Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Morgunblašiš

og  
S M Þ M F F L
. . 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 . .
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |



Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Morgunblašiš

						-^8
MIÐVIKUDAGUR 16. DESEMBER 1998
MORGUNBLADIÐ
AÐSENDAR GREINAR
Meistari
Thor
ÞAÐ er mikið fagnaðarefni öllum
læsum íslendingum að Thor Vil-
hjálmsson skuli hafa sent frá sér
nýja bók: Morgunþulu í stráum.
Kynni okkar Thors ná svo langt aft-
ur sem nokkur önd hefur hikst í
mínu brjósti - þannig að líf mitt hef-
ur alltaf verið upplýst eða tvílýst af
. hans stóra anda og sterku nærveru.
Ég ólst upp í raðhúsi inni í Karfavogi
þar sem hann skar sig úr hópi borg-
aralegra nágranna sem héldu til
vinnu sinnar á morgnana og skildu
okkur strákana í götunni eftir í fót-
bolta og tindátaleik án þess við sæj-
um fullorðinn karlmann allan daginn
- nema póstburðarmanninn og Thor.
„Hvað gerir hann?" - „Hann skrifar
bækur." - „Já, en vinnur hann ekki
eitthvað?" var spurt. Einhvers stað-
ar inni á milli heimuglegra
bókastafla, undir skini furðumynda á
vegg sat þessi eldmóðugi maður og
lagði út net sín til að fanga hugsun
og drauma nútímamannsins á fljúg-
andi ferð um heiminn allan og skila
*konum til okkar eftir aðgerð með
sínum litskrúðuga, myndræna og til-
finningaheita stíl sem íslenskar bók-
menntir hafa ekki séð annan slíkan.
Rannsakar mannshugann
Menn vissu ekki hvað þetta var.
„Þetta er engin saga," var sagt.
„Hvar byrjar þetta?" „Er enginn
söguþráður?" „Fer ekki allt vel að
lokum?" „Hvað verður um elskend-
urna?" „Ná þau saman í sælu hjóna-
sængur?" Viðmið íslendinga um
^rvað væru bókmenntir dugðu ekki
tií að nema þessi verk. Einn maður
og myndir bruna hjá og inn í huga
hans sjálfs, jafnt í svefni sem í vöku,
sífelld rannsókn á manninum og
hlutskipti hans á okkar öld, miðlað
með sprengikrafti málsköpunar
sem færði mörk hins mögulega í
okkar bókmenntum langt út í óviss-
una að berja á nátttröllum hinnar
almæltu stöðnunar - eins og Þór
sjálfur þrumuguðinn, verndari
menningarinnar, gerir jafnan í aust-
urvegi - þangað sem enginn hefur
enn getað fylgt Thor á stílfluginu þó
að hann hafi með öræfaferðum sín-
um um jötunheima styrkt varnir
okkar, bægt háskanum frá um sinn
og búið til andrými og numið víðátt-
ur sem gera okkur hinum lífið bæri-
legra og ríkara.
I skáldsögunum hefur Thor farið
víða um lendur mannshugans, skoð-
að okkur í blíðu og stríðu og lýst því
óræða, hraðanum, angistinni og ein-
semdinni. Þrátt fyrir alla mann-
mergðina hafa persónur hans farið
um í örvæntingu og oft ekki náð
sambandi við aðrar manneskjur
nema í örskotsblossa ástarlostans.
Um skeið var íslenska þjóðin eins og
Sagan er fagur vitnis-
burður, segir Gísli Sig-
urðsson, um kynngi
höfundar sem ruddi nú-
tíma eftirstríðsáranna
braut inn í íslenskar
bókmenntir.
mannmergðin í þessum sögum, hún
náði ekki sambandi við þær gjafir
sem henni voru gefnar. I kringum
1960 þýddi Thor dálítið af leikritum
og á 9. áratugnum gerðist hann
helsti miðill stórvirkja utan úr hin-
um víða heimi bókmenntanna, færði
okkur til dæmis Hlutskipti manns
eftir André Malraux, Nafn rósarinn-
ar eftir Umberto Eco og Hús and-
anna eftir Isabel Allende. Mitt í
þessari stórskotahríð kom hann svo
með Grámosann þar sem hann söng
sig loks inn í hjörtu landsmanna.
