Tíminn - 30.10.1941, Page 1

í RITSTJÓRI:
| ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON.
ÍFORMAÐUR BLAÐSTJÓRNAR:
JÓNAS JÓNSSON.
ÚTGEFANDI:
FRAMSÓKNARFLOKKURINN.
25. ár.
Trúnadarbrotid
við Alpingi
Þingsályktunartillaga
frá Svcinb. Högnasyni
Sveinbjörn Högnason flytur
í sameinuðu þingi þessa
tillögu til þingsályktunar vegna
trúnaðarbrots við Alþingi:
Alþingi ályktar að skora á
ríkisstjórnina, að hún láti
rannsókn fara fram á því, hver
hefir gerzt sekur um trúnaðar-
brot við Alþingi, með því að
skýra einu dagblaði bæjarins
frá því, sem gerðist á lokuðum
fundi í sambandi við brezk-ís-
lenzka fisksölusamninginn.
í greinargerð segir: Eins og
kunnugt er, skýrði Morgunblað-
ið frá því, strax daginn eftir,
hvað gerzt hafði á lokuðum
fundi Alþingis, er brezk-íslenzki
fisksölusamningurinn var þar
til umræðu. Getur slíkt ekki
komið fyrir nema einhver al-
þingismanna gerist sekur um
trúnaðarbrot við þingið. Þar
sem tímarnir eru nú hins vegar
þannig, að margt það, sem Al-
þingi verður að láta til sín taka,
er heppilegra að athuga í kyrr-
þey, þá verður það að teljast
mjög alvarleg athöfn að slá það
vopn úr hendi þjóðar sinnar, og
skiptir þar engu, hvers eðlis
það mál er, sem um er að ræða.
Þar sem grunur leikur einnig
á, að einn ráðherranna sé við
þetta mál riðinn, liggur það í
augum uppi, að þingið er tæp-
ast starfhæft fyrr en mál þetta
er upplýst og skorður reistar við
því, að þetta komi fyrir fram-
vegis.
íþróttakennsla á
vcgum U. M. F. í.
Frá Ungmennafélagi íslands
hafa blaðinu borizt þessi tlð-
indi:
íþróttanámskeið verða haldin
hjá sambandsfélögunum víðs-
vegar á landinu í vetur. Hafa
þegar verið ráðnir 7 íþrótta-
kennarar til að ferðast um með-
al félaganna og kenna allskon-
ar frjálsar þróttir og leikfimi.
Námskeiðstími er frá 2 til 8 vik-
ur á hverjum stað. Þessir kenn-
arar eru þegar ráðnir og eiga
að kenna á eftirtöldum stöðum:
Davíð Sigurðsson, Hvamms-
tanga: í Norður-Þingeyjarsýslu.
Helgi Sveinsson, Siglufirði:
Á Austfjörðum.
Hjálmar Tómasson, Auðsholti:
í Hornafirði og á Vestfjörðum.
Jón Bjarnason, Hlemmiskeiði:
Á Eyrarbakka og Stokkseyri.
Jón Þórisson, Reykholti: Á
Snæfellsnesi og í Eyjafirði.
Matth. Jónsson, Kollafj.nesi:
í Dölum, Reykhólasveit og
Geiradal.
Óskar Ágústsson, Sauðholti:
í Borgarfirði og Landeyjum.
Fyrirhugað er, að Ungmenna-
félag íslands haldi landsmót í
iþróttum að Reykholti í Borg-
arfirði í júnímánuði næsta vor.
Veröa verkföll bönnuð
Verkföll eru nú að hefjast i
ýmsum þýðingarmiklum at-
vinnugreinum í Bandaríkjun-
um. Er talið að Roosevelt hafi í
undirbúningi að fá samþykkt
lög, er banna verkföll.
RITSTJ ÓRNARSKRIFSTOFUR :
EDDUHÚSI, Lindargðtu 9A.
Símar 3948 og 3720.
