Tíminn - 13.04.1956, Blaðsíða 7

T I M I N N, föstudaginn 13. aprfl 1956.
7
Forn þjóðmenning frjóvgast
af menninéaráhrifum utan frá
Kynni Islendinga af dönsko nnenn-
ingarlífi fyrr og síðáí* hefir liaft
örvandi áhrif
Ræfo háskólarekiors, dr. Þorkeíls
essooar próf., er hann tók á móti
konyngshjóniinum s HáskéSa íslands í gær
Yðar hátignir, koEnngur og drottn
ing Dannierkur, Ilerra forseti ís-
lauds og forsetafrú. VirSulega sam-
koma.
-Vegna Háskóla íslands býð ég
yður öll velkomin til þessarar sam-
komu, sem haldin er til þess að
fagna vorum tignu gestum, þeirra
liátignum, konungi Danmerkur og
drottningu. Háskóli íslands er
gleyma. Menning íslands, sem reis
svo furðulega hatt á dögum hins
forna þjóðveldis eins og hinar
fornu íslenzku skinnbækur votta.
sögurnar og eddurnar, ber líka
vitni um frjósöm menningartengsl
milli íslands og. landa Vestur-Evr-
ópu, og þá cinkum Norðurlanda-
þjóðanna, á þessum löngu liðna
tíma. Síðan hefir þjóðmennir.g
menningu til íslenzkra fornrita. í
öðrum vísindagreinum viljum vér
fylgjast með kröfum tímans og
stöðugum framförum. Það cr líka
víst, að stofnun Háskóla íslands
hefir síður en svo orðið til þess að
einangra þjóðina menningarlega
séð. Ég sagði, að Háskóli íslands
hefði verið stofnaður sem tákn
þess staðfasta vilja þjóðar vorrar
að endurheimta sjálfstæði sitt. Sa
draumur hefir rætzt. En hrak-
spárnar um menningarlega ein-
angrun þjóðarinnar hafa hins veg-
ar ekki rætzt. Þvert á móti, menn-
ingarlega séð hcfir ísland aldrei
verið tengt fjölþættari tengslum
við umheiminn en nú í dag. ViJ
ég þar einkum nefna nána sam-
stöðu íslands við írændþjóðirnar
á Norðurlöndum. Ég held líka, að
mér sé óhætt að fullyrða, að þrátt
fvrir þær breytingar, sem orðið
hafa á sambandi íslands og Dan-
merkur síðan 1911, séu þessi lönd
jafnvel nánar tengd nú en þá,
tengd böndum velvildar og vináttu,
böndum samúðar og gagnkvæms
skilnings, böndum menningar og
vinsamlegra samskipta. Ég vil
benda á þá staðreynd, að í dag
munu öilu fleiri íslenzkir stúdent-
ar og aðrir námsmcnn stunda nám
í Danmörku en nokkru sinni áður
fram til ársins 1918. Ef til vill
hafa þeir aldrei fleiri verið. Slíkt
er vafalaust engin tilviljun.
Ég er viss um, að koma yðar
hátigna fyrst allra erlendra þjóð-
höfðingja hingað til lands hefir
styrkt og mun styrkja samúð og
skilning rnilli þjóða vorra. Ég er
þess fullviss, að yðar liátignir hafa
fundið hlýhug fólksins mæta yður
alltaf og alls staðar. Dvöl yðar há-
tigna hér vor á meðal er hinn
mesti og bezti styrkur þeirri trú
og trausti hinnar íslenzku þjóðar,
að' takast muni að leysa öll inn-
byrðis vandamál íslands og Dan-
merkur nú og í framtíð giftusam-
lega og með þeim hætti að báðum
só til sæmdar, heilla og öruggs vin
fengis um alla framtíð.
