Tíminn - 12.04.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 12.04.1944, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON. ÚTGEFANDI: PRAMSÓKNARFLOKKURINN. PRENTSMIÐJAN EDDA h.f. Símar 3948 og 3720. RITST JÓRASKRIPSTOFUR: EDDTJHUSI, Lindargötu 9A. Símar 2353 og 4372. AFGREIÐSLA, INNHEIMT OG AUGLÝSINGASKr.rrriOFA: EDDUHÚSI, Mndargötu 9A. Sími 2323. 28. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 12. apríl 1944 37. IilaSS Erlent yf irlit; Myndu Rúss- ar viðurkenna Laval? Sá pólitískur atburður sein- asta mánaðar, sem tvímælalaust vakti mesta athygli og umtal, var stjórnmálaleg viðurkenning rússnesku stjórnarinnar á Ba- dogliostjórninni eða „stjórn hans hátignar Victors Emman- uels ítalíukonungs". Ríkis- stjórnirBandamanna hafa ekki veitt Badogliostjórninni slíka viðurkenningu né skipzt á sendiherrum við hana. Þykir lík- legast, að þær muni ekki veita Badogliostjórninni slíka viður- kenningu né neinni annarri ít- alskri stjórn, nema til hennar hafi verið stofnað með lýð- ræðislegum hætti, en það getur naumast orðið fyrr en hætt er að berjast á ítalíu. Þótt Banda- menn hafi falið Badogliostjórn- inni umsjón ýmsra borgaralegra mála í þeim héruðum ítalíu, sem þeir hafa náð á vald sitt, taka þeir það fram, að slíkt beri ekki. að skoða sem stiórnmála- lega viðurkenningu, heldur sern algert bráðabirgðaástand. Viðurkenning Rússa á Bado- gliostjórninni hefir einkum vak- ið athygli á tveimur atriðum: í fyrsta lagi þykir viðurkenn- ingin sýna, .að stjórnmálaleg samvinna Bandamanna bg Rússa sé ekki eins góð og skyldi, þrátt fyrir ráðstefnurnar í Te- heran og Moskvu og aðrar yfir- lýsingar þar að lútandi. Það hefir verið upplýst, að Rússar hafi viðurkennt Badogliostjórn- ina, án þess að ráðfæra sig við Bandamenn. í öðru lagi þykir viðurkenn- ingin sýna, að Rússar hiki ekki við að viðurkenna stjórnmála- fprustu þeirra manna, sem hafa verið nazistum og fasistum þæg- ust verkfæri, og hafa beint og óbeint hjálpað þeim tíl að eyði- leggja lýðfrelsi og mannréttindi í löndum sínum eða til að fara með ófrið og ofbeldi gegn frið- sömum, saklausum þjóðum. Raunverulega ber Victor Emm- anuel engu minni ábyrgð á fas- ismanum í ítalíu eða herferð- inni gegn Abessiníumönnum en Mussolini sjáifur, því að án að- stoðar konungs hefði Mussolini aldrei komizt neitt áleiðis í þess- um efnum. Badoglio stjórnaði sókn ítala gegn Abessiníumönn- um og Grikkjum. Þeir, sem geta viðurkennt stjórnmálalega for- ustu Victors Emmanuels og Badoglios, geta alveg eins síðar viðurkennt stjórnmálaforustu Lavals, Quislings og annara slíkra manna. Meðal allra frjálshuga manna vakti samvinna Bandamanna við Darlan mikla andúð á sín- um tíma, og síðan hefir þeirri kröfu vaxið s1?