Tíminn - 25.05.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 25.05.1944, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON. ÚTGEPANDI: FRAMSÓKNARFLOKKURINN. PRENTSMIÐJAN EDDA h.f. Slmar 3948 og 3720. RITSTJÓRASKRIPSTOPDR: EDDUHÚSI, Lindargötu 9 A. Sfcrar 2353 og 437C AFGREIÐSLA, INNHEIMT, OG AUGLÝSINGASKF.rrt.OFA: FDDUTIUSI, ^indargötu 9 A. Simi 2323. 28. árg. Reykjavík, f immtudaginn 25. maí 1944 54. blað Erlent yfirlit; Hvað tekur við aapani? í erlendum blöðum gætir nú meira og meira þeirra spádóma, að þess sé skammt að bíða, að stj.órnarskipti eða stjórnarbylt- ing verði á Spáni. Stjórn Francos hefir aldrel átt miklu fylgi að fagna, enda kominn til valda með aðstóð Þjóðverja og ítala og hefir jafnan byggt til- veru sína á liðveizlu hersins. Ófarir Þjóðverja hafa gefið and- stæðingum hennar byr í seglin og er nú svo komið, að hún er sögð iylgisvana alls staðar, einnig meðál herforingjanna og auðmannanna. Þeir eru búnir að missa trúna á Franco, og þess vegna virðast örlög stjórn- ar hans þegar ráðin. Hitt er meiri spurning, hvað tekur við á Spáni, þegar veldi Francos lýkur. Þar togast á tvö öfl, annars vegar konungsinnar og til fylgis við þá snúast nú ýmsir fyrirliðar kirkjunnar, margir yfirmenn hersins pg áhrifamiklir auðmenn, en hins vegar lýðveldissinnar, þar sem vinstri menn mynda aðalkjarn- an. Báðir þessir aðilar búa sig kappsamlega undir það að verða hinum hlutskarpari, er til úr- slitanna dregur. Það leikur ekki á neinum vafa, að lýðveldissinnar hafa miklu meira fylgi meðal þjóðarinnar, en hins vegar er aðstaða þeirra stórum verri til að koma ár sinni fyrir borð. Foringjar þeirra eru landflótta "og erfitt að halda uppi nokkúrri skipulegri starf- semi. Auk þess er nokkur ágrein- ingur milli helztu foringjanna. Annars vegar er Negrin, sem var seinasti forsætisráðherra spánska lýðveldisins. Hann dvel- ur nú í Englandi. Hins vegar er Martinez Barrio, er var síðasti forseti spánska þingsins. Barrio telur sig nú forseta Spánar, þar sem forsetavaldið hafi yfirfærzt til þingforsetans, ér Azana for- seti féll frá. Negrin nýtur miklu meira fylgis, bæði meðal jafn- aðarmanna, kommúnista og vinstri manna, en Barrio nýtur þó stuðnings eins mikils áhrifa- manns, þar sem er Prieto, for- ingi jafnaðarmanna. Ekki er tal- ið ólíklegt, að sættir takist milli Negrin og Barrio, sem dvelur nú í Mexíkó. Starfsemi konungssinna hefir mjög aukizt upp á síðkastið og fer nú orðið meira og minna fram fyrir opnum tjöldum. Einn aðalmaður hennar er mesti auð- maður Spánar, Juan Marsh. Þeg- ar er starfandi eins konar leyni- leg. ríkisstjórn konungssinna undir forsæti erkibiskupsins af Sevilla. Margir hershöfðingjar eru orðnir þátttakendur í þess- um samtökum. í stuttu máli má segja, að þau njóti stuðnings þeirra ihaldsafla, sem studdu Franco til valda, þótt þau væru ekki beinlínis fastistisk, því að (Framh. á 4. síðu) Seinustu Iréttir Á ítalíuvígstöðvunm geisa nú ákafar orustur. Bandamenn h'afa einnig hafið sókn á Anzio- svæðinu. Mótspyrna Þjóðverja er feiknahörð og hefir því Bandamönnum miðað hægar seinustu dagana. Talið er, að Þjóðverjar hafi nú 17 herfylki á ítalíuvígstöðvunum, þar ,af 5 við Anzio. í Norður-ítalíu verða þeir að hafa sex herfylki til að halda uppi lögum og reglu. Bandamenn hafa tekið 7000— 8000 fanga síðan sóknin hófst. Loftsókn Bandamanna gegn stöðvum á væntanlegu innrás- arsvæði í Vestur-Evrópu heldur látlaust áfram. Póststjórnfn annast norðuríerðírnír Þingvallaferðunum óráðstafað Atvinnumálaráðherra hefir ákveðið, að póstmálastjórnin annist sérleyfisakstur með farþega á leiðinni Akranes— Akureyri til 1. maí 1945. Hefir póstmálastjórnin fengið leigð- ar bifreiðar hjá fimm bif- reiðaeigendum til ferðanna, og er rekstrinum þannig hátt- að, að gróði eða tap, sem af honum verður, skiptist milli þeirra, þegar búið er að draga frá kostnaðinn við stjórn, skrifstofuhald og afgreiðslu, er póststjórnin annast að öllu leyti. Mun þannig fást fullt yfirlit um reksturinn, sem getur orðið til mikilla' leið- beininga síðar, þegar fram- tíðarskipulag þessara mála verður ákveðið. Eins og kunnugt er, hafa sum- arferðirnar á þessari leið skipzt milli Bifreiðastöðvar Akureyrar (B. S. A.) og Bifeiðastöðvar Steindórs, en B. S. A. hafði ein vetrarferðirnar. Þegar sérleyfis- tíminn rann út 1. marz í vetur, varð póstmálastjórnin að taka ferðirnar til bráðabirgða 1 sínar hendur, því að B. S. A.-vildi ekki halda þeim áfram fyrr en séð yrði, hvernig úthlutun leyfanna félli. Sótti B. S. A. um allan sér- leyfisakstur á þessari leið, bæði sumar og vetur, en Steindór um sömu sumarferðir og áður. Reis út af -þessu mikið þóf, ^: endaði með áðurgreindri á- kvörðun atvinnumálaráðherra, B. S. A. er einn þeirra aðila, sem leigir póstmálastjórninni bif- reiðir til þessara ferða, en Stein- dór ekki. Á öðrum sérleyfisleiðum hafa sérleyfin verið veitt sömu aðilj- um og áður, nema á leiðinni Reykjavík—Þingvellir. Steindór hefir haft sérleyfi á þeirri leið, en hagaði sér mjög d£lgslega í fyrra og stöðvaði um skeið ferð- ir 4 nafni þess, sem hefði „valdið og bílana". Lauk þeirri deilu þá með því, að póstmálastjórnin annaðist ferðirnar til bráða- birgða. Er ekki ólíklegt, að sú tilhögun haldist áfram. Árekstrar þeir, sem orðið hafa út af norðurleiðinni og Þing- vallaleiðinni, virðast benda til þess, að það muni verða örugg- asta úrræðið til að koma í veg fyrir þras ög önnur óþægindi, að póstmálastjórnin annist sér- leyfisferðir á aðalleiðunum að öllu leyti, eins og gert er víða annars staðar. Sú bráðabirgða- tilhögun, sem verður á norður- leiðinni í sumar, ætti að gefa nokkurn vitnisburð um, hvernig slík tilhögun myndi reynast. Þátttakan í lýðveldiskosn- íngunum hefír veríð um 98 Það er sýnt, að þátttakan í þjóðaratkvæðagreiðslunni hefít farið talsvert ýfir 97 af hundraði, og má jafnvel vera, að hún nálgist 98 af hundraði, eða fast að því, þegar öll kurl eru komin til grafar. Er það tvímælalaust mesta kosningaþátttaka, er sögur fara af í lýðfrjálsu landi. Líklegt má telja, að um 96—98 af hundraði allra atkvæða séu jákvæð. I tveim kjördæmum að minnsta kosti, Vestur-Skafta- fellssýslu og Seyðisfirði, - neyttu allir atkvæðisbærir atkvæðis- réttar síns, og má vera, að sú hafi einnig verið raunin um Rangárvallasýslu og Gull- bringu- og Kjósarsýslu. En úr því fæst ekki skorið fyrr en at- kvæði þau, sem greidd voru vest- an hafs, eru komin til skila. í fírhmtán kjördæmum að minnsta kosti greiddu yfir 99 af hundraði atkvæðisbærra manna atkvæði, en alls staðar yfir 98 af hundraði, nema í Reykjavík, á Akurevri og ísafirði. Minnst varð þátttakan að lokum í Reykjavík, 96 af hundraði. — Hefir þó þvílík kosningaþátt- taka aldrei fyrr átt sér stað hér. Eftir því, sem bráðabirgða- tölur sýna, hefir kjörsókn verið sem hér segir í einstökum kjör- dæmum landsins: Kjördæmi: Reykjavík...................... Borgarfjarðarsýsla .............. Mýrasýsla ..........-............ Snæfellsness- og Hnappadalssýsla „ Dalasýsla ...................... Barðastrandarsýsla.............. Vestur-ísaf jarðarsýsla .......... ísafjarðarkaupstaður ............ Norður-fsafjarðarsýsla.......... Strandasýsla ___............... Vestur-Húnavatnssýsla ......... Austur-Húnavatnssýsla ......... Slqagaf jarðarsýsla .............. Siglfjarðarkaupstaður ........... Eyjaf jarðarsýsla ................ Akureyrarkaupstaður ........... Norður-Þingeyj arsýsla .......... Suður-Þingeyjarsýsla........... Seyðisfjarðarkaupstaður ........ Norður-Múlasýsla.............. Suður-Múlasýsla ............... Austur-Skaftafellssýsla ..;...... Vestur-Skaftafellssýsla......... Vestmannaeyjakaupstaður ...... Rangárvallasýsla ................ Árnessýsla ..................• • Gullbringu- ög Kjósarsýsla ..... Hafnarfjarðarkaupstaður ...----- A kjörskrá Kosið haf a % 26240 96.0 1931 98.7 1144 99/.2 1788 98.6 825 99.9 1810 98.5 1207 98.0 1560 97.0 1483 98.0 1127 98.8 873 99.7 1272 99.1 2208 99.5 1630 99.4 3141 - 98.6 3506 97.0 1038 99.7 2384 99.0 494 100 1600 98.8 2896 99.1 753 98.0 957 100 1985 99.0 1945 99.9 3002 99.5 3312 99.7 2318 » 98.7 FYRSTU ÚRSLITIN Talning hófst á þriðjudags- kvöld í fjórum kaupstöðum, Reykjavík, Hafnarfirði, ísa- firði og. Seyðisfirði. Var henni lokið um nóttina. í gærkvöldi höfðu svo til við- bótar verið talin atkvæði í Vest- mannaeyjum, Siglufirði, Árnes- sýslu og Mýrasýslu. í þessum átta kjördæmum féllu atkvæðin, sem hér greinir: Prestskosningar Prestskosningar hafa nýlega farið fram í tveimur prestaköll- um, Skeggjastaðaprestakalli í Norður-Múlaprófastsdæmi og Staðarstaðarprestakalli á Snæ- fellsnesi. Atkvæðatalning fór fram í skrifstofu biskups i gær. í Skeggjastaðaprestakalli var Sigmar Torfason, cand. theol., kosinn prestur. Hlaut hann 77 atkvæði af 78 greiddum, en á kjörskrá voru 134 kjó'sendúr. Sigmar var eini umsækjandinn. í Staðarstaðarprestakalli var séra Þorgrímur Sigurðsson frá Grenjaðarstað kosinn prestur með öllum greiddum atkvæðum, eða 160. Á kjörskrá voru 228 kjósendur. Þorgrímur var eini