Tíminn - 18.12.1953, Side 5

288. blað.
TÍiVHNN, föstudaginn 18. desember 1S53. •
5
Föstud. 18. eles.
VerzlunarmáEin
Nýlegá hefir Alþingi sam-
þykkt lög um skipan inn-
flutnings- og gjalöeyrismála,
ijárfestingarmála o. fl. Frum
varp um þetta mál var lagt
fyrir þingiö af ríkisstjórn-
inni.
Samkvæmt þessum nýju
lögum á-fjárhagsráð að hætta
störfum, en í stað þess verð-
ur sett á stofn svonefnd inn-
'flutningsskrifstofa, sem tveir
menn veita forstöðu. Er lík-
legt að þessi breyting komi
til framkvæmda innan
skamms.
í lögunum eru engin á-
kvæði um það, hvaöa vörur
megi flytja til landsins án
innflutningsleyfa. Hins veg-
ar segir þar, að stefnt skuli
að því að' vöruinnflutningur-
inn verði frjáls, en ríkis-
stjórnin ákveði með reglu-
gerð hvaða vörur sé heimilt
að flytja til landsins án inn-
flutnings- og gjaldeyrisleyfa.
Er þetta eins ög verið hefir,
þó aö áður hafi frílistarnir
að formi til verið gefnir út
af fjárhagsráöi.
Lagafyrirmælin um gjald-
eýrisverzlunina eru óbreytt,
þannig, að Landsbankinn og
Útvegsbankinn hafa einka-
rétt til að verzla með erlend-
”an gjaldeyri.
Engu verður hér um það
spáð, hvort ríkisstj órnin
muni sjá sér fært að gefa
frjálsan innflutning á fleiri
vörum en nú eru á frílista.
Þaö iilýtur að fara eftir því,
hvernig gjaldeyrisástæðurn-
ár verða. Þó að æskilegast sé
að vörukaupin séu sem frjáls
ust, er þýðingarlaust að setja
fleiri vörur á frílita en hægt
er að fá gj^ldeyri fyrir hjá
taönkunum án nokkurra veru
legra tafá.
Meö -iíýju lögunum er veitt
nokkru rýmri heimild tii í-
búðabygginga og annarra
minniháttar framkvæmda,
áó fjárfestingarleyfa, heldur
én í þeirri reglugerð, er nú
gildir. En til innflutnings á
flestum helztu byggingarvör-
úm þarf nú innflutnings- og
gjaldeyrisleyfi, og óvíst hvort
eða hvenær : stj órnin telur
fært að gefa frjálsan inn-
fjutning á þeim vörúm.
• Þaö er stefna Framsóknar-
flokksins að létta hömlum af
yerzluninni. Frjáls verzlun
ér almenningi hagstæðust,
þyí • að þá geta samvinnufé-
íögin óhindruð útvegað mönn
iíin vörur við sannvirði,. og
oþinbert eftirlit með verðlagi
þr þá óþarft. En til þess að ná
því marki, að gera verzlunina
ffjálsa, þarf að leggja á-
tajprzlu á að auka framleiðsl-
lina. Einnig þarf jafnvægi í
fjárhags- og péningamálum,
hallalausan rekstur aðalat-
vínnuveganha og greiðslu-
fiállalausan ríkisbúskap. Án
þpirrar stefnubreytingar í
fjármálum rikisins, sem varð
þegar Framsóknarflokkurinn
tþk að sér stjórn þeirra ’árið
1950, hefði ekki verið mögu-
legt aö slaka á verzlunarhöft
unum eins og geft hefir verið.
’í þeim nýju lögum, sem
hér hafa verið nefnd, eru eng
iþ fyrirmæli um útflutnings-
véfzlunina. Um þann þýðing
armikla þátt verzlunarinnar
var ályktað á þessa leið á síð-
Undir suðrænni sól
Bók Menningarsjóðs um Suðurlönd
O'ánanninetÍEig:
Kieirtenz Klemenzson
Sú var tíð, að það var ein-
hver hin bézta skemmtun
íslendinga aö hafa fregnir af
íramandi löndum frá þeim,
sem víðförull hafði verið, og
er skemmtileg saga af því í
Biskupasögunum, að menn
hurfu frá dómum í þrætu-
máli á Alþingi til þess að
heyra frásagnir Magnúsar
biskups Einarssonar, þá er
hann reiö á þingið, nýkom-
inn frá Noregi. Nú nema
menn landafræði í skólum og
nota landabréf, og daglega
heyra menn um framandi
lönd í útvarpi og lesa um þau
í blöðum. Þá hafa þeir og orö
ið fleiri og fleiri á síöustu ár-
um, sem farið hafa utan, sum
ir til náms, aðrir sem far-
menn og enn aörir í viðskipta
erindum eða einungis sér til
skemmtunar og fróðleiks. En
hraflkennd er hjá flestum
þekkingin á framandi lönd-
um og oft ekki síður hjá þeim,
sem víða hafa farið, þó að
satt sé raunar, svo langt sem
það nær, að sjón sé sögu rík-
ari.