AFGREIÐSLA, INNHEIMTA
OG AUGLÝSINGASKRIFSTOFA:
EDDUHÚSI, Lindargötu 9A.
Simi 2323.
PRENTSMIÐJAN EDDA hi.
Reykjavík. fimmtndaginn 30. okt. 1941
110. blað
Hvað á sú ríkisstjórn að gera, sem
ekki getur leyst helzta vandamál
þjóðarínnar?
I blöðum Sjálfstæðis-
flokksins er haldið áfram að
hamra á því, að lausnar-
beiðni þjóðstjórnarinnar sé
Framsóknarflokknum að
kenna. Birta þau daglega
nýjar röksemdir til þess að
sanna þessa fullyrðingu
sína, og myndi það verða
laglegt safn af tvísöngs-
„plötum“, ef einhver hirti
um að tína þær saman í eitt.
Tíminn hirðir þó ekki um það
að sinni, að tína allt það
rusl saman, en vegna þess-
ara marggefnu tilefna þykir
rétt að rifja upp aðdragand-
ann að lausnarbeiðninni ennþá
einu sinni.
Það var eitt af yfirlýstum að-
alverkefnum þjóðstjórnarinnar,
að vinna að lausn dýrtíðar-
málsins. Allir stuðningsflokkar
hennar töldu það líka aðalverk-
efni hennar og kepptust við að
halda fram nauðsyn víðtækra
ráðstafana í þessum efnum.
Þetta var t. d. mjög skilmerki-
lega orðað í ísafold 11. þ. m. í
stórri, þrídálkaðri fyrirsögn,
svohljóðandi:
„SAMEIGINLEG LAUSN
DÝRTÍÐARMÁLANNA GRUND-
VÖLLUR ÞJÓÐSTJÓRNARINN-
AR.“
í grein blaðsins sagði m. a.
á þessa leið:
„Svo sem kunnugt er, situr nú
þjóðstjórn að völdum, sem hefir
stuðning þriggja aðalflokka
þingsins. Af þessu leiðir, að ef
stjórnin sjálf getur ekki orðið
sammála um tillögur til lausn-
ar dýrtðarmálunum og þar
skilji í veigamiklum atburðum,
getur farið svo, að sá grund-
völlur, sem myndun þjóðstjórn-
arinnar hvíldi á, sé þar með
horfinn.“
Það má óhætt segja, að ísa-
fold hafi hér túlkað sameigin-
lega skoðun allra stjórnarflokk-
anna.
Þegar stjórnin baðst lausnar
lá það fyrir, óyggjandi og ó-
hrekjanlega, að stjórnin gat
enga sameiginlega lausn fund-
ið í dýrtíðarmálinu.
Iföfðu inö}»ulcikarnir
fyrir sainkomulagl
verið þrautreyndir?
Einhverjir kunna að spyrja,
hvort möguleikarnir fyrir sam-
komulagi milli flokkanna hafi
verið þrautreyndir.
í stytztu máli er þessu að
svara:
1. Fyrir hálfu öðru ári, þegar
ljóst var, að verðhækkun er-
lendu varanna myndi verða ein
aðalorsök aukinnar dýrtíðar,
bar viðskiptamálaráðherra fram
tillögu um eftirlit með flutn-
ingsgjöldum, sem áttu stóran
þátt í verðhækkununum. Sam-
komulag náðist ekki um hana.
2. Um seinustu áramót, þegar
blöð Sjálfstæðisflokksins og Al-
þýðuflokksins heimtuðu fulla
dýrtíðaruþpbætur, varaði for-
sætisráðherra mjög við kapp-
hlaupinu milli kaupgjaldsins og
verðlagsins, er af þessu myndi
(Framh. á 4. síðu)
Ræða Roosevelts
Einangrunarsmnar verða að velja á milli
hans og Hitlers
Ræða Roosevelts forseta síð-
astliðið mánúdagskvöld hefir
vakið mikla athygli. Forsetinn
var enn harðorðari í garð naz-
ista en nokkru sinni fyrr.