Enda höfðu eldri sögur hans þá
skotið frjóöngum og búið jarðveginn
undir að taka við hinu nýja stórvirki.
Af eldri bókum skar Folda sig úr
í viðtökum. Þar kom Thor heim og
skrifaði söguþætti, bæði klassískan
svaðilfaraþátt um lífsháska í ís-
lensku óveðri á heiði, og ferðaþætti
um nútímalegri svaðilfarir meðal-
jónsins: í verkalýðssendinefnd í
austurveg og á sólarströnd. I þess-
um þáttum sá þjóðin sig í hetjulegri
Jmmmmmmmmammmmami......
GANGAÍGAMÐ I
Jólasvcinn í heimsókn
á hverjum dcgi frá
12. desember!
íFJÖtSKYU>U-OC
HOSDÝRACAKOUHINN
¦mWHB
i	
	UNDIR-FATALÍNA
Sími    564    1475
Jaklcapeysuúrvalið
er í Glugganum
Glugginn
Laugavegi 60, sími 551 2854
Ert þú aflögufær?
Gíróseðlar Uggja frammi f
öllum bönkum, sparisjóöum
og á pósthúsum.            Sn
Þú getur þakkað fyrir þitt hlutskipti
Gefum bágstöddum von
fortíð og spéspegli nú-
tíðar og gat notað sem
lykil    að    sagnaheimi
Thors til að feta sig ut-
ar á djúpmiðin. Sams
konar lykil fundu menn
í   styttri   ferðaþáttum
hans og syrpuskrifum í
tímaritinu        Birtingi
forðum tíð. Og þegar
Grámosinn   kom   var
eins og allir væru nú
loksins             tilbúnir.
Kannski var það líka
sú hugmynd að kanna
sögulegan         atburð,
sögulega   persónu   og
gera henni skil með að-
ferðum    nútímaskáld-
sögu sem höfðaði til söguþjóðarinn-
ar. Fornsöguþjóðarinnar.
Eys úr gnægtabrunni
fornsagnanna
Og nú hefur hann endurtekið leik-
inn, kafað að uppsprettulindum
vorrar tungu í fornsagnaarfinum og
komið upp með persónu Sturlu Sig-
hvatssonar, höfðingjann ættstóra og
metnaðarfulla sem var blóðugur upp
fyrir axlir í átökum Sturlungaaldar,
manninn sem sá á eftir Tuma stóra
bróður sínum undir öxi biskups-
manna á Hólum og elti menn Guð-
mundar góða biskups allt út í
Grímsey til hefndar, þar sem æsku-
vinur hans Aron Hjörleifsson slapp
naumlega, manninn sem náði Sol-
veigu Sæmundsdóttur úr Odda áður
en Snorri föðurbróðir hans Sturlu-
son hafði ráðrúm til þess, manninn
sem var niðurlægður ógurlega af
ungum sveinum úr Vatnsfirði sem
réðust á heimakonur á Sauðafelli
þegar Sturla hafði brugðið sér af bæ
- eftir að hann sjálfur hafði staðið á
bak við víg fóður þeirra, manninn
sem gekk suður til Róms að leita sér
sáluhjálpar eftir óhæfuverk og
grimmilegar hefndir, manninn sem
féll loks með Sighvati fóður sínum á
Örlygsstöðum í ráðleysi fyrir of-
urefli óvinaliðs. Þessi maður er þeg-
ar orðinn ódauðlegur í íslendinga-
sögu Sturlu Þórðarsonar - en þeir
Sturlungar voru bræðrasynir.
Þennan mann rannsakar Thor í
Morgunþulu í stráum og leiðir hann
fram úr myrkri aldanna með upp-
safnaðri kynngi orða sinna og yfir-
vegaðri snilld meistarans sem hefur
náð svo algjöru taki á listforminu að
hann getur lagt fyrir okkur að því
er virðist með áreynslulausu flæði
og   meitlaðri   djúphygli   vandlega
slípaða gimsteina . í
stuttum köflum sem
lýsa upp andrána og
hlutskipti manns í ná-
vígi við náttúru, dauða,
Guð og aðrar mann-
eskjur á þeirri öld sem
þekkti ekki hraða nú-
tímans og angur okkar
tíma - en lagðist engu
að síður þungt á fólk, líf
þess og limi.
