt, sem annálagreinarnar til- greina, þá er talið að rúmlega 80% lærðra 44 Annálai 1400-1800 I (Nýi annáll|, bls. 9-10 nm. Annálai 1400-1800 III (Vatnsfjarðarannáll elsti), bls. 22. Þorkell Jóhannesson: Plágan mikla 1402-1404, bls. 79-80. 45 Jón Helgason: Tólf annálagreinar frá myrkum árum, bls. 407. 46 íslenzkt fornbréfasafn III, bls. 684. Sjá um prestana í nafnaskrá sama bindis og hjá Stefáni Karlssyni í Islandske originaldiplomer indtil 1450. Rétt er að benda á að Steinmóður hefur dáið á undan Halldóri enda tók Halldór arf eftir Steinmóð. 47 Gunnar Karlsson og Helgi Skúli Itjartansson: Plág- urnar miklu á íslandi, bls. 16. 48 Jón Olafur Isberg: Sóttir og samfélag, bls. 201. 71
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170

x

Ritmennt

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ritmennt
https://timarit.is/publication/859

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.