Dr. Þorlceil Jóhannesson, rektor, flytur raeou á hátíðasamkomu í Háskól-
anum í gær.
ungur. Hann var stofnaður árið
1911, á 100 ára afmæli þjóðhetju
vorrar, Jóns Sigurðssonar. Háskól-
inn var stofnaður sem iákn um
óbifandi vilja hir.nar íslenzku þjóð
ar til þess að verða sjálfstæð á
ný, Ýmsir óttuðust þá, að með
stofnun háskóla í iteykjavík væru
fslendingar að einangra sig raenn-
ingarlega séð, þar sem miklu
færri íslenzkir stúdentar myndti
sækja til náms erlendis en áður
fyrr. Um rúm 400 ár hafði Há-
skólinn í Kaupmannahöfn einnig
verið háskóli íslands. Þangað
sóttu allflestir íslenzkir stúdentar,
sem fóru utari til náms, enda nutu
ísfenzkir stúdentar mikilvægra
réttinda, jafnvel umfram aðra
stúdenta, við Kaupmannahafnar-
liáskóla. Með þessum hætti tiélzt
menningarsamband þjóðarinnar
við umheiminn óslitið. þrátt íyrir
aldalanga einangrun. Ég get ekki
við þetta tækifæri lýst því, á þeim
fáu mínútum, sem hér eru til um-
ráða, hvílíka þýðingu dvöl ís-
ler.zkra stúdenta við háskólann í
Kaupmannahöfn hefir haft fyrir
menningú íslands um hundruð
ára. Auðvelt væri að nefna nöfn
ti! vitnis um þetta, nöfn alls þorra
þeirra manna, sem mest ber á í
sögu vorri á síðari öldum á sviði
lærdóms og mennta, á sviði stjórn-
mála. Það er óumdeilanlegt, að
námsdvöl þessara manna í háskól-
anum og kynni þeirra við danska
menntamenn og menningarlíf í
Kaupmannahöfn hafði djúp og
örvandi áhrif á þessa menn, einnig
þá þeirra, sem föstustum fótum
stóðu í þjóðlegri menningu ís-
lands. Sagt hefir verið, að ísland
hafi hvergi verið elskað heitar en
suður við Eyrarsund, af ungum
stúdentum, menntamönnum og
skáldum, sem við sterk áhrif utnn
frá fundu hið dýpsta í sjálíum sér,
eðli síns eigin lands og þjóðar-
menningu. Þessu mun sagan ekki
vor, sem grundvallast á hinni
fornu, þrátt fyrir örðug skilyrði
tímum saman, frjóvgast af menn-
ingarlegum áhrifum utan írá. Slík
menningarleg sambönd og áhrif eru
sjálfsagt öllum þjóðum lioll og
nauðsvnleg, en ekki sízt afskekktri
eyþjóð eins og vorri. Þetta er öll-
, um Ijóst, og ekki sízt þeim mönn-
um, sem starfa við æðstu mennta-
stofnun þjóðarinnar. Háskóli vor
hefir jaínan lagt síund á að hér
yröi höfuðmiðstöo rannsókna í
: sögu íslands, fornbókmenntum ís-
lands og vorri' gömlu þjóðtungu,
sem eitt sinn gekk um öll Norður-
lönd. Það er sannfæring vor, að
með þessum hætti munum við inna
I af hendi mikilvægt starf eigi að-
j eins fyrir þjóð vora, heldur og
bræðraþjóðir vorar á Nc-rðurlönd-
um, sem jafnan- munu eiga margs
að leita varðandi sögu sína og þjóð
Auknir farþegafhitn-
ingar Loftleiða
Farþegaflutningar eru nú sívax-
andi með flugvélum Loftleiða og
fyrir kemur, að vélarnar eru fuJl-
setnar farþegum milli meginlanda
Evrópu og Ameriku, en það þykir
óvenjulegt á þessum tíma árs. Til
dæmis um aukninguna má geta
þess, að í s. 1. marzmánuði ferð-
íuðust helmingi fleiri farþegar
j með flugvélum Loftleiða en á
j sama tíma í fyrra.