— Við höfum lofað að eyði-
leggja nazismann, sagði hann,
og við munum gera það. Við
eigum um tvennt áð velja:
Beygja okkur fyrir Hitler og
bófum hans eða að berjast fyrir
því frelsi, sem við njótum nú.
Við höfum valið síðari kostinn.
En til þess að sigra þurfum vér
að margfalda framleiðsluna.
Hvorki hagnaðarvonir stóriðju-
hölda eða klíkuskapur verka-
lýðsleiðtoga má hindra okkur
í því starfi. Og við verðum að
eignast her, sem er betri og öfl-
ugri en nokkur annar her.
Hitler ætlaði að hræða okkur
með því að sökkva amerískum
skipum, sagði forsetinn enn
fremur. En það hefir aðeins hert
okkur í þeim ásetningi, að láta
vopnin, sem við sendum vinum
okkar, komast til ákvörðunar-
staðarins, en ekki lenda á hafs-
botni.
Mesta athygli vakti þó það
atriði ræðunnar, að forsetinn
sagðist hafa komizt yfir leyni-
skjöl, er sönnuðu, að Þjóðverjar
ætluðu að gera ríkin i Suður-
Ameríku að skattlöndum sín-
um. Jafnframt hefði hann sann-
anir fyrir því, að nazistar ætlu-
uðu að gera kirkjuna að áróð-
urstæki sínu og láta hana
byggja boðskap sinn á bók Hitl-
ers, „Mein Kampf.“
Þetta mun mörgum ekki
þykja trúlegt, sagði forsetinn.
Þjóðverjar þræta fyrir þetta að
sinni. En upplýsingar mínar eru
eigi að síður réttar. Það er
þetta, sem bíður okkar, ef Hitl-
er sigrar.
í löndum Bandamanna hefir
ræðunni verið vel tekið. Þar er
hún talin merki þess, að for-
setinn sé ákveðinn í því, að láta
vopna amerísku kaupförin og
láta þau sigla til hafna Banda-
manna. Það síðarnefnda væri
geisilegur ávinningur fyrir
Breta.
A.
Fréttir frá Stykkishólmi. — Úr Suður-Þingeyjarsýslu. — Akvegur yfir Lág-
heiði. — Rafstöð í Ólafsfirði.
Fréttaritari blaðsins i Stykkishólmi
skrifar: Við Breiðafjörð var tíðarfar
einmuna gott, allt frá vordögum og
fram í september, en þá brá til ó-
þurrka, og síðan í miðjum september
hefir tíð verið mjög óstöðug og úrkoma
hefir nú aö mestu lokið við ræktun á
iandi því, er það tók til ræktunar
haustið 1933, en eftir er að legga vegi
um það. Félagar eru um 40 og eiga
sumir % ha/, aðrir 1 ha. og nokkrir 2
ha. í sumar var landið mælt nákvæm-
venju miklu var slátrað í haust, var
ekki unnt að geyma allt kjötið í kaup-
staðnum. Var því um 11 þús. skrokkúm
komið í geymslu á Ólafsfirði og í
Reykjavík. í sumar heyjuðu bændur í
Suður-Þingeyjarsýslu fremur vel, enda
Lindbergh.
Þau ummæli vekja þó ekki
síður athygli, að Roosevelt sagði
að Bandaríkin yrðu að eignast
bezta her heimsins. Þes er ekki
beinlínis þörf í varnarskyni. En
hinsvegar verður þess. þörf, ef
Bandaríkin fara í stríðið. —
Ræðu forsetans hefir vitan-
lega verið illa tekið í Þýzka-
landi. Sérstakega hefir upp-
ljóstrunum hans verið mótmælt
og því haldið fram, að þær bæru
þess merki, að hann væri sjúk-
ur hugóramaður.