órum fylgi, að- Bandamenn veiti ekki lepp- stjórnum kvislinganna eða ein- stökum mönnum, sem hafa til- heyrt þeim, neina stjórnmála- lega viðurkenningu. Pyrir La- val og hans nóta væri þá næsta auðvelt að fara í fótspor Victors Emmanuels, gera launsamning við Bandamenn, þegar ekki væri um aðra leið að' velja til að bjarga völdunum, og hljóta síð- an viðurkenningu þeirra og stuðning. Þegar þannig væri komið, hefði styrjöldin verið til lítils háð fyrir frelsi og mann- réttindi í heiminum. Viðurkenning Rússa á Ba- dogliostjórninni kom öllum frj álslyndum stj órnmálaf lokk- um á ítalíu mjög á óvart. Þeir voru nýlega búnir að halda landsfund og krefjast valdaaf- sals Victors Emmanúels og krónprinsins. Kommúnistar studdu þessar kröfur. Eftir við- Þjóðverjar biðja Gústai Svíakommg að leitast fyrír tim sættir Eitt af áréiðanlegri blöð- um'Breta, „The Observer", skýrði frá því fyrir skómmu, að Þjóðverjar hafi nýlega farið þess á leit við Gústaf Svíakonung, að hann reyndi að koma á sættum milli þeirra og Bandamanna, en hann hafi skorazt undan því. Það var þýzki sendiherrann í París, Abetz, er fékk aðalræðis- mann Svía, þar, Gösta Nordling, til að koma þessum tilmælum til Gústafs konungs. Áður hafði Abetz ráðfært sig við Ribben- trop og Laval. Það var látið fylgja þessum tilmælum til Gustafs konungs, að Þjóðverjar væru fúsir til að fara með her sinn úr Noregi, Danmörku, Hollandi, Belgíu og Frakklandi. Ennfremur buðust þeir til að veita Pólverjum tak- markað sjálfsforræði, en Bæ- heimur skyldi vera áfram þýzkt verndarríki. Þjóðverjar fengju frjálsar hendur um afstöðu sína til Rússa. „The Observer" skýrir einnig frá því, að Laval hafi í viðræð- um við sænska stjórnarfulltrúa látið uppi þá skoðun, að hann væri orðinn trúlaus á sigur Þjóð- verja, en hins vegar gerði hann sér vonir um sættir milli þeirra og Bandamanna, ef Þjóðverjum tækist að afstýra innrásinni að vestan. Þá ættu Svíar að reyna að miðla málum. Vafalaust gera forráðamenn Þjóðverja sér svipaðar vonir og Laval. Þess vegna meta þeir minna að halda velli á austur- vígstöðvunum en að búa sig undir vörnina að vestan. Sjöunda flokksþíng Fram- sóknarmanna hefst í dag Þingíð verður eitt hið fjölmennasta, er háð heiir verið § j ö u ii d a f lokks{sing Framsóknarmanna verður sett að Mótel Borg klukkan 4 í dag. Hafa þingfulltrúar utan af lancli verið að konea til bæjarins untlanfarna tlaga, ©g eru nú mættir flestir toeir, sent setu eiga á þinginu, en þeir síðustu eru vaentanlegir á naorgun. Flokksþing þetta verður eitt hið fjölmennasta, er Pramsókn- ármenn hafa efnt til. Þingfull- trúar munu verða hátt á þriðja hundrað samtals, og hafa eigi önnur flokksþing Framsóknar- manna en þingin 1937 og 1941 verið svo fjölmenn. Eins og áð- ur er sagt, eru flestir fulltrú- anna komnir til bæjarins, en þeir, sem enn eru ókomnir, eru nær allir af Vestfjörðum og Austfjörðum. Hefir koma þeirra dregizt lítilsháttar frá því, er gert var ráð fyrir, vegna þess, að skipaferðum hefir seinkað. En þess er vænzt, að bæði skipin, sem þessir fulltrúar eru á, komi til Reykjavíkur á morgun. Verða hin helztu mál, önnur en lýð- veldismálið, eigi reifuð, fyrr en þeir eru komnir til þings.. Að lokinni þingsetningu í dag verður skipað í kjörbréfanefnd og fastanefndir þingsins. Munu fastanefndirnar verða ellefu og hafa til meðferðir og afgreiðslu margvísleg landsmál og flokks- mál. Þegar nefndaskipun er lokið flytur Ólafur Jóhannesson lög- fræðingur erindi um lýðveldis- og stjórnarskrármálið. Pramhaldsdagskrá þingsins