Nú er svo komiö, að okkur
íslendinga varðar ólíkt meira
um önnur lönd en áður fyrr-
um. Viðskipti okkar við aðr-
ar þj óðir aukast ár frá ári,
við viðum að okkur vörum
frá fjölda mörgum löndum
víðs vegar um heim og kaup-
um af þjóðum, sem við höfð-
um engin viðskipti við til
skamms tíma. Ekki má held-
ur gleyma því, að nú tökum
við þátt í meðferð mála, þar
sem fulltrúar frá mörgum
þjóðlöndum sitja og þinga,
tökum þar afstöðu í deilum
milli þjóða og flytjum okkar
eigin mál, sem okkur þykir
mikils um vert, hverja af-r-
greiðslu hljóta. En svo bezt
getur grein'd alþýöa áttað sig
á, hvernig haldiö er á mál-
um hennar á erlendum vett-
vangi og gert það upp við sig,
hvort fulltrúar okkar hafi
tekið sanngjarna og skynsam
lega afstööu til deilumála
annarra þjóða, aö hún fái
aukinn áhuga fyrir umheim-
inum og aukna þekkingu á
löndum og þjóðhögum.
Það er því mjög vel til fall-
ið, að einmitt Bókaútgáfa
Menningarsjóös hefir ráðizt
í útgáfu safnritsins Lönd og
lýðir. Útgáfa þess hófst árið
1949, og eru nú komnar út
bækur um Noreg, Svíþjóð,
Danmörku, Indíalönd og nú
seinast Suðurlönd.
Þetta seinasta bindi, Suð-
urlönd, fjallar um Spán,
Portúgal og Ítalíu, og í því
ér einnig getið að nokkru
páfaríkisins, eyjarinnar
Möltu, klettavígisins Gíbralt-
ar og smárikjanna Andorra
og San Marinó. Höfundur
þessa bindis er dr. Helgi P.
Briem, .sendiherra í Svíþjóð
og víðar um lönd. í
Bindiö «r 15 arkir í allstóru
broti og því engan veginn lít
il bók. En þar sem þarna er
Helgi P. Briem, sendiherra •
i
. 1
um að ræða þrjú merklleg
þjóðlönd og þjóðir, sem allar
hafa markað djúp spor í fé-
lagslegri og menningarlegri
þróun mannkynsins, er efniö,
geipimikið, og mætti jafnvel'
ætla, að það væri svo víð-
tækt, að bókin gæti hvorki
veriö fugl né fiskur. En mér i
þótti hún mjög skemmtileg!
og hin fróðlegasta, og ' ég|
hygg, aö hver sá, sem les og'
ekki er áður sérfróður um
i
l
þessi þrjú þjóölönd, fái furðu
samfelldan fróðleik um þau
og það fólk, sem þau byggir.
Höfundurinn gerir grein
fyrir legu landanna, lands-
lagi, veðráttu- og gróðurfari,
sögu þjóðanna, atvinnuvegum
þeirra, stjórnarfari og menn
ingu. Hann er ágætlega rit-
fær, víðsýnh og sanngjarn,
en þó engan veginn ámeykur
við að vera það sjálfstæður í
dómum sinum um eitt og
annaö, að lesandinn finni, aö
þarna tali maður, sem ekki
telji sér einungis heimilt að
túlka þaö almenna. Honum
tekst injög vel að-gera grein
fyrir þeim sögulegu höfuö-
þráðum, er liggja að þeirri
þróun málanna, sem átt hef-
ir sér stað í þessum löndum,
sýnir okkur ljóslega vöntun
cg vankanta á sviöi atvinnu-
mála, stjórnarhátta og upp-
fræöslu. Til dæmis um rétt-
sýni hans og sjálfstæði um
túlkun málanna, vil ég benda
annars vegar á frásögn hans
um mistok vinstri flokkanna
á Spáni fyrir borgarastyrjöld-
ina, seinlæti þeirra, þá er
þeir neyttu ekki tækifærisins
að vinna á Francó, þegar
hann var aö flytja her sinn
yíir Njörvasund, og sundrung
þá, sem rikti' í liði þeirra í
styrjöldinni sjálfri. Hins veg
ar á mismunandi dóma höf-
undar um einræðisstjórn
Francós á Spáni og Salazars
í Pörtúgal, en þar lætur hann
okkur skiljast, að stjórn Sal-
azars hafi ekki gefizt vel sak
ir yfirburða einræðis yfir lýð
ræði, heldur fyrir þær sakir,
að Portúgallar hafa verið svo
heppnir, að einvaldur þeirra
er ' gáfaður og þj óðhollur
(Framhald á 6. síðu.)