En mikilvægi þessara upp-
ljóstrana forsetans er fólgið í
því, að þeim er fyrst og fremst
stefnt gegn einangrunarsinnum
í Ameríku. Nú verða þeir að
velja á milli: Hvort ætlið þið
heldur að trúa Roosevelt eða
Hitler, eða m. ö. o. : Hvort eruð
þið heldur með Roosevelt eða
Hitler.
Einangrunarsinnar hafa flest-
ir haldið því fram, að Hitler
stefndi ekki að heimsyfirráð-
um og Ameríka væri því óhuit.
Uppljóstranir forsetans sýna
hið gagnstæða. Einangrunar-
sinnar eru því settir í þá klípu,
að annaðhvort verða þeir að
segja Roosevelt eða Hitler
ljúga.
Einangrunarsinnar hafa enn
talsvert öflugt fylgi í Banda-
ríkjunum. Forystumenn þeirra
eru einkum öldungadeildar-
mennirnir Nye og Wheeler, sem
báðir eru í demókrataflokknum,
og Lindbergh flugkappi. Af
þessum mönnum nýtur Lind-
bergh mestrar almenningshylli
og margir spá því, að hann eigi
eftir að verða oddviti stjórnar-
andstöðunnar, ef Bandaríkin
fara í styrjöldina.
Lindbergh er rúmlega fertug-
ur. Faðir hans var öldunga-
(Framh. á 4. síðu)
Á víðavangi
SEINASTA HÁLMSTRÁIÐ.
íhaldsblöðin hafa nú aðeins
eftir lítið hálmstrá, sem á að
bjarga flokki þeirra yfir torfær-
urnar í dýrtíðarmálinu. En það
mun bresta, eins og allt annað.
Blöðin segja, að ráðherrar
Sjálfstæðisflokksins hafi haft
ástæðu til að halda, að ráð-
herrar Framsóknarflokksins
væru fylgjandi „frjálsu leið-
ina.“ Þetta er hreinn heila-
spuni. Ráðherrar Sjálfstæðis-
flokksins töluðu fyrst um það í
alvöru að reyna „frjálsu leið-
ina“ á ráðherrafundi laugar-
daginn 18. þ. m. Framsóknar-
ráðherrarnir létu þá svo um-
mælt, að ef það væri tryggt áð-
ur en þingið færi heim, að
„frjálsa leiðin“ næði sama á-
rangri og lögfestingin, myndu
þeir geta fellt sig við hana.
Var því tekinn frestur til að at-
huga þetta. Sú athugun leiddi
í ljós, að slíkt mætti teljast von-
laust. Ráðherrar Framsóknar-
flokksins lýstu þá yfir því, að
þeir gætu ekki fallizt á „frjálsu
leiðina". Þetta vissu ráðherrar
Sjálfstæðisflokksins vel, þegar
endanleg ákvörðun var tekin,
og einnig það, að það myndi
orsaka lausnarbeiðni stjórnar-
innar, ef frv. Eysteins Jónsson-
ar yrði ekki gert að stjórnar-
frumvarpi. En vitanlega eru það
aðalatriðin í þessu sambandi.
NÝ JAFNAÐARMENNSKA.
Alþýðuflokkurinn telur sig nú
hafa lagt fram tillögur í dýr-
tíðarmálinu. Er það aðalefni
þeirra, að þriggja manna nefnd
skuli ráða verðlaginu á afurð-
um bænda. Með slíku fyrir-
komulagi er bændum alger-
lega meinað að ráða nokkuð
um það, hvað þeir fá fyrir
vinnu sína en verkamenn eiga
að hafa frjálsar hendur til að
knýj a f ram kauphækkanir.
