Tíminn - 20.09.1955, Blaðsíða 2

Tíminn - 20.09.1955, Blaðsíða 2
.'.••.».•. ','. ; I 1 • /¦ !..>' >' '¦ TÍMINN, þr'ðjudaginn 20. september 1955. 212. Maff. JÓHANNES S. KJARVAL: FANTASÍA UM HVALIN Prolog Ég þarf að skrifa fantasíu um ivaii. — Það er gefið mál að stór- avcjjjl stanza sjaldan lengi á grunn- rúðum. (Er þetta satt?) Heldur enna þeir sér í löngum bunum sem kallað er — fyrir og milli an- íesja, er það mikið bomsara boms - að horfa á — og sjá.köf og renni otur þeirra stóru skepna — og nikil viðhöfn er þá í. henni nátt- 'iru — en ails konar ærsladót ----- jað eru minni hvalir ýmsra teg- mda — elta enar stærri skepn- irnar — því svo virðist sem hinar /msu minni hvalategundir finni í íinum stóru hvölum það sam- ;væmi sem bragð er að. Ég held nú er mikið er talað um ' íáhyrninga — að ekki sé fyrir áð ;ynja<að þar sé um nokkra máls- •örn að ræða, ef vitnað er i sigilt náltæki að hvert mál sé svo sem pað er virt. — Ef svo væri að stór nveli sjáist ekki lengur á grunn- i niðum — —vegna þess að hval- iangarar séu búnir að veiða þá eða i.'æla á úthöf fram ----- þá er það uugljóst mál að enga er stærri a3 •lta en mennina og þeirra sjálfs- jjargan'iðleitni. — Ef leikurinn er • )jafn af allra hálfu — sé ég ekki nnnað vænna en samtals — niður- itöður stórbónda eins á Suðurnesj- im við mig — okkur kom sem sá saman um að reynandi væri að búa til stórt hvallikan og draga það ¦i sæ út eftir hraðskreiðu skipi til )pess að athuga hvort minni hvala- ;egundum yrði það nokkur rauna- oót í sínum stórskepnuskaþslegu leik 'iúsmálum — auðvitað yrði þetta .lokkuð kostnaðarsamt — en menn .ngarlega og listrænt séð — er ,'enjan talin frambærileg ef stenst á kostnaður og ábati. ••* Hér við bætist afsökunarbeiðni að •;kki komst grein til lesenda er uirkusinn var hér með ljón eða :;íkra fyrir nokkrum árum. — Af ojálfsneplislegum astæðum af því 'ig blandaði þá ýmsu öðru 1 nefnda grein sem ekki passaði fyrir blað- :tS — ég hélt því nefnilega fram, að iiettir okkar lands sem alist hafa laér upp frá landnámstíð annað- iiivort ekki mundu vita eða væru búnir að gleyma að til væru ljón og tíkrar — og fólkið sem ætti >etti ætti að bjóða þeim eða taka þá með sér í sirkusinn — þeir myndu hafa gaman að því — þetta eru auðvitað smámunir en í einum litlum borgaralegum félagsskap — þar sem er bara listmenning — að mestu leyti án sveitarmenningar með tún, engi og skepnur — —veitir ekki af að halda. saklausum gleð- skap til haga og vera nýtinn á slík ar constellationir. Þá er þetta Evona. ••• Vel má vera að ég hafi rangt fyr- ir mér um að hér áður hafi ekki shkt háhyrningatfargan og netja eyðilegging verið um hönd höfð — er blöð okkar lands bera nú ört a borð fyrir lesendur sína — en trúað gæti é~ að minna hafi verið af netjum hér áður en núna. Dívorpíð "Dtvarpiff í dag: Fastir liðir eins og venjulega, :L9.30Tónleikar: Þjóðlög frá ýais- um löndum. : 33.30 Útvarpssagan: „Ástir pipar- sveinsins", XIX. 'íl.OOTónleikar (plötur): Píanókon- sert nr. 1 í d-moll op. 10 eftir Adolf Wiklund. .31.30 íþróttir (Sig. Sigurðsson). :!1.45Tónleikar (plötur): Dansar úr „Galanta" eftir Zoltan Ko- dály. :!2.10„Lífsgleði njóttu," XII. :!2.25 Tónleikar: Björn B. Einarsson kynnir djassplötur. : 33.00 Dagskrárlok. Dtvarið á morgun: Fastir tiðir eins og venjulega. :9.30 Óperulög (plötur). : 30.30 Erindi: Einkennileg örnefni á Austfjörðum; sjðara erindi Stefán Einarsson prófessor). :!0.55Tónleikar: Luise "Walker leik- ur á gítar (plötur). ;!1.25 Náttúrlegir hlutir: (Guðm. Þorláksson