Og færir okkur
lifandi mann
Nálægðin er mikil í
Qfgi;                  þessu verki, bæði milli
Sigurðsson             okkar   og  persónanna
en líka milli þeirra
sjálfra. Það er ekki horft á mannlíf-
ið í gegnum gler heldur finnum við
fyrir lífinu, hitanum, kuldanum,
veðrinu, manneskjunum, hugmynd-
unum, og göngum inn í þann mið-
aldaheim sem Thor hefur smíðað
okkur utan um Sturlu og þá veröld
sem hann hrærðist í, bæði hinn
holdlega og jarðneska þátt en líka
hugmyndirnar sem voru á sveimi
meðal trúfræðinga og mennta-
manna á hans dögum. Þetta er saga
einstaklings sem mætir miklum ör-
lögum og er jafnvel stundum eins
og stefnulaust rekald sem öldur
mannlífsins brotna á. Við lesum
hægar lýsingar á óhaminni náttúru
þar sem mennirnir feykjast til og
frá, jafnt í ofviðri á sjó sem í hríðar-
byl á heiðum uppi, við finnum lykt-
ina og hina hægu framvindu ferðar-
innar miklu sem Sturla tekst á
hendur með suðurgöngu sinni, allt
til Rómar þar sem hraðinn eykst í
mannmergðinni og borgarmenning-
unni og saga Sturlu verður að sögu
okkar og nútímans í verkum Thors
sjálfs þar sem tilveran þyrlast í
kringum persónurnar.
Þetta er ekki í fyrsta sinn sem
Thor sendir persónu í skáldverki í
langt ferðalag suður um Evrópu og
til Rómar. Hér hefur allt þó annan
róm, annan hraða, en við hljótum að
hugsa um það í sömu andrá og
ferðalög annarra persóna Thors um
sömu slóðir. Og það er kannski í
Róm, borginni eilífu, sem við tengj-
umst lífi og persónu Sturlu best.
Þessi borg laðar fram nútímamann-
inn í honum, og um leið fornmann-
inn í okkur.
Thor lætur Sturlu hitta mennta-
menn og trúfræðinga álfunnar á
viðkomustöðum hans og opnar
þannig hugmyndaheim kirkjunnar
sem má ætla að hafi verið á margra
vitorði um þessar mundir. Sturla
svelgir í sig fræði um Frans frá
Assisi, krossferðirnar og Parísar-
skólann í heimspeki en segja má að
almennir íslendingar hafi miklu
veraldlegri lífssýn og fornlegri hug-
myndir um Sturlunga og þeirra ver-
aldlegu samtímamenn, að þeir hafi
fremur hrærst í dróttkvæðum, goð-
sögum og fornum fræðum um land-
námsmenn og konunga en í nýjustu
trúmálum sunnan úr álfu - eins og
Guðmundur góði sem tók upp hug-
myndir betlimunka og gerði litla
lukku hjá þeim sem studdu hann til
embættis, þar á meðal ættmennum
Sturlu. Með þessari áherslu á trú-
málin blandar Thor sér í umræðu
miðaldafræðinga um hugmynda-
heim Islendinga á miðöldum, leggur
skáldverk sitt fram til fræðanna á
sambærilegan hátt og Umberto Eco
gerði með Nafni rósarinnar.
Meginhluti Sturlungu, íslendinga
saga, er skráð af Sturlu Þórðarsyni,
ættingja þátttakenda í valdabaráttu
og pólitík sturlungaaldar. Hann
segir sögu samtíðar sinnar og lætur
hana hnitast um helstu persónur og
stóratburði sem honum þykir vera.