Önnur stéttin á að vera bundin,
hin á að vera frjáls. Alþýðu-
flokksforkólfarnir hafa þannig
varpað frá sér sínum gömlu
kenningum um jafnaðar-
mennsku, en fengið aðra að láni
hjá hinum nýju lærifeðrum
sínum, kommúnistum. Þessi
nýja jafnaðarmennska kemur
líka greinilega fram í greinar-
gerð tillagnanna. Þar segir um
núverandi tilhögun á verðlags-
málum landbúnaðarins, að
hætta sé á því „að þaff snúist
upp í það aff tryggja ákveffnum
stéttum ekki lakari kjör en
öffrum tilteknum stéttum.“ En
það má ómögulega ske, að dómi
Stefáns Jóhanns. Það kemur
ekki til mála, að tryggja bænd-
um svipuð kjör og hliðstæðum
stéttum. Það samrímist ekki
hinni nýju jafnaðarmennsku,
sem á að rétta við Alþýðuflokk-
inn.
mikil. Grasspretta og nýting heyja var
í bezta lagi og uppskera úr görðum
óvenjulega góð. — Frá Stykkishólmi og
Grundarfirði hafa 10—12 dragnóta-
bátar stundað veiðiskap í sumar. Afla-
liæsti báturinn hefir aflað fyrir rúmar
60 þús. kr. frá 1. júní til 20. október.
Afli þessara báta hefir ýmist verið
lagður í skip til útflutnings, eða hrað-
frystur í frystihúsi Kaupfélags Stykk-
ishólms í Stykkishólmi. — Vélskipið
Olivette stundaði síldveiðar í sumar,
en eftir það hefir hún stundað fiski-
veiðar frá Stykkishólmi. — í Grundar-
firði og Stykkishólmi er nú verið að
reisa ný frystihús. Sigurður Ágústsson
kaupmaður byggir frystihúsið í Stykk-
ishólmí, en í Grundarfirði var stofnað
hlutafélag um byggingu frystihússins,
og er bygging þess hafin fyrir nokkru.
Bæði þessi nýju frystihús eru vand-
aðar steinbyggingar. — Kaupfélag
Stykkishólms er líka á þessu hausti að
byggja allstórt verzlunarhús í Grafar-
nesi í Grundarfirði. Hefir kaupfélagið
um nokkur ár rekið þar útibú, en haft
mjög lélegan húsakost. Húsið er byggt
úr steinsteypu. í Grafarnesi í Grund-
arfirði hefir þegar verið gerður skipu-
lagsuppdráttur af væntanlegu kaup-
túni. — Ræktunarfélag Stykkishólms
lega, kortlagt og skipt í reiti og síðan
dregið um blettina, og tekur nú hver
félagi við sínum bletti til afnota, en
félagsstjórnin hefir yfirumsjón yfir
landinu, og félagarnir í heild standa
undir þeim skuldbindingum, sem á
landinu hvíla. í sumar var heyafli af
nýræktinni sæmilegur, en nokkuð
skorti áburð.
i t r
Samkvæmt símtali við Þórhall Sig-
tryggsson kaupfélagsstjóra á Húsavík,
byrjaði sauðfjárslátrun hjá kaupfélag-
inu þar þann 13. september. Fyrst var
slátrað fé úr Reykjadal, af því svæði,
sem þingeyska mæðin hefir lagt undir
sig. Voru það alls um 5000 kindur. En
auk þess var slátrað á Fosshóli. Sauðfé
vestan Fljótsheiðar var flutt til Akur-
eyrar, en fé úr Köldukinn var slátrað
á Svalbarðseyri og Akureyri. Alls mun
heildarslátrunin í haust hafa orðið um
21 þúsund kindur, en tæp 18 þúsund í
fyrra. Slátruninni var lokið 11. októ-
ber. Meðalþungi dilka var góður úr
Mývatnssveit, en lélegri úr lágsýslunni.