verður síðan auglýst og tilkynnt þingfulltrúum jafnóðum og hún hefir verið ákveðin, en slíkt er ekki unnt að gera fyrirfram í einstökum atriðum. Gert er ráð fyrir, að þingið starfi í eina viku. Verða þing- fundirnir háðir að Hótel Borg, en nefndarfundir flestir annars staðar, eftir því sem húsnæði fæst. • urkeninngu Rússa á Badoglio- stjórninni hafa kommúnistar mjög linazt í baráttunni gegn Victor Emmanúel, telja ekki tímabært að ræðá það mál nú. Það eigi aðeins að hugsa um það eitt að vinna styrjöldina. Hefir þetta enn orðið til þess að auka stjórnmálalegt ósamlyndi meðal ítala. Ýmsar getur eru leiddar að því, hvað Rússum hafi gengið til með Mðurkenningunni á Ba- dogliostjórninni. Ýmsir telja, að Rússar álíti mögulegt að fá ýms aukin hlunnindi hjá Badoglio- stjórninni eftir viðurkenning- una. Aðrir telja, að Rússar telji þetta styrkja stjórnmálaaðstöðu sína á ítalíu, því að nú njóti þeir fylgis bæði kommúnista og hægri manna, en hins vegar hafa þeir ekki gert sér von um fylgi frjálslyndu flokkanna, því að þeir hallist meira að Banda- mönnum. Báðar tilgáturnar geta verið réttar og víst er það, að Rússar hafa fyrst og fremst gert þetta til að styrkja stjórnmála- lega afstöðu sína á ítalíu. Þeir setja ávinning ofar stefnumál- um. Þess vegna er ekki undar- legt, þótt margir spyrji: Myndu Rússar ekki alveg eins viður- kenna Laval, ef þeir teldu sér hag að því? Seínustu iréttir Borgin Odessa er nú gengin Þjóðverjum úr greipum. Odessa var ein af fjölmennustu borg- um Rússlands fyrir styrjöldina, íbúar 750 þús. Rússar sækja fast fram í Rú- meníu og hrökkva Þjóðverjar hvarvetna fyrir. Tékkneskar og rússneskar hersveitir hafa sótt inn í Tékkó- slóvakíu. Er þar barizt heiftar- lega í fjallaskörðum. Tékkneski fáninn hefir verið dreginn að húni á fjallstindi vestan landa- mæranna. Barnavinafélagid Sumargjöf 20 ára Einn hinn nýtasti félagsskapur hér í bænum, „Barnavinafé- lagið Sumargjöf", er tuttugu ára um þessar mundir. Var þessa áfanga minnzt í gær í Tjarnarborg, einu barnaheimili félagsins, þar sem ýmsir forustumenn félagsins og nokkuð af starfsliði þess var saman komið, ásamt nokkrum gestum. Undirbúningsfundur að stofn- un Barnavinafélagsins Sumar- gjöf var haldinn 11. apríl 1924, og voru það konur úr Bandalagi kvenna, er boðuðu til hans. Hafði Bandalagið þá um þriggja ára skeið gengizt fyrir fjársöfn- un á sumardaginn, börnum til styrktar. Nokkrum dögum síðar vár svo haldinn framhaldsstofn fundur og voru þá lögð fram og samþykkt „lög fyrir Barnavina- félagið Sumargjöf" og kosin bráðabirgðastjórn. Loks var efnt til aðalfundar litlu síðar og voru þar kosin í hina fyrstu stjórn félagsins Steingrímur Arason, kennari, Aðalbjörg Sig- urðardóttir, frú, Steinunn Bjartmarsdóttir, frú, séra Magn- ús Helgason og Steindór Björns- son frá Gröf. Höfðu um áttatíu 'menn látið skrá sig sem stofn- endur félagsins á þessum fund- um, og eru flestir þeirra, sem eigi eru fluttir brott úr Reykja- vík eða dánir, enn í félaginu.