Voráætlun félagsins hófst 2.
jþ. m. og verður flogið samkvæmt
! henni til 20. maí n. k. en þá fjölg-
j ar ferðunum úr fjórum upp í fimm
í viku hverri milli meginlanda Evr
j ópu og Ameríku.
(Frá Loftleiðum.)
LíniiveiSi í Faxailóa mjög treg
vegna mikillar loðnu
Fréttarit^rar Tímans í verstöðvum við Faxaflóa símuðu
j iíiaðinu í gær að línuveiði væri mjög léleg og eru menn
orðnir uggandi um að úr rætist með aflabrögð á þessari
! V£í ííð.
Til að byrja "með hófst vertíðin
ssmna en venjulega vegna verk-
mmnsins. Dregur það eðÞ.lega frá
íicLdaraflairiagni, að róðrar dróg-
usx vegna bannsins.
Hikil laðna í flóanum.
J/Testu er þó talið valda um treg
• i afla á líriu, að loðna er enn
niikil í flóanum. Hefir hún ekki
1 iangan tíma haft svo drjúga við-
dvcl. Það er þó talið að loðnan
muni hverfa innan tíðar og bíða
i menn þess að þá vænkist um, hvað
snertir línuveiðina.
Nægur fiskur.
Þrátt fyrir þcssa erfiðleika, ber
ekki á öðru en nægur fiskur sé
á miðunum. Hefir orðið vart við
miklar fiskitorfur í fisksjám bát-
anna, en þótt svo sé er fiskurinn
I ekki veiddur, meðan næg er loðn-
an. Þeím bátum sem veiða í net
gengur að sjálfsögðu betur, þótt
netaaflinn sé heldur ekki mikill.
Á víðavangi
ám i
Ólafur Thors
í bóndabeygju
Morgunblaðið á sem von er,
erfitt með að skýra það fyrir
sínu fólki, hvers vegna Ólafur
Thors hafi legið á jafnvægis-
frumvarpinu í rúmlega
hálfan mánuð í stjórnarráðinu,
og það undir þinglok, ef hann
hcfði haft áhuga á að fá það lög
fest í þinginu. Sannleikurinn er
auðvitað sá, að Ólafur hafði eng
an áhuga á málinu og ætlaði að-
eins að sýna það i þinginu, eins
og stundum er gert uin nýmæli
og láta menn síðan hafa það til
athugunar milli þinga. Málið
heyrði undir forsætisráðherra,
sem skipaði jafnvægisnefndina
fyrir hönd stjórnarinnar og ráð-
herrum Framsóknarflokksins
kom auðvitað ekki til hugar að
hindra að Ólafur legði fr.varp-
ið fram, þegar hann taldi það
| tímabært. Niðurstaðan varð svo
sú, að Ólafi fannst ekki tíma-
lj gært að leggja málið fram fyrr
j en aðeins fáir dagar voru eftir
af þingi og þegar tillögur Fram
jj sóknarmanna um togaraútgerð
| til atvinnujöfnunar höfðu verið
iji felldar inn í frumvarpið í neðri
deild lýsti hann yfir því að mál-
ið næði ekki frani að ganga,
enda þótt það hefði vel mátt
| takast með því að halda kvöld-
| eða næturfund síðasta dag
iij þingsins. Koinmúnistar tóku
upp þessar tillögur og héldu
' víst að Framsóknarmenn
| myndu greiða atkvæði gegn
| þeim, svo að það gæti gefið til-
|j efni til brígslyrða í kosningun-
|| um, en Framsóknarmenn sáu
:;i: við því bragði, enda vildu þcir
|i gjarnan fá tillöguna samþykkta.
| Hins vegar kærðu þeir sig ekki
1 um að samþykkja aðrar tillög-
1 ur kommúnista um kaup á 15
togurum, að óathuguðu máli. Af
| þessum ástæðum varð formgalii
| á frumvarpinu eftir atkvæða-
1 greiðsluna, sem auðvelt var að
I leiðrétta við næstu umræðu, