Tíminn - 29.08.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 29.08.1944, Blaðsíða 1
RITSTJÓRI:° ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON. ÚTGEFPANDI: PRAMSÓKNARPLOKKURINN. PRENTSMIÐJAN EDDA h.f. Slmar 3948 og 3720. RITSTJÓRASKRIFSTOFUR: EDDUHÚSI, Llndargötu 9A. Símar 2353 Og 4373. AFGREIÐSLA, INNHEIMTA OG AUGLÝSINGASKRIFSTOFA: EDDUHÚSI. Lindargötu 9A. Sími 2323. 28. árg. Keykjavík, þriðjudaghm 29. ágiíst 1944 82. blað Erlent yfirlit; Fylkíngin ríðlast Hringurinn um Þjóðyerja þrengist óðum. Það er að þeim sótt, bæði úr austri og vestri, og margir hlekkir varnarkeðjunn- ar hafa þegar brostið, en aðrir eru í þann veginn að bresta.' Pylkingin er sýnilega allmjög að riðlast. Einn hinna brostnu hlekkja er Rúmenía. Það var á miðvikudagskvöldið var, sem uppgjöf Rúmena var gerð heyrinkunn, en vitaskuld hefir hún verið ákveðin fyrr, að undangengnum samningum Rússa og Rúmena. Hinni fyrri ríkisstjórn var vikið frá völdum, en í hennar sæti settust nýir menn og frjálslyndari, þar á meðal ýmsir forustumenn flokka þeirra, sem áður störfuðu í Rúmeníu, svo sem Maniu, einn forustumanna Bænda- flokksins. Meðal fyrstu stjórnarstarfa hinnar nýju stjórnar, var að fyrirskipa, að pólitískir fangar í landinu, en þeir munu hafa ver- ið ærið margir, skyldu látnir lausir. Síðar lýsti hún því yfir, að hún teldi Rúmena eiga í stríði við hina fyrri bandamenn þeirra, Þjóðverja. Hefir það sjálfsagt verið gert að kröfu Bandamanna. Mikill meirihluti rúmensku þjóðarinnar hefur tekið stefnu- breytingunni feginsamlega. Er þess þó ekki að dyljast, að marg- víslegar hörmungar bíða hennar eigi að síður, og meðal annars hlýtur landið enn um stund að verða orrustuvöllur. Þótt fram- sókn Rússa hafi verið hröð síð- an Rúmenar gáfust upp, hafa þeir eigi enn tekið á sitt vald nema austurhluta landsins og þó að þeir hafi rofið varnarlínu þá, sem líklegast var, að Þjóðverjar fengju varizt nokkuð í, þá er fyrir höndum langdrægt stríð, unz öll Rúmenía er hrifin úr greipum nazistanna þýzku. Að vísu hafa Rúmenar sjálfir yfir- höndina á ýmsum stöðum í land- inu, þar á meðal í höfuðborg- inni, Búkarest, en víðast eru þó Þjóðverjar alls ráðandi. Þeir höfðu fyrirfram tryggt sér þá staði í landinu, sem mesta þýð- ingu hafa í hernaði, og lið þeirra er miklum mun betur búið held- ur en rúmenski herinn, svo að hann einn megnar alls ekki að vinna fullnaðarsigur á Þjóðverj- um í Rúmeníu. Hér kemur það og til, að því fer fjarri, að öll þjóðin sé ein- huga. Hinum gömlu fylgismönn- um Antonescus, fyrri stjórn- anda' Rúmeníu, er auðvitað ljóst, að þeir hljóta að bíða skipbrot með Þjóðverjum og eiga ekki annars úrkósta, eftir það sem á undan er gengið. Þeir hafa þess vegna neitað að hlýða fyrir- mælum nýju stjórnarinnar og berjast örvæntingarfullri bar- áttu við hlið Þjóðverja í þeirri von, að enn kunni eitthvað að gerast, sem hindri ósigur naz- istanna, eða dragi að minnsta (Framh. á 4. siðu) Seinustu fréttir Loftsóknin gegn Þýzkalandi hefir verið hert að mun. Hafa brezkar flugsveitir ráðizt á Ruhrhéraðið í björtu og sömu- leiðis Hamborg og fleiri þýðing- armikla staði. Ennfremur hafa afarharðar árásir verið gerðar á Berlín, Kiel, Königsberg og ýmsar fleiri borgir. í Frakklandi eru Þjóðverjar á stöðugu undanhaldi, en líkur eru til, að þeir hugsi sér að verj- ast eftir getu við Somme. Vesturíör íor- seta Islands Forseti íslands flaug vestur um haf síðastliðinn miðvikudag, ásamt