cand. mag.) :!1.40 Tónleikar (plötur): Strengja- kvartett í Es-dúr op. 76 nr. 6 eftir Haydn. :22.10 „Lifsgieði njóttu," XIII. 22.25 Létt sönglög: Tito Gobbi o. fl. U3.00 Dap.skrárlok. Viff erum aff verffa ©f seinir. Við eram búnir að kjafta of œikið um hvað viff ætlum aS gera fyrir hvaltna. — Stey.pireyðurinn tekur köfin akkúrat svo lengi sem meff þarf til aff melta með sér til skynjunar innra meff sér allt þaS er hún móttekur af tónsviði gegn um v.atnsstiókinn, sem um leið cr öndun. í hvcrt skipti er hún kemur úr fcafinu. Undir tónsviff hinnar miklu skcpnu heyrir einnig fyrst og fremst or'ð og mál — oj allar áiyktanir um framtíð hcnnar skepnunnar frá mann- fundum. Gagnvart hinni mikiu^skepnu sitjiun við því úr þvi sem komið er í nokkurskonar sjálfheldu. Látið ykkur ckki detta í hug að steypu- reyðurinn hafi nokkra intressu eða áhuga fyrir ykkar fimm ára fram- færi handa henni. Hún veit þið ineinið það sem þið hafið sagt — þið ætlið að skutla hana eftir fimm ár. Það er ekkí von að steypireyffurinn hafi neina löngun íil aff skrifa uppá ákvörðun ykkar, því með yfirlýsingu um þessa lífsframlenginju hafið þiff sýkt lifsviljann meff aff gefa hugboði hennar kvíðann. — Upp úr kvíða skapast dómgreindin um tilgangsleysinu fyrir að Ufa. Algjör friffun hefffi veriff rcö^ulciki um uppgjöf saka en mundi hinn vitri hehnsborgari geimfar lífsandans í iiöfunum trúa okkur, vér efum þaff — algjör uppgjöf á menningu andans meffal tegundanna sem sam- starf, virðist vera lausnin úr því sem komtff er. Mennirnir hafa gensiS í félag meff illfiskunum gagnvart steypireyðn- um, en steypireyðurinn á sér stjórnmálasögu frá byrjun sköpunar heims, saga steypireyðarinnar er skráff í gegnum aldir þjóðsagna um daglega lifsbjaráarbaráttu mannsins í smábáta fiskiríi allsstaðar við strendur allra landa. — Þegar ilifiskar eltu litlar kænur var það alltaf steypireyðurinn sem bægði illfiskunum frá, meS því að leggjast milli báts og illfiskja-í'ns — svo mörg dæmi og sagnir eru til um þetta meffal fólks, að ástæSulaust er að rengja þetta, fremur en ýms önnur vísindi, sem er og reynsla, sumir halda aff stjórnmálavit steypireySarins hafi veriff cinnig í því fólgiff að flýja í vernd Iítilla báta vegna vitsmuna mannverunnar sem gat effa hafði sigrast á eigin illsku oj heimsku, hvað illfislcarnir ekki höfffu náttúru til aff leika eftir, aff svo komnu máli gæti því litiff svo út að steypireyffurinn hafi þekkt tegundina manninn meiri möguleikum gsaidan en affrar verur í sjó og á — haíi svona ljóst sagt Htiff upp til mannsins sem to-undar. — Því maffurinn skildi drcttna yfir öllum verum heúns ekki af grimmd heldur sem hinn vitri og mildi gæddur meiri þegnskapalegum — húmanistiskum sans en aðrar verur effa á borff viff þaff sem lengst verður komist, ekki af grimmd. Þaff e# víst aff hinn húmanistiski skóli tapist aff fullu eða öllu í sam- ríki tegundanna meff sama áframhaldi, því á og meff dýrunum skal maðurinn fræffast um sinn skóla hversu langt, hægt sé að komast í að sjá í gegnum fingur sér í að gefa Hf, láta líf vcra Hf. Þaff er stærsta prófiff sem Jagt hefir veriff á mannverurnar núna, Iiin fulikomna veiðitækni af snílli mannsandans annarsvesrar og hinsvegar frum framfærsla, formgjafar teguudanna, híns allt skapandi an:la — symphatia natura tegundanna — í ytra fjarskyldleika vegna forms — vegna nauðsynjar__ inneignar samfélagsins í samríkinu — til mifflun- ar hinu óskyldasta svo Hfsuppistaða altesundanna verffi ekki uppiskroppa meS Hfsmain — Radiotivitet. Þangaff til ekkert