- Og Aðalbjörg Sigurðardóttir, er skipaði sæti í hinni fyrstu stjórn félagsins, er enn í stjórn þess, þótt hún tæki sér hvíld frá þeim störfum um allmargra ára skeið. Þrír menn hafa lengst allra skipað stjórn félagsins. Eru það þeir kennararnir Steingrímur Arason og Arngrímur Kristjáns- son, sem átt hafa þar sæti í 16 ár, og ísak Jónsson í fimmtán ár. Hefir'hinn síðasttaldi verið umsvifamesti og ótrauðasti. for- maöur félagsins fjölda mörg síð- ustu ár. Nú skipa stjórn félags- ins ísak Jónsson, kennari, for- maður, séra Árni Sigurðsson (Framh. á 4. síðu) Aðalhmdur Búnaðar iél. Grímsnesshrepps Aðalfundur Búnaðarfélags Grímsneshrepps var haldinn að Borg laugardaginn 25. marz. Á fundinum gerðist þetta helzt. Framkvæmdasjóður félagsins sem stofnaður var á 60 ára af- mæli þess 11. júlí siðastl. með nokkrum gjöfum til félagsins var efldur mjög mikið með frjálsum gjöfum félagsmanna. Námu framlög þessi á fundinum yfir 30.000 krónur, svo að sjóður þessi er nú um 40.000 krónur. Þá voru samþykktar eftirfar- andi tillögur: 1) „Aðalfundur Búnaðarfélags Grímsneshrepps haldinn að Borg 25. marz 1944 skorar á Búnaðarfélag fslands að vinna að framgangi tillögu Hafsteins bónda Péturssonar um skatt- frjáls framlög til ræktunar- framkvæmda, sbr. grein hans í Búnaðarbl. Freyr." 2) „Aðalfundur Búnaðarfélags Grímsneshrepps haldinn að Borg 25. marz 1944 skorar á Al- þingi að efla svo verkfæra- kaupasjóðinn, að hann geti náð þeim tiigangi, sem honum var upphaflega ætlað." 3) „Aðalfundur Búnaðarfélags Grímsneshrepps haldinn að Borg 25. marz fagnar samkomu- lagi Alþingis um lausn sjálf- stæðismálsins og skorar á hreppsbúa að vinna að því, að allir atkvæðisbærir menn í hreppnum taki þátt í atkvæða- greiðslunni um sambandsslitin og lýðveldisstofnunina." 4) „Fundurinn skorar .á alla bændur hreppsins að koma fyr- ir fánastöngum við bæi sína og aflað sé fána til að draga að hún daginn, sem lýðveldið verð- ur endurreist á íslandi." Búnaðarfélag Grímsneshrepps hefir með stofnun Fram- kvæmdasjóðsins og því að efla hann svo myndarlega, að hann er nú orðinn 40 þúsund krónur, sýnt mikinn stórhug og glöggan skilning á því hvaða verkefn- um búnaðarfélagssamtök bænda eiga einkum að einbeita kröft- um sínum að nú. Þessi sjóður félagsins nægir til þess að kaupa samstæðu af beztu verkfærum (dráttarvél með tilheyrandi áhöldum) til jarðvinnshi. Hafa Grímsnesingar með þessu sýnt, að þeir skilj a til fulls, að ræktun verður að aukast á næstu árum, svo að hætt verði að mestu við að vinna annað land en véltækt. / vöggustofunni í Suðurborg. Ný búð Nú fyrir bænadagana var opnuð ný búð, sem hefir ein- göngu á boðstólum fisk og fisk- meti. Heitir hún „Síld og fiskur" og er á Bergstaðastræti 37. Reka Þorvaldur Guðmundsson, áður forstjóri niðursuðuverksmiðju S. í. F., og Steingrímur Magnússon fisksali búð þessa. í Húsakynni öll eru hin vönd- uðustu, björt og rúmgóð. Kæli- útbúnaður er þar 'aí nýjustu gerð, vinnutæki öll fullkomin og útstillingar smekklegar. Auk alls konar fisks, sem þar er á boðstólum, verða og seldar hvers konar. iðnaðarvörur úr fiski og síld, salöt og fleira. Er þar á meðal sitthvað, sem hús- mæður hafa ekki átt kost á áð- ur. . Á víðavangi Kári skrifar Tímanum: Laxneska. Hjartfólgnasta áhugamál eins