Vilhjálmi Þór utanríkis- málaráðherra og öðru föruneyti sínu, og kom til Washington á fimmtudaginn. Um kvöldið sat forseti íslands og föruneyti hans boð Banda- ríkjaforseta í Hvíta húsinu. Var þar meðal gesta margt amer- ískra ráðamanna. Roosevelt ávarpaði forseta íslands hlýjum orðum, en Sveinn Björnsson þakkaði í svarræðu. Föstudaginn 25. þ. m. heim- sótti forseti íslands þing Banda- ríkjanna. Formaður utanríkis- málanefndar neðri deildar þingsins, Mr. Sol. Bloom, kom til móts við hann fyrir utan þing- húsið og fylgdi honum um bygg- inguna. Hann kynnti forseta meðal annars forseta1 neðri deildar þingsins, Mr. Sam Ray- burn, og nefndarmenn í utan- ríkismálanefnd þingdeildarinn- ar. Sátu þeir að viðræðum um stund. Síðan fylgdi Mr. Bloom forseta íslands til Senatsins og tók Mr. Tom Connally, formað- ur utanríkismálanefndar þess, á móti honum og kynnti hann fyrir ýmsum þingmönnum. Var gert hlé á fundi Senatsins með- an forseti og föruneyti hans skoðaði þingsalinn. Síðar um daginn var forseta íslands ekið til Mount Vernon, búgarðs Washingtons fyrsta for- seta Bandaríkjanna, skammt frá höfuðborginni, þar sem hann er grafinn. Forseti íslands lagði blómsveig á gröf þessa fyrsta forseta Bandaríkjanna. Að þessu loknu var ekið til hins mikla minnismerkis ó- þekkta hermannsins að Arling- ton gegnt Washington. Um leið og forseti íslands kom þangað var honum fagnað með 21 heið- ursskoti. Lewis hershöfðingi tók á móti honUm og fylgdi honum um bogagöng minnismerkisins og að gröfinni. íslenzkur fáni var borinn á undan þeim. Þegar að gröfinni kom, var þjóðsöngur íslands leikinn, en síðán lagði forseti blómsveig á leiðið. Að því loknu var leikinn þjóðsöngur Bandaríkjanna. Þótti það mjög hátíðleg stund, meðan forseti og fylgd hans, utanríkisráðherra og sendiherra íslands, stóðu við gröfina. Á laugardaginn veitti forseti íslands blaðamönnum í Was- hington viðtal. Þá sat hann og, ásamt Vil- hjálmi Þór utanríkismálaráð- herra, boð Cordells Hull utan- ríkismálaráðherra Bandaríkj - anna, Lét Cordell Hull í ljós mik- inn hlýhug til íslands í ræðu, sem hann flutti, en forseti ís- lands svaraði og þakkaði. Forseti íslands hafði síðdegis- drykkjuboð fyrir fulltrúa er- lendra ríkja að Blair House.en þar dvaldist hann meðáíi hann var í Washington, að undanskil- inni fyrstu nóttinni, er hann dvaldi í Hvíta húsinu. Mikill fjöldi ambassadöra og sendi- herra voru í boði þessu, þar á meðal Lord Halifax ambassador Breta, og sendiherrar Norður- landanna. Um kvöldið hafði sendiherra íslands, Thor Thors, boð inni fyrir forseta íslands, utanríkis- ráðherra og fylgdarlið. Drengskaparlausar árásír á utanríkísmálaráöherrann Formaður SjálSstæðísíIokksins og forsprakkar kommúnista láta blöð sín dylgja um, að hann sé í landráðaerindum vestan hafs Formaður Sjálfstæðisflokksins og forsprakkar kommúnista að brigsla amerískum valda- hafa sjaldan sýnt það greinilegar en í árásum sínum á Vilhjálm' mönnum um svikráð við íslend- Þór um þessar mundir, að þeir taka ekki minnsta tillit til hags- ! inga> þar sem ekki er hægt að muna þjóðarinnar, þegar þeir eru að ófrægja pólitíska andstæð- inga sína, og reyna að koma þeim á kné. Syo langt er gengið í þeirra viðleitni, að koma óþokkaorði á þennan mikilhæfa and- stæðing þeirra, að eigi er skirrst við að rógbera jafnframt helztu valdamenn vinveittrar stórþjóðar, þegar eigi verður með öðrum hætti náð til Vilhjálms. Tilefni þeirra árása, sem nú er j „Vér íslendingar fögnum því, haldið uppi gegn Vilhjálmi bæði að fyrrgreind ummæli hafa ver- í Morgunblaðinu og Þjóðviljan- ið borin til baka. —¦ En við skul- um, er för< hans vestur um haf (um samt ekki vera þau börn að með forseta íslands. Þessi för halda, að blaðamennirnir vestra Vilhjálms er eingöngu farin sam hafi ekkert við að styðjast, þeg- kvæmt þeirri hefðbundnu al- , ar þeir sí og æ eru að ympra á þjóðavenju, að þjóðhöfðingi fari þessum málum. Hitt dylst eng- ekki úr landi, nema með fylgd um, að blaðamennirnir hafa^sagt einhvers ráðherra úr hlutaðeig- annað og meira en þeir máttu. andi ríkisstjórn, venjulegast for- Það er þess vegna allra hluta sætisráðherra eða utanríkis- , vegna , hyggilegast, aff" vér ís- málaráðherra. Hefði það verið lendingar séum vel á verði og íslendingum til lítils sóma, ef . vér gætum þess í hvívetna, að þeir hefðu byrjað þannig fyrstu : halda fast á rétti vorum". ferð þjóðhöfðingja síns til ann- J Þessi ummæli Mbl. og ekki ara landa, að þessi sjálfsagða ósvipuð ummæli Þjóðviljans venja hefði verið brotin. Sézt ] sýna glöggt hver tilgangurinn er. það hér sem oftar, að það er Það á að koma landráðastimpl- þjóðinni mikils virði, að hafa inum á Vilhjálm Þór. Það á að þá forustu á sviði utanríkismál- fá almenning til að trúa því, _að anna, er sýnir meiri háttvísi og, hann hafi farið vestur til að heldur betur á málum. landsins I semja um afsal landsréttinda og en nokkur af forkólfum Sjálf- bækistöðvar hér handa Banda- stæðisflokksins eða kommúnista ríkjamönnum. Hann á að gæti gert. brennimerkjast sem landráða- Svo mikla fáfræði er varla maður J>? , Þióöníðingur. Með hægt að ætla formanni Sjált- slíkum þrálátunváróSri ogdyjgj- stæðisflokksins og forkóifum um a jafnvel að reyna að gera kommúnista, að þeim sé ekki ljós ^™11?.* s™ skelkaðan, að þessi eini tilgangur með vestur- | sjálfstæðishetjunum 1 Sjalf- för utanríkismálaráöherrans.!8^^™111 °S ^™" Hins vegar treysta þeir því, að istaflokknum yeitist hið lang S kólast jóra skipti Knútur Arngrímsson kennari hefir verið ráðinn skólastjóri Gagnfræðaskóla Reykvíkinga frá 1. okt. n. k. Frá sama tíma hefir prófessor Ágúst H. Bjarna- son sagt skólastjórastarfinu lausu, en hann hefir gegnt því starfl frá því að skólinn hóf göngu sína. almenningi sé ókunnugt um þetta og þess vegna sé hér leik- ur á borði til að vinna áliti ráð- herrans verulegt tjón. Svo vel bar í veiði, að um líkt leyti og ráðherrann fór vestur, var skýrt frá ummælum, er amerískt blað eignaði áhrifamiklum banda- ríkskun> stjórnmálamanni, og voru þess efnis, að Bandaríkj- unum væri lífsnauðsyn að hafa bækistöðvar á íslandi. Þessum ummælum var að vísu næstum jafnharðan mótmælt af hinum ameríska stjórnmálamanni, en þau höfðu samt nægt til að skapa formanni Sjálfstæðis- flokksins og forsprökkum kom- múnista árásarefnið gegn Vil- hjálmi. Dag eftir dag hafa þeir látið Þjóðviljann og Morgun- blaðið dylgja um það, að ráð- herrann muni hafa farið vestur til að hefja einhverja stjórn- málasamninga við forráðamenn Bandaríkjanna og virðist helzt mega skilja það á dylgjum þessum, einkum dylgjum Morg- unblaðsins, að samningarnir eigi að fjalla um afsal á frelsi og landsréttindum íslendinga og afhendingu bækistöðva til Am- eríkumanna. Morgunblaðið reynir að vísu annað veifið að nugga sér upp við Bandarikja- menn og segir, að ekki þurfi að óttast slíkar kröfur afJiálfu þeirra, en hitt veifið læzt það þó vera dauðskelkað, er það minnist á vesturför ráðherrans og spyr í angist sinni: „Hvaða pólitískar viðræður eru það, sem óskað er eftir að eiga við utan- ríkismálaráðherra íslands vest- ur i Ameríku? Um hvaða mál á að fjalla?" (Mbl. 25. ág.). Svörin geta menn svo lesið milli línanna, þegar blaðið segir um ummæli Connally: þráða tækifæri að fullbúa sína hjónasæng og mynda ríkisstjórn til að bjargá landinu úr hönd- um svikaranna Vilhjálms Þórs og Björns Þórðarsonar! Til þess að koma þessu óorði á Vilhjálm Þór er ekki skirrst við gera Vilhjálm tortryggilegan með öðru móti. Það er dylgjað um, að þeir hafi kallað hann vestur til dularfullra stjórn- málasamninga, enda þótt vitað sé, að hann fer aðeins sem fylgd- armaður forsetans, og það er gefið til kýnna, að blaðamaður- •inn, sem rangfærði ummæli Conhallys hafi sagt satt, en hins vegar sagt „annað og meira en hann mátti segja". íslendingar eru síðan hvattir til að yera vel á verði gegn þessum háskalegu valdamönnum Bandaríkjanna. Slíkar órökstuddar getsakir íslenzkra blaðamanna, hvort heldur- er í garð amerískra valdamanna eða valdamanna annarra þjóða, eru vitanlega hinar ósæmilegustu og skaðleg- ustu og geta aldrei leitt til annars en að spilla sambúð- inni við hlutaðeigandi stjórnar- völd. Ef mæta þarf erlendum yfirgangi.er farsælla að gera það með athöfnum en miklum bægslagangi í orðum og a. m. k. er bezt að spara hann áður en vitað . er, hvort nokkurs yfir- gangs er að vænta. Slík vinnu- brögð hafa Framsóknarmenn jafnan tamið sér og munu halda þeim áfram. Undir forustu þeirra var Þjóðverjum neitað um flugvelli hér um árið, eins og frægt er orðið. Það var gert með festu og gætni, en eigi með hávaða og bægslagangi. Fyrir ís- lend'inga er áreiðanlega bezt að fylgja áfram-þeirri stefnu í ut- anríkismálum sínum. Það er líka algengt fyrirbrigði, að þeir þykj- ast mestir sjálfstæðismenn í orðum, sem eru það sízt í verki. Því miður er það ekki ný bóla hjá Sjálfstæðismönnum og (Framh. á 3. síðu) „Vér ætlum oss að eíga land vort án erlendrar íhlutunar" Vilhjálmur Þór heldur fund með amarískum blað amönnum Vilhjálmur Þór utanríkismála- ráðherra átti tal við ameríska blaðamenn í Washington síð- astliðinn laugardag,5- og sagðist honum m. a. á þessa leið: „í sambandi við blaðaskrif hér í Bandaríkjtmum um fram- tíðarbækistöðvar Bandaríkjanna á íslandi vil ég gj arna taka f ram þetta: Vér íslendingar höfum nýlega öðlast fullt stjórnmálasjálf- stæði með endurstofnun hins íslenzka lýðveldis. Vér höfum rika sjálfstæðiskennd og vér stofnuðum ekki lýðveldi vort I þeim tilgangi að verða ósjálf- stæðari en áður. Vér ætlum oss að eiga land vort allt og án er- lendrar íhlutunar. Samkvæmt samningi milli Bandaríkjanna og íslands tóku Bandaríkin að sér. hervernd ís- lands á meðan á stríðinu stend- ur. Vér erum oss þess meðvitandi, að verndin gegn ásælni hefir gefið oss öryggi. Ég hygg, að þér vitið einnig, að aðstaða sú, er Bandaríkin hafa hlotið í landi voru, meðan á stríðinu stendur, hefir reynst veigamikil í því efni að stytta hin ógurlegu átök ýð- ar til að vinna stríðið. Ég leyfi mér því að benda á, að samningurinn hefir oröið til gagnkvæms ávinnings. í samningnum skuldbundu Bandaríkin sig til „að strax og núverandi hættuástandi í milli- ríkjaviðskiptum er lokið, skuli slíkur herafli og sjóher látinn hverfa á brott þaðan, svo að ís- lenzka þjóðin og ríkisstjórn hennar rr^i algerlega yfir sínu landi". Ég hefi aldrei efast um