Enda var féð af þeim slóðum sjúkt og
þar að auki hafði það fremur þrönga
haga í sumar, vegna varnargirðingar,
sem lá framan við dalina en norðan
Mývatnssveitar. Vegna þess, hve ó-
var nýting góð og heyskapartíð hag-
stæð. Uppskera úr matjurtagörðum var
mjög mikil, svo sem víða annars stað-
ar á landinu. Hausttíðin hefir verið
með eindæmum góð, sama sem engin
frost um nætur, en flesta daga hefir
verið sólskin. í sumar var unnið að
uppfyllingu við Húsavíkurhöfn. Var
fyllt upp töluverð spilda fram við sjó-
inn. Stækkaði afgreiðslusvæði hafnar-
innar mikið við þessa aðgerð og enn-
fremur er þessi uppfylling til mikillar
prýði við höfnina.
t r r
í haust var fé úr Fljótum í fyrsta
sinn rekið til slátrunar í Ólafsfjörð.
Alls munu Fljótamenn hafa komið með
um 800 kindur til slátrunar. Leiðin úr
Fljótum í Ólafsfjörð er mjög stutt og
þægileg. Er mikill áhugi ríkjandi
beggja megin Lágheiðar, en hún er
milli Stíflunnar og Ólafsfjarðar, um að
koma á góðum vegi milli byggðanna.
Er hann þegar kominn að Kvíabekk að
austan, en að Stífluhólum að vestan.
Það væri sérstaklega tvennt, sem ynn-
ist, með því að fá góðan veg yfir Lág-
heiði. í fyrsta lagi kæmist þá Ólafs-
fjöður í allgott bifreiðasamband,
og þar að auki fengju Fljótamenn
(Framh. á 4. siðu)
Erlendar fréttír
Á Moskvavígstöffvunum virð-
ist Þjóðverjum verða lítið á-
gengt, en þeir halda þar uppi
stöðugum árásum. Sumsstaðar
hafa Rússar gert gagnáhlaup
með góðum árangri. Þjóðverjar
eru næst borginni að vestan eða
í 65 km. fjarlægð frá henni.
Seinustu dagana hafa þeir gert
mjög stórfelldar loftárásir á
borgina, og einnig á Leningrad.
— Á Rostovvígstöðvunum hafa
Þj óðverjar unnið á og eiga
aðeins ófarna 25 til borgarinn-
ar. — Á Krímskagaeiðinu telja
Þjóðverjar sér einnig mikilvæga
sigra. — Rússar viðurkenna að
hafa misst Kharkov. —
Brezki loftflotinn hefir und-
anfarið gert harðar loftárásir
á Neapel, en þaðan flytja ítalir
aðallega hermenn og vörur til
Libyu. Bretar hafa einnig gert
árásir á þýzkar borgir, innrás-
arhafnirnar svonefndu og á
Nantes í Frakklandi, þar sem
þýzki herforinginn var myrtur
á dögunum.
FLOKKUR VERKAMANNA!
í Mbl. í gær stóð m. a.: „Aff
öffru leyti er rétt aff vekja at-
hygli á því, aff höfuffástæffan
fyrir því, aff Sjálfstæffisflokkur-
inn affhyllist hina frjálsu leiff
í dýrtíffarmálinu, er fyrst og
fremst sú, aff forráffamenn
verkamanna í hópi Sjálfstæffis-
manna báru fram sterkar ósk-
ir til þingflokksins, aff sú leiff
yrði a. m. k. þrautreynd, áður
en annað yrði aðhafzt."
ÓTTINN VIÐ ALÞÝÐUFLOKK-
INN OG VETRARKOSNINGAR.
Mbl. kemst að þeirri undar-
legu niðurstöðu í gær, að það
geti ómögulega farið saman, að
Sj álf stæðisf lokkurinn óttist
samkeppni við sósíalista og
vilji hafa vetrarkosningar. Það
sé tvísöngur að halda slíku
fram. Mbl. verður áreiðanlega
að skýra það betur, ef menn
eiga að geta treyst þessari full-
yrðingu. En meðan frekari
skýringar koma ekki frá blað-
inu mun flestum þykja það
næsta eðlilegt, að flokkur, sem
(Framh. á 4. siðu)