Nú hefur Thor samið nútímasögu
um forna atburði, skoðað og rann-
sakað þann hugarheim og aðstæður
sem gætu hafa búið að baki því sem
Sturla Þórðarson segir um frænda
sinn Sturlu Sighvatsson í sögu
sinni. Thor reynir að skilja hvað
knýr Sturlu Sighvatsson áfram og
af hverju hann bilar að lokum - ef
hann þá gerir það. Þetta er nútíma-
saga um persónu í fornri sögu þar
sem Thor beitir sínu mikla innsæi
til að nálgast mann úr annarri
menningu og skilja lífsgrundvöll
hans. Hann segir sögu einstaklings
sem verður okkur nákominn og
snertir okkur með svo beinum hætti
að þekking á sjálfri Sturlungu verð-
ur óþarfur milliliður. Sturla var
virkur þátttakandi í valdabaráttu
aldar sinnar en í Morgunþulu í strá-
um hverfum við inn í huga hans og
fylgjumst með angist og átökum í
óblíðum heimi þar sem líf og dauði
stóðu mönnum miklu nær en nú er
tíðast. Sagan er fagur vitnisburður
um kynngi og töfrabrögð þess
meistara sem ruddi nútíma eftir-
stríðsáranna braut inn í íslenskar
bókmenntir og hefur alla tíð síðan
staðið í orrustunni miðri þar sem
hríðin er hörðust.
Höfundur er íslenskufræðingur
Stjornvöldum ber skylda
til að varðveita atvinnu-
réttindi allra
EKKI er óeðlilegt að
menn deili um stjórnun
fiskveiða. Eg hef oft
blandað mér í þær deil-
ur enda haft um þær
meiningar. Það er þó
ekki efni þessa greinar-
korns.
Hvernig sem við
stjórnum fiskveiðunum
þá eru þeir sem eru
handhafar veiðileyf-
anna handhafar sér-
stakra atvinnuréttinda.
Þessi atvinnuréttindi
ber stjórnvöldum að
verja með öllum ráðum.
Þeim ber skylda til að
varðveita atvinnurétt-
indi allra - jafnt þeirra sem róa á
aflamarki og hinna sem hafa króka-
leyfi. Og þetta er að sjálfsögðu
hægt. Löggjöfin um stjórnun fisk-
veiða er fyrst og fremst hagstjórn-
artæki. Vandamálið er að sjávarút-
vegsráðuneytið, sem er haldið
þorskveiðifælni, er alltaf að rugla
þessu tvennu saman - hagstjórn og
fiskfriðun. Það að tryggja króka-
bátum afkomu er pólitísk ákvörðun
sem kemur öllum til góða. Króka-
bátarnir   eru   í   dag   alls   ekkert
Einar Oddur
Krisljánsson
vandamál. Tekist hef-
ur að ná utan um
stærð þessa flota og
þokkalegri sátt ætti að
vera auðvelt að ná um
fjölda sóknardaga sem
tryggði þeim rekstrar-
grundvöll. Þessir bát-
ar taka í raun ekkert
frá öðrum eins og
sjávarútvegsráðuneyt-
ið er því miður svo oft
að staglast á. Afli
þeirra kemur að sjálf-
sögðu úr hafinu og
hann sveiflast til frá
ári til árs.
Stundum er tíðin
erfið og þorskurinn
leggst frá landinu. Þá veiða þessir
bátar lítið og ekkert við því að geraj
menn harma bara hlutinn sinn. I
annan tíma gengur betur - eins og á
undanförnum misserum. Veðráttan
hefur verið hagstæð og mikið fisk-
magn á grunnslóðinni. Tímabundin
velgengni þessara báta má þó ekki
rugla menn í ríminu. Að sjálfsögðu
hefur það engin áhrif á lífríki hafs-
ins hvort þessi skip veiða fimm eða
tíu þúsund tonnum meira eða minna
af þorski frá ári til árs. Það er hrein
Að sjálfsögðu hefur það
engin áhrif á lífríki
hafsins, segir Einar
Oddur Kristjánsson,
hvort krókabátar veiða
fimm eða tíu þúsund
tonnum meira eða
minna af þorski frá
______ári til árs.
firra að halda öðru fram. Ég er þess
fullviss að lögin um stjórnun fisk-
veiða standast og því er auðveldlega
hægt að tryggja atvinnuréttindi
allra.
Hins vegar eru aðrir sem trúa því
að í dómi Hæstaréttar felist þau
skilaboð að fiskveiðum við ísland
megi ekki stjórna öðruvísi en
þannig að útdéilt sé kvótum jafnt til
allra landsmanna. Ég ráðlegg
mönnum eindregið að reyna ekki að
hugsa til enda afleiðingar slíks fyr-
irkomulags fyrr en eftir jól.
Höfundur er alþingismaður.
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72