Tíminn - 28.09.1955, Síða 5

6.' 2l9," blað.
TÍMINN, miðivkudaginn 28. september 1955.
»
Eftirmaður Attlees
Fylkja Hevanisíar sér nú um Morrison til þcss a«S gefa Bevan
færi á að berjast um flokksforustuna cftir nokkur ár?
Hví hefir
garrann lægt?
Skrif Morgunblaðsins um
útsvarsmál fyrirtækja, sem
blaSið hóf af allmiklum
þjósti fyrir 2—3 vikum, þögn
uðu á sky.ndilegan og athygl
isverðan hátt. Blaðið byrjaði
með árás á SÍS og hélt um
skeið árásum á það í rit-
stjórnargreinum sínum. En
þá gerðist ,það, að Tíminn
minntist á ýms mestu pen-
ingafýrirtæki, sem íhalds-
niepn ráða í þessu landi, og
útsvarsfríðindi þeirra. Og ann
að hvort hefir Mbl. ekki geðj
ast að frekari umræðum um
málið á þeim grundvelli, —
eða ráðamei:n þessara miilj-
ónafyrirtækja hafa kippt í
spottann, þegar þeir sáu,
hvert umræðunum stefndi.
Það er þó ekki rétt að láta
málið niður falla alge-lega,
bví vissulega hlýtur að vera
ftöðlégt fyrir landslýðinn að
heyra röksemdir Mbl. fyrir
því, að helztu milljónafyrir-
txki peningamanna í Reyk.ja
vik cigi að vera útsvarsfrjáis.
To.kum til dæmis IMPU.n’I
— Innflytjendasamband
heildsalanna. Þetta er fyrir-
tæki, sem nokkrir af stærstu
heildsölunum hafa haít með
sér um margra ára skeið, aö-
allega til að tryggja sjálfum
sér sem mestan hluta af mat
vörúlnnflutningnum. IMP-
UNI hefir skrifstofur í Rvík
og New York, pantar vörur,
sér ífm flutíiing á þeim og af
greiðslu til heildsalanna iiér
heima. Þéssi auka milltiiður
tekur vafalaust prósentur fyr
ir sift starf. Þannig er skipan
heildsalanná á matvælainn-
flúthing með heUum millilið
meira en skipan samvinnufé
lagahna. Þrátt fyrir þetta er
IMPtTNI óskráð fyrirtæki.
Rcykjavíkurbær hefir ekki
einu sinni reynt að leggja á
það útsvar. Það er .ekki að
furða.. þótt Mbl. vilji sem
• minnst um þetta tala.
Lítúm einu sinni enn á Eim
skip. Þetta gamla og góða fyr
irtæki er riú og hef'r kngi
yerið' undir stjórn ihaldsins
í Reykjavík, og því svo mik
ilvægt, að sjálfur Bjarni
Eenrdiktsson er þar formað-
.ur Pélagið a um 200 niillj.
eignir og hinir ríku verða
rikrri, þegav eignirnar auk-
a^h.því lítið mur.ar um aukn
ii grna á hundrað krónu bréí
uniini Rvíkurbær Jagði 300
000 krónur í útsvör X skipa-
de,|d SÍS, en þó er Eimskip
algtilega skattfrjálst. Það er
ekki að futða, þótt Morgun-
blaðið vilji sem minnst i:m
þetta tala.
Athugum SÍF, saltfiskhring
inn mikla. Hann tekur sínar
prósentur af öllum saltfisút-
flutningnum, enda er félagiö
húið að kaupa sér hæð í
Morgunþlaðshöllinni og hefir
mikinn hug á að kaupa sér
skip. Þessi mikli hringur, þar
sem íhaldsþingmenn eru
innstu koppar í búri, er alger
lega skattfrjáls. Hins vegar
lagði Reykjavíkurbær 470.000
kr. á útflutningsdeild SÍS.
Það er ekki að furða, þótt
Morgunblaðið vilji sem
mirinst ttm þetta tala.