umsækjandinn, þar serri Yngvi Þ. Árnason, cand. theol., hafði dregið sig til baka fyrir kosn- inguna. Reykjavík-: Sambandsslit * Lýðveidisstofnun - Já 24528 24015 Nei 150 405 Auðir 255 658 Ógildir 295 150 Hafnarfjörður: Sambandsslit Lyðveldisstofnun 2237 2192 11 21 21 56 24 24 ísafjörður: Sambandsslit Lýðveldisstofhun 1402 1229 « 16 153 35 86 35 20 Seyðisfjörður: Sambandsslit Lýðveldisstofnun • " 470 457 2 7 9 18 7 6 Vestmannaeyjar: Sambandsslit Lýðveldisstofnun 1887 1859 9 18 s 49 45 Siglufjörður: Sambandssiit Lýðveldisstofnun 1559 1534 5 8 16 46 17 9 Árnessýsla: *°Sambandsslit Lýðveldisstofnun 2928 2899 9 11 22 63 30 16 Mýrasýsla: Sambandsslit Lýðveldisstofnun • 610 600 0 0 10 Nýr doktor Heimspekideild Háskólans hef- ir fyrir nokkru í samráði við háskólaráð samþykkt að veita Birni Guðfinnssyni doktors- nafnbót fyrir ritgerð hans um mállýzkur, er hann hafði sent héskólaráði. Alexander Jóhannesson, Sig- urður NorTlal og Magnús Finn- bogason menntaskólakennari höfðu verið valdir í dómnefnd, er dæma skyldi ritgerð Björns. Taldi hefndin höf. ritgerðarinn- ar (sem er fyrsti hluti af stærra riti) . hafa unnið hið mesta þarfaverk í þágu íslenzkra mál- vísinda og alla meðferð höf. á efninu bera viini um víðtæka og sjálfstæða þekkingu. Björn Guðfinnsson hefir -sem kunnugt er unnið merkilegt starf undanfarin ár með rann- sóknum sínum á framburði tungunnar um land allt. Hefir hann m. a. kannað framburð mörg þúsund skólabarna. Óskar Jónsson verkstjóri í Prentsm. Eddu Óskar Jónsson, verkstjóri í prentsmiðjunni Eddu, lézt í sjúkrahúsi Hvítabandsins síð- degis í gær eftir nokkra legu. Þessa merka manns verður nánar getið síðar. Atkvæðatölurnar úr Mýrasýslu eru ekki lokatölur, og tölurnar úr Vestmannaeyjum virðast ónákvæmar. James Farrestad hefir verið skipaður flotamálaráðherra Bandaríkjanna. Hann var áður aðstoðarflotamálaráðherra. 100% þátttaka. Þá hafa borizt fregnir af all- mörgum hreppum, þar sem hver einasti atkvæðisbær maður greiddi atkvæði, til viðbótar þeim 89, er getið var í þriðju- (Framh. á 4. síöu) í hesthúsi ,Hesta- mannafél. Fáks' Félagfíð er að gangast fyrir stofnun hesta- mannasambands Hestaeigendur í Reykjavík hafa hin síðari ár átt í miklu basli með hestahald sitt. Hefir mörgum verið skipað að rífa skúra þá, er þeir hafa haft um- ráð yfir til hestageymslu í bæn- um, en iðulega mjög amast við hestahaldi þeirra, er þó hafa til þessa fengið að halda skúrum sínum. Úr þessum vandræðum rættist nokkuð í fyrrahaust, er Reykja- víkurbær festi kaup á gripa- húsunum í Tungu við Suður- landsbraut og leigði þau síðan „Hestamannafélaginu Fáki" til fimm ára. Lét félagið gera við þau og breyta þeim svo, að þar er nú hægt að ala 36 hesta, auk þess sem þar er húsrúm fyrir óskilagripi, hesta og kindur, er lögregla bæjarins þarf að koma fyrir um stundarsakir. Réði fé- lagið síðan ráðsmann að Tungu, Ingólf Guðmundsson frá Ferju- koti, til þess að hirða hestana og hafa umsjón með húsum og heyjum. Eru nú 34 hestar á eldi í