væri eftir nema maffurinn — fengi tegundin maffur fyrst aff vita um þetta — en hann myndi ekki skilja þaS vegna saman- burffarleysisins — einungis náttúran mundi eignast þetta allt sem sitt fakta — þurrff — en tegundin maffur unnið fyrir gýg þó kannske verra en þaff. Skal ekki fyrir synja aff ég tali líkt og hvalur en honum er máls varnaff, þó einstöku menn sanna þráfallslega að maðurinn eigi enn sympliati ekki minna en liinir vitru ástúðarmiklu hvalir meðal tegund- anna. Það er margsannað aS steypireySurinn er ástúSiegur, og hefir um- önnunargáfu, vit og tiltrú til mannverunnar 05 hefir tekiff sérstakt til- iit til mannsins, sem vitsmunameiri veru en annara tegunda í þegnskap samrikisins. Til viSbótar þessu.skrifi er saga frá skútuöldinni, kútter eða fiskiskip var á fiski undan svokölluffum Víkum, þaS er út frá landi miSsvæSis viS Látraröst austan Látrabjargstanga en þar er oft fiskisælt — sáu skipverjar hvalbát koma í áttina til þeirra langt í burtu — en nokkru seinna sjá þeir nær miklu hval einn stóran koma vöslandz og stefn.a oS þeim — var ekki neinum töfum meS sund þaff aff hvalurinn kom að fiskiskipinu og- lagffist í sjóskorpuna til hlésmegin skipsins og bærði ekki á sér. Hvalbáturinn nálgaffist óffum uns komiff var í kallfæri og spurt um hvalinn og mcff kollgátu aff svo sáu þeir hann viff fiskiskútuna — og gerffu hvalbátsmenn kröfu til skútumanna aff draga upp segl og kippa burt frá hvauium — en skipstjóri á skútunni kvaðst ekki mundu si:la með'an hvalurinn yndi sér í hlutskipti sínu — hversu lengi hval- báturínn beiff veit ég ekki — mér var sagt lengi, en þeim leiddist svo aff bíffa og fóru — þaff fylgdi sögunni aff hvalurinn hef3i ekki hreyft sig fyr en hvalbáturinn var kominn úr augsýn skipverja á skútunni. Ég get mér til þó aff skipstjóri hefffi siglt burtu mundi hvalurinn hafa synt áfram meff skútunni — og kannske hefir báffum skipstjórunum komiff þaS sama í hug. — Ég læt þá sem þetta lesa um hvaff þcim kemur í hug um vit, snarræffi, tiltrú og sjálfsbjargarviffleitni einnig Hfsreynslu jafnvel Hka á margbreyttan hátt hjá þessum hval. __ Hvort nokkur munur sé þarna á svokölluðum guffsneistanum ----- í viffhöfn- inni fyrir a'ö iifa og hvort okkur stundum ekki vanti citthvað í okkur af hrifaingu yfir ftff sjá affrar Ufstegundir ámóta og ofckur sjáifa. Orðsending til irniheimtumaiuia hlaðsins INNHEIMTA blaðslns skorar hér með á alla þá aðila, er hafa innheimtu blaðgjalða TÍM- ANS með höndum, að senda skilagrein sem fyrst og kappkosta að Ijúka innheimtunni eins fljótt og hægt er. Vinsamlegast hraðið uppgjöri og sendið xnlð fyrsta tœkifœri innheimtu Tímans, Edduhús- inu við Lindargötu. AGG1 Spergil Súpa Þessi liúffenga rlóma mjúka súpa inniheld ur beztu tegund af spergiltoppum og er uppáhald ungra sem gamalla. Það er em- falt og fljótlegt að búa hana til — aðeins 5 mínútna suða. — Aðrar tegundir: Svsppir, Créme, Duch ess, Bl. grænmeti, Blómkál, Spínat og Hænsna súpur með hrísgrjónum og núðl- um. I. Brynjólfsson & Kvaran ? Bezt að auqlýsa í TÍMANUM í Hjartanlega þökkum við þeim, sem auðsýndu okk- ur samúð við andlát og jarðarför GUÐMUNDAR ÞORBJÖENSSONAR múrarameistara og heiðruðu minningu hans á annan hátt. Aðalbjörg Stefánsdóttir, börn, tengdabörn og barnabörn. Útför HALLDÓRS EINARSSONAR rafmagnseftirlitsmanns, i| fer fram frá Fossvogskirkju miðvikudaginn 21. septem- ber kl. 1,30. — Blóm og kr^nsar vinsamlegast afþökkuð 8 Þóra Jónasdóttir, Hrólfur Halldórsson. I

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.