( ,Sameinað'ir verktakar eru
.rttfftri eitt fyrirtækiðj sem
ITm fátt er nú meira rætt í
brezkum stjórnmálum en vænt-
anlegt flokksþing Verkamanna-
flokksins. Það hefir aukið á eftir
væntingu manna, að Clement
Attlee, formjaður flokksins, átti
nýlega viðtai við blaðið News
Cronicle, þar sem hann lýsti því
yfir, að hann vildi segja af sér
formcnnsku. í eftirfarandi grein,
sem birtist nýlcga í hinu kunna
enska blaði The Observer, gerir
stjórnmálafréttaritarai blaðsins
flokksþing Verkamannaflokksins
og þetta viðtal Attlees að um-
ræðuefni.
v Þegar menn nú koma heim úr
sumarleyfunum sínum verða menn
ekki varir við nein ný teikn á
himni stjórnmálanna, en eitt hlýt-
ur þó að vekja athygli manna, hið
furðulega viðtal, sem Attlee átti
nýlega við Percy Cudlipp í News
Cronicle.
Þetta viðtal virðist því undarlegra
sem það er athugað oftar. Cudlipp
gerir sér ferð til Cherry Cottage,
og þar ræðir Attlee lengi við hann
um framtíðaráform sín. í lokin
segir hann:
— Eftir kosningarnar gerði ég
það öllum ljóst, að ég hygðist draga
mig til baka. Ef ég gæti nú einn
ráðið því, myndi ég hiklaust segja:
— Því fyrr því betra.
Við getum þegar í stað vísað frá
okkur öllum barnalegum skýring-
um eins og þeirri, að Attlee hafi
gleymt því innan um kálgarða
sína og hreðkubeð, að Cudlipp er
ekki lengur ritstjóri fyrir Daily
Herald, eða hann hafi ekki gert
sér ljóst, að sérhver fullyrðing um
fra.mtíð hans myndi vekja óskipta
athygli. Plokksþing Verkamanna-
flokksins stendur nú fyrir dyrum,
'og Attlee hlýtur að hafa verið ljóst,
að um fátt verður þar rætt meira
manna á meðal en hvað hann
hyggist fyrir. Ef dagskrárnefndin
lendir í einhverjum vaaidræðum,
þarf hún ekki annað en taka brott
för Attlees til umræðu, og þá munu
flestir þingfulltrúarnir seilast í
klútinn sinn. Þó getur verið, að
þetta viðtal drepi í fæðingu það
litla líf, sem með þessari sam-
kundu Verkamannaflokksins hefði
getað verið.
Engu að síður er þarna eitt at-
riði óskýranlegt. Verkamannaflokk-
urinn á sjálfur sitt eigið blað, Daily
Herald, og það er venja og í fyllsta
samræmi við óskir óbreyttra flokks
manna að meiriháttar viðtal við
formann flokksins birtist á síðum
þess. Það virðist eftir þessu, að
Attlee sé svo úr öllum tengslum við
þá hreyfingu, sem hann stýrir, að
hann hefir sögulegt viðtal við aðal-
keppinaut flokksblaðs síns, þ. e.
News Cronicle.
Það er vart hægt að hugsa sér
sloppiö hefir við að greiða út-
svör. Nú Þggur fyrir úrskurð
ur um það, að þessari miklu
samsteypu beri að greiða
skatta til ríkisins. Væri því
eðhlegt, að Reykjavíkurbær
leitaði að minnsta kosti eftir
úrskurði um það, hvort því
beri þá ekki líka að greiða út
svör. En ekki er vitað til þess,
að bærinn hafi gert neitt slíkt.
Það er því ekk aö furða, þótt
Morgunblaðið vilji sem
minnst um þetta tala.
Þannig mætti lengi telja.
íhaldsmenn hafa komið svo
fyrir mörgum af arðvænleg-
ustu fyrirtækjum sínum, þar
sem þeir tryggja bezt aðstöðu
sína í þjóðfélagínu, greiði
enga skatta og engin útsvör.
*
GAITSKELL
íurðulegri tilviljun en þetta viðtal,
tímann, sem valinn er því til birt-
ingar, efni þess og þá stefnu, sem
þar kemur fram.
— Það er ekkert nýtt í þessu,
sagði Attlee við Daily Telegraph,
meðan viðtalið var í prentun. Frá
tæknilegu sjónarmiði getur þetta
verið rétt, en að öðru leyti er það
villandi.
Attlee Iét óskir sínar um að draga
Þeir hafa látið lítið á þessu
bera og Morgunblaðið hefir
ekki haft sjáanlegar áhyggjur
af því, þótt efnaminní Reyk-
víkingar verði að bera skatta
byrðar fyrir þessi fyrirtæki.