í dag verour til moldar bor-
inn hér j Reykjavík Klemenz
KÍemenzspn fyrrverandi verzl
unarmaður og haínsögumað-
ur Húsavík.
Klemenz Kleménzson var
fæddur á Vargsnesi í Ljósa-
vatnshreppi 26. marz 1875.
Foreldrar hans voru Klemenz
Jónsson og Sigríður Péturs-
dcttir. Klemenz .Jcnsson var
æítaður úr Húnavatnssýslu.
Jón faðir hans var ólafsson,
bröðir Sigurðar í Katadal á
Vatnsnesi. Kiemenz Jónsson
íluttist ungur norður að Hálsi
i Fnjóskadal. Var hann að
leita sér lækninga lijá séra
Þorsteini Pálssyni aö Hálsi.
Varð það eigi að hann færi
vestur til átthaganna aftur,
en hóf búskap í Suður-Þing-
eyjarsýslu og gekk að eiga Sig
ríði Pétursdóttur frá Brúna-
gerði í Fnjóskadal. Pétur fað-
ir hennar var Halldórsson,
bróðir Guðrúnar, konu Krisf-
jáns á Illugastöðum.
Frá Vargsnesi fluttust for-
eldrar Klemenzar, þegar hann
var á 1. ári, að Geirbjarnar-
stöðum í Ljósavatnshreppi.
Ólst hann þar upp til 18 ára
aldurs, en þá fór hann að
heiman í vist til Sveins Vík-
ings Magnússonar, veitinga-
manns á Húsavík og konu
hans Kristjönu, frænku sinn-
ar. Hún-var af Illugastaöaætt,
Þau Sveinn og Kristjana voru
foreldrar Benedikts föður
Bjarna dómsmálaráðherra.
Upp úr aldamótunum’ gerðist
Klemenz starfsmaður hjá
verzlun Örum & Wulff á Húsa
vík og vann við þá verzlun,
unz Stefán Guðjohnsen
keypti hana. Var hann eftir
það hjá Stefáni og síðar son-
um hans við verzlun þeirra,
þar til árið 1941, að hann flutt
ist frá- Húsavík og settist að
í Reykjavík hjá syni sínum
Sigtryggi skrifstofustjóra í
fjármálaráðuneytinu og konu
hans, Unni Pálsdóttur. Var
Klemenz hjá þeim til dauða-
dags. Af systkinum Klemenz-
ar, sem voru fjögur, er nú að-
eins eitt á lífi, Björg, búsett
á Akureyri, gift Sigurði
Sumarliðasyni, fyrrv. pósti.
Hin systkinin voru: Jón, sem
fluttist til Ameríku. Stefán,
er bjó á Geirbjarnarstöðum.í
Ljósavatnshreppi og Ásgeir
asta flokksþingi Framsóknar
manna;
„Flokksþingið telur núver-
andi höft á "útflutningsverzl-
uninni óviöunandi og í ósam
ræmi við aukið frelsi í inn-
flutningsverzlun. Leggur það
því áherzlu á, að fleiri aðil-
um en nú er, gefist kostur á
aðrflytja út og selja íslenzkar
afurðir á erlendum mörkuð-
-um.“
Sala íslenzkra afurða á er-*-
lendum mörkuðum er sú und
irstaðá, sem öll utanríkis-
verzlun byggist á. Það er því
mjög þýöingarmikið, að sá
þáttur verzlunarinnar sé í
viðunandi lagi, og næsta
skrefið í þeim málum ætti að
vera að undirbúa löggjöf um
útflutningsverzlunina, sem
geri hana frjálsari og heil-
brigðari en nú.er.
bóndi á Höfðahólum í Húna-
vatnssýslu og Björn bóndi að
Brunnum í Suðúrsve’t.