stílfærasta rithöfundar lands- ins virðist þessi árin vera það að níða niður sveitafólkið, telja landsmönnum trú um það að leggja eigi byggð landsins niður nema kaupstaðina og kraga ein- hverja umhverfis þá. Þessi rit- höfundur er H. K. Laxness. Síð- asta greinin hans í þessum efn- um er í málgagni hans, „Þjóð- viljanum", á skírdag. Þar stendur m. a. þessi klausa: „Við leggjum ' vegi, brýr, síma og kostum byggingu og land- búnaðarstarfsemi á afskekkt- um, óbyggilegum stöðum, þar sem fáeinar sálir stunda sveitabúskap sér til skemmtun- ar, án þess að starfsemi þeirra hafi nokkurt þjóðhagslegt gildi eins og hún er rekin. í þessa skemmtistarfsemi köstum við sum árin tugmiljónum króna, án þess að hugsa okkur um". Það þarf ekki að eyða orðum að því hér, hve rangt þetta er og illkvittnislega mælt. En fólk, sem lítið sér annað en blöð, sem svona mæla, fyllist smátt og smátt hleypidómum og ofstæki. Og loks er það orðið að trú hjá mörgum, að þeir, sem rækta og byggja landið og framleiða holl- ustu og beztu fæðutegundirnar fyrir landsmenn — séu ómagar á landinu!! Þegar H. K. L. talar um tugi miljóna, getur hann ekki átt við lakari kotin, heldur sveitabúskapinn yfirleitt, enda telur hann sveitabúskap hér á íslandi lítið annað en „kjána- legt sport". En tugir miljóna, sem Laxness talar um, er vafa- lítið það fé, sem greitt hefir verið í það m. a. að lialda vöru- verði niðri, svo að Laxness og aðrir kaupstaðabúar fengju ó- dýrari nauðsynjar en ella. En kaupskrúfur Laxness og annarra „komma", ásamt at- höfnum „hálfbræðra" hans, stórgróðamannanna, hafa sogað fólkið frá landbúnaðinum á ryk- ugar götur Reykjayíkur og þar hefir tekizt að ná ábyrgðum allra landsmanna handa því fyrir margs konar lífsþægindum. Veltufé landsmanna, ábyrgðir allrar þjóðarinnar og kaup- skrúfur, sem „kommarnir" standa fyrir, allt í augnabliks- hag Reykjavíkur, hjálpar til þess að draga vinnuaflið frá at- vinnuvegunum og gera allt at- vinnulíf í landinu óheilbrigt. En hætt er við, að þeir tímar geti komið, sem létt .verði 1 maga einhverra göturykið í Reykjavík, verðlausar pappírs- krónur, lífsþægindin í luxusí- búðunum og illkvittnin í Lax- ness. „Kjarabsetur". Verkalýðsblöðin hafa öðru- hverju undanfarið verið að flytja fréttir um það, að ýms fé- lög launþega hafi fengið „kjara- bætur" við nýja samninga. Er þá ætíð átt við, að verkafólk fái fleiri krónur fyrir vinnu sína en áður. En aldrei fylgir þessum fréttum nokkur umsögn um það, að fólk hafi fengið „kjarabætur" með því að krón- urnar, er það fær fyrir vinnu sína, hafi vaxið í verði, né að at- vinna þess hefði verið tryggð á nokkurn hátt í framtíðinni. Hvað skyldi vera lengi hægt að leika þennan blekkingarleik um auknar „kjarabætur", sem séu fólgnar í því að fjölga og smækka alltaf krónurnar og saf na þá . um leið eignunum á hendur þeirra, sem mest eiga fyrir? Vilja ekki einhverjir vin- veittir menn verkalýðnum,.sem njóta hylli hans, reyna að opna augu hans fyrir því, að þessi skollaleikur er hættulegastur fyrir verkamenn sjálfa? Næsta blað Tímans kemur út á laugardaginn.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.