Það er ekki fyrr en samvmnu
menn brestur þolinmæðina,
eftir að Reykjavik hefir aukið
ú'tsvarið á SÍS um þúsund
prósent á hálfum áratug, og
þeir leita réttar síns fyrir dóm
stólum, að Morgunblaðið fyrst
uppgötvar, að Reykvíkingar
kunni að bera útsvarsbyrðar
fyrir einhver stórfyrirtæki.
En SÍS er ekki meðal þeirra
fyrirtækja. Það greiðir bæn-
um tæplega 400.000 kr. í ýmsa
skatta, þrátt fyrir lækkun
útsvarsins.
sig í hlé fyrst í Ijós á lokuðum
fundi i þingflokki Verkamanna-
flokksins, og þær fréttir, sem .f
orðum hans fóru, voru nægilega
opinskáar til þess að' vekja umtal
manna. Það getur verið, að hann
hafi ætlað sér að skelfa hina ó-
breyttu flokksmenn til hiýðni, og
verið getur, að hann hafi vérið
misskilinn. En við það bætist, að
a'varlegri atburðir hafa gerzt, síð-
an hann bar óskir sínar fram á
flokksfundinum, sem gera ummæli
hans' nú stórum athyglisverðari.
Síðan hefir Attlee veikst töluvert af
segastíflu.
Nú vita allir, hvað gerist við slík
tækifæri. — Vertu kátur, r.amli
minn, segir læknirinn. — Þú lifir
áreiðanlega að verða hundrað ára.
Auðvitað verðurðu að taka lífinu
rólega. Síðæn kemu/r eiginkonan
með ráðleggingar sínar og varúðar-
ráðstafanir. — Þú mátt til með
að fara að njóta hvíldar, góði minn,
negir hún.
Sennilega hafa hástemmdari orð
verið notuð í Cherry Cottage, en
vafalaust er afstaða frú Attlee hin
sama og sérhverrar góðrar eigin-
konu. Þetta þarf því ekki að vaida
svo miklum heilabrotum. Merki-
legasta atriðið í viðtali Attlees er,
þar sem hann segir: — Konan mín
vill endilega, að ég fari að draga
mig í hlé. Frú Attlee liggur í hon-
um að hætta, og það getur varla
liðið á löngu, unz hann fer að
ráðum hennar.
Þaö má segja, að betta viðtal
sé haustuppskera Attlees. Hér og
þar leynast þyrnar á greinum hóg-
væröarinnar. Hann ætlar sér ekki
að eiga sæti í neðri málstofunni,
eftir að hann segir af sér. — Það
væri ekki drengilegt við eftirmann
minn, sagði hann. Þessa sneið ætlar
hann Churchill.
Athyglisverðastar eru þó að
minnsta kosti fyrir Verkamanna-
flokksmenn athugasemdir hans um
þörf flokksins fyrir forustu ungs
manns. Þau orð hljóta flestir að
telja, að eigi við Herbert Morrison
og Jim Griffiths.
— Forustumennirnir verða að
hafa alizt upp á þeirri öld, sem
nú er að l:öa, en ekki á Viktoríu-
tímanum eins og ég, sagði hann.
Þegar fylgismenn Gaitskells lásu
þetta, fóru þeir á fund hans til
þess að spyrja hann, hvernig hann
hygðist vera klæddur, er hann tæki
við forustu flokksins.
Það mun þó vera að seilast um
hurð til lokunnar. Morrison hefir
ekki lagt árar í bát, og það er ó-
mögulegt að trúa því, sem mönn-
um er stundum sagt, að hann geri
ekki annað við tómstundir sínar
en leita að týndum golfkúlum.
Hann hlýtur að hafa lesið viðtalið
og lesið það, sem þar má sjá á
milli línanna. Og hann er ekki
slíkur maður að gefast upp baráttu
laust.
Einnig hefir hann margt til að
bera, sem andstæðingar hans ekki
taka tillit til. Hann er í fyrsta lagi
varaformaður flokksins, og ef
Attlee segði af sér, áður en nú-
verandi kjörtímabil rennur út,
gæti hann að sjálfsögðu gert kröfu
til að verða af sjálfu sér formað-
ur flokksins. Vafalaust yrði þeirri
kröfu mótmælt, en í stjórnmálum
eins og á flestum öðrum sviðum
er sá allmikið betur settur, sem
eitt sinn hefir höndlað eitthvað.