þetta atriði.Ver vitum, að samn- ingurinn mun verða nákvæm- lega haldinn. Þess vegna þykir oss leitt, þegar það er gefið í skyn i blöð- um hér, að Bandaríkin eigi að eignast hernaðarbækistöðvar á íslandi að stríðinu loknu, með leigu eða eignarumráðum, eink- um er slík ummæli eru höfð eftir stjórnmálaleiðtogum. Mér er á- (Framh. á 4. síðu) Á víðavangi LAUSN KAUPGJALDS- DEILANNA. Verkfall iðnaðarverkafólks í Reykjavík og Hafnarfirði hefir nú staðið í nær mánuð, án þess að sýnileg lausn virðist fram- undan. Hjá olíufélögunum hefir einnig staðið yfir verkfall bíl- stjóra og afgreiðslumanna um nokkurt skeið. 10 verkalýðsfé- lög önnur hér í bænum hafa sagt upp samningum og þykir horfa óvænlega um samkomu- lag milli þeirra og atvinnurek- enda. Það má yfirleitt segja um deil- ur þessar, að þær séu afleiðing af kauphækkun þeirri, sem stjórn Vinnuveitendafélagsins veitti Dagsbrún á síðastl. vetri. Það var öllum auðsæ afleiðing, að væri einu félagi veitt stór- felld kauphækkun og þannig rofið hið fyrra samræmi milli félaganna, myndi öll hin félög- in koma á eftir og heimta hlið- stæða hækkun. Mótspyrna at- vinnurekenda hefði átt að koma þá strax, ef þeir ætluðu að veita viðnám. Nú verður það vitan- léga miklu meiri erfiðleikum háð. > • Það öngþveiti, sem nú er að skapast í þessum málum, leiðir óhjákvæmilega til þess að taka þarf þau alveg nýjum tökum. Alþýðusambandið og Vinnuveit- endafélagið þurfa í samráði við einstök verkalýðsfélög og at- vinnurekendur að ná samkomu- lagi um yaranlegt hlutfall milli launa hinna einstöku stétta- hópa. Þannig væru t. d. ófag- lærðir verkamenn í sérstökum launaflokki, sérlærðir menn með tiltölulega litla sérmenntun í öðrum launaflokki, sérlærðir menn með mikla sérmenntun í þriðja launaflokki o. s. frv.Kaup- greiðsla til hvers launaflokks ætti að gilda fyrir allt landið. Með því að koma á slíku heild- arskipulagi, væri komið í veg fyrir það kapphlaup milli ein- stakra stéttarfélaga, sem nú á að vera auðvelt hjá flestum mestan glundroðann í þessum efnum. Þá þyrfti í þessu nýja sam- komulagi að leggja áherzlu á, að ákvæðisvinnufyrirkomulaginu, svipuðu því, er tíðkast í Rúss- landi, verði komið á eins víða og það er hægt. Það ætti t. d. að vera auðvelt hjá flestum þeim iðnfyrirtækjum, sem nú er verkfall hjá. Atvinnurekendum ætti að vera keppikefli að vinna að þessu og ekki ættu forsprakk- ar verkalýðsfélaganna að hafa á móti því, að Rússar væru tekn- irmyndar. NAZISTUM HAMPAÐ. Talsverða athygli hefir það vakið, að bæjarstjórn Reykja- víkur hefir nýlega ráðið tvo af helztu forvígismönnum hinnar sáluðu nazistahreyfingar hér í ábyrgðarmiklar trúnaðarstöður. Annar þeirra, sem var fulltrúi nazista í bæjarstjórninni, Jó- hann Ólafsson, hefir verið ráð- inn forstöðumaður strætisvagn- anna. Hinn þessara manna, Knútur Arngrimsson, sem skrif- að hefir hvert hólritið af öðru um nazismann, hefir verið gerð- ur að skólastjóra Gagnfræða- skóla Reykvíkinga, og á þannig að sjá um hina andlegu upp- fræðslu íhaldsæskunnar í bæn- um. Forsprakkar Sjálfstæðis- flokksins virðast þarinig hafa, engu gleymt, þótt þeir tali fag- urlega um lýðræðið og erlendar lýðræðisþjóðir um þessar. mund- ir. — VÍSIR FO^DÆMIR SKRIF MORGUNBL. Vísi farast þannig orð i for- ustugrein í gær um hin fáheyrðu skrif Mbl. og Þjóðviljans um vesturför Vilhjálms Þór: „Fátt.hefir verið jafn almennt (Fxamh. á 4. slðu)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.