Tungu. Þeim félagsmönnum, er þess hafa 'óskað, hefir félagið útveg- að hagbeit handa hestum á sumrln nú um nær tuttugu ára skeið. Síðustu ár hafa allir hest- ar Reykvíkinga verið hafðir í sumargöngti í Geldinganesi og Breiðholtsgirðingu. (Framh. á 4. síðu) A víðavangi SVf AR HUNDSA „SJÁLFSTÆTT FÓLK". Fyrir skömmu síðan fór Hall- dór-Kiljan Laxness mjög niðr- andi orðum um Svia í blaði kommúnista í tilefni af mis- skilningi þeim, er gætt hafði í skrifum þriggja sænskra blaða- manna um skilnað íslands og Danmerkur. Sænski sendikenn- arinn við Háskólann, Anna Z. Osterman, hefur svarað þessum - óhróðri í Alþýðúblaðinu og seg- ir þar m. a.: „Þér hafið víst ekki gleymt því, herra rithöfundur, að þér hittuð einu sinni á ferð'alagi í Svíþjóð, vorið 1938, bláfátækan kvenstúdent, sem af áhugasemi hafði lagt það fyrir sig að kynna þjóð sinni íslenzka menn- ingu og einkum íslenzkar bók- menntir. Hún var um þær mundir meira að segja að þýða bók eftir íslenzkan rithöf- und, sem ekki mun vera yður að öllu ókunnugur. Eins og þér vel vitið hét bók þessi „Sjálfstætt fólk," og kostaði hún þýðanda drjúgan skilding, sem hefir enn ,. ekki fengizt endurgoldinn og fæst sennilega aldrei. Þér hafið sjálfur lýst því yfir, að þýðing sú sé vel af hendi leyst, og það mun því ekki vera þýðanda um að kenna, að bókin skuli ekki enn hafa komið út í Svíþjóð, að því er ég veit bezt. En gæti það verið, að kuldi sænskra bóka- forleggjara í yðar garð sé hin eiginlega ástæða til hatrammra ummæla yðar í garð þjóð- ar minnar? Eða á hún að gjalda þess, að stjórnmálatrú yðar og skoðanabræðra yðar á eins litlum vinsældum að fagna í Svíþjóð og raun ber vitni? — Það getur verið, að þér séúð svo ókunnur sænskum staðhátt- um, að þér haldið, að fáeinar blaðamannahræður séu öll sænska þjóðin." Eins og kunnugt er, eru Svíar meðal fremstu og frjálslyndustu bókmenntaþjóða heimsins og er því von að Kiljan líki illa sá dómur, að „Sjálfstætt fólk" skuli ekki samþýðast hinum vandaða bókmenntasmekk þeirra. Hefir líka orðið sú reynslan annars staðar, þar sem bækur hans hafa komið út, að þær hafa reynst lítt seljanlegar, og þola því enganveginn sam- keppni við íslenzka kindakjötið, sem Kiljan níðir mest. Er þetta vel skiljanlegt, því að á erlend- um tungumálum njóta stíl- hæfileikar Kiljahs sin ekki og þá verður lítið úr skáldskapn- um. „VÍSINDALEG RANNSÓKN" KILJANS Á ÍSLENDINGUM. Anna Z. Osterman segir enn- fremur frá fyrstu kynnum þeirra Kiljans á þessa leið: „Ef til vill rekur yður annars minni til þess, að ég lét þá í ljós mikla aðdáun á þrautseigju og listrænum gáfum íslenzku þjóð- arinnar*. En mér er það enn minnisstætt, og ég mun 'aldrei gleyma því, hvílíkt svar þér gáf- uð mér við því. Það var á þá leið, að „vísindalegar rannsóknir" á íslendingum ættu að háfa leitt það í ljós, að gáfnafar þjóðar yðar væri ekki sem bezt eða jafnvel með lakara móti, ef bor- ið væri saman við aðrar sið- (Framh. á 4. síðu) A %

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.