Klemenz kvæntist árið 1910
Jakobínu Sigtryggsdóttur, Sig
tryggssonar verzlunarmanns'
í Húsavík. Þau eignuðust tvö
börn: Sigtrygg og Sigríöi,
sem gift er dr. Halldöri Páls-
syni. Jakobína lézt árið 1948.
Var það mikið áfall fyrir
Klemenz og hrakaði heilsu
hans eftir það mjög, og var
hann rúmliggjandi síðustu
árin.
Klemenz var lengi hafn-
sögumaöur á Húsavík — auk
verzlunarstarfsins — og leysti
það vel af herídi, skjótur til
úrræða og skilmerkilegur í
leiðsögn.
Við verzlunina hafði liann
fyrst og fremst meö höndum .
utanbúðarstörf, skipaaf-
greiðslu og verkstjórn.
Klemer.áPvar greindur maö-
ur, sjálfstæður í skoðunum og
sló ekki undan 4 viöræðum.
Hann var karlmenni bæði að
líkamsburðum og í lund. Mik-
ill maður á velli, fyrirmaiin-
legur og fríður sýnum. Að-
sópsmikill.í fyrirsögnuni sem
verkstjóri og röggsamlegur.
Hreingerður maður og heiðar
legur i hvívetna. Hann var
maður, sem setti svip á um-
hverfi sitt, hvar sem hann
kom. —
Klemenz Klemenzson átti
heima í Húsavik nálega hálfa
öld.
Ég leyfi mér fyrir hönd
Húsavíkur að votta minningu
hans virðingu og þakkir.
Karl Kristjánsscn.
FRÓÐLEG BÓK
Arbók Fornleifafélagsins,
sem helzt ætti að vera heim-
ilisrit allrar þjóðarinnar, er í
fárra höndum. Slíkt er okkur
menningartjón og einhvern
tíma verðum við að taka þá
rögg á okkur að endurprenta
(ljósprenta) eldri árganga
hennar, þá er uppseldir eru,
og síðan aðra eftir því, sem-
þá þrýtur, koma svo þjóðinni
í skilning um þaö,- hvílíkan
fjársjóð hún á í riti þessu frá
upphafi, og sjá þannig fyrir
því, að hún geri sérTparín fjár
sjóð arðbæran. Þá kemsf fólk
ið að raun um, hve skemmti-
leg fornmenjafræðin.er. Þétta
hafa væntanlega margir íes-
éndur þegar séð af lestrí hinn
ar ágætu bókar Kristjáns Eld-
járns, Gengið á reka, enda er
þar skrifað af þeirri list, sem
nú er alltof fátíð' á meðal
ungra rithöfunda á íslenzka
tungu.. ' *'
Nýlega hefir'okkurbætzt rit
um sams konar éfni óg bók
Kristjáns, en margfalf stærrá
og márgfalt yfirgripémeira,
því að það tekur yfir alíarí
L_ • ‘
heim. Bókaforlag Odds Björns
sonar á Akureyri hefir sent
frá sér þýðingu erlendrar bók
ar um þetta efni. Nefiiist hún
í þýðingunni Fornar grgfir og
fræðimenn, en þýðarinn er
séra Björn O. Björnsson.
Þetta er mikið rit, um hálít
‘fimmta hundraö síður í stóru
broti, að meðtoldum mynda-
síöunum, en piyndir í bókinni
erli mjög margar, og hér er
sýndur sá menningarbragur
— hörmulega fátíður í bók-
menntum ok'kar — að hafa
4 bókinni yfirgripsmikið regist
ur, sem þó raunar svíkur
stmidum. Má nefna það sem
daémi, að þar finnst ekki
Neanderthal-maðurinn, enda
Jiótt textinn .vitanlega segi
frá honum.
Þessa dagana er knappt um
rúm í blööunum, og því verö-
ur hér miklu minna frá þess-
ari bók .sagt en ella mundi.
Hún hefst á frásögn um borgir
þær tvær, er grófust djúpt í-
jörðu,-þegar Vesúvíus gaus ár
ið 79 e. Kr., err .tekið j/ar að
(FíeSnha il i 6, siðu.)