— Næst er það Buggins, er vin-
sælt slagorð í Verkamannaflokkn-
um. í raun og veru virðist það vera
eina ástæðan til að jafnaðarmenn
halda, að þeir muni sigra í næstu
kosningum.
Aldur Morrisons, viktorianskt upp
(Framhald á 7. eíðu.)
Á sjónarhól
í grein, sem Tíminn birii £
síðustu viku, undir fyrirsögn
inni „Þegar tölurnar tala“,
var á það bent, að ýmsir þætt
ir í efnahags- og viðskipta-
málum þjóðarinnar væru at-
hugunarverðir eins og nú er
málum komið, og að rík á-
stæða væri til, að ráðamenn
þjóðfélagsins gæfu þeim
gaum og gerðu sér þess gre*n
hversu ástatt væri.
Þar væri sýnt fram á meðal
annars, að útlán bankanna
hefðu hækkað mjög verulega
á einu ári, að gjaldeyrisað-
staðan væri stórum lakari en
á sama tíma í fyrra, að seðla
útgáfan hefði aukizt verulega
og Ioks, aff spariinnlán hefðu
aukizt miklu minna á sein-
ustu tólf mánuðunum en á
jafnlöngu tímabili næst á
undan.
Öll þessi atriffi og raunar
hvert þeirra um sig eru þann
ig vaxin, að ekki er f&rsvar-
anlegt að loka augunum fyrir
þeim cg láta sem allt sé í
góðu lagi. — Þótt beir séu all
margir, sem líta á þessa hluti
eins og þeir eru og telja á-
standið alvarlegt eða jafnvel
ískyggilegt, munu hinir þó í
miklum meirihluta, sem telja
sér og öðrum trú um, að flest
eða allt sé með felldu og engra
eða lítilla breytinga þörf og
vilja halda áfram sem horfir.
Skömmu seinna en þessi
grein birtist í Tímanum, kom
út 3. heíti af Fjármálatíðind
um þessa árs, en rit þetta er
gefið út af hagfræffideild
Landsbanka íslands og hóf
það göngu sína fyrir einu ári.
í þessu nýútkomna hefti kem
ur það glögglega og ákveðið
fram, að litið er alvarlegum
augum á alla þá þætti við-
skiptaástandsins, sem gerðir
voru aff umtalsefni í áður-
nefndri grein Tímans, en er
auk þess rætt um ýms önnur
athugaverð atriði t. d. hjnn
minnkandi útflutning héðan
til Bandaríkjanna og þar af
leiðandi óhagstæðan vöru—
skiptajöfnuð á þeim hluta
þessa árs sem liðinn er, er
ljósast kemur fram i stórlækk
andi dollaraeign bankanna. í
greinarkafla um peningamark
aðinn á bls. 165 í þessu riti,
seg’r svo:
„Þegar á allt er litið, verð
ur að telja ástandið mjög
alvarlegt í peningamálun-
um. Brýn nauðsyn er aff
draga úr útlánum viðskipta
bankanna og bæta úr að—
stöðu þeirra gagnvart seðla
bankanum. Á þann hátt
væri hægt að gera honum
kleift að draga úr peninga-
veltunni og bæta gjaldeyris
aðstöðuna.“
Þessi orð hins merka fjár-
málarits Landsbankans erú
vissulega þess verð, að eftir
þeim sé tekið og eru þau því
tekin hér upp, svo að þau kom
ist fyrir augu fleiri en þeirra,
sem ritið hafa í höndum.
Orsak!r hess hversu ástatt
er um gjaldeyris- og peninga
málin, eru án efa fleiri en
ein, þess er þó varla að dylj-
ast, að sú stærsta og afdrifa-
ríkasta er hin óhóflega fjár-
festing á þessu og síðasta ári
og hófst fyrir alvöru með af-
námi fjárhagsráffslaganna £
árslokin 1953. Þá var peninga
öflunum gefin laus taumur-
inn til fjárfrekra fram-
kvæmda, sem jafnframt kröfð
ust stóraukins vinnuafls frá
því sem var. Þá hófst h*n æðis
gengna þensla á flestum svið
um atvinnu- og fjármálalífs
þjóðarinnar, sem enn stendur
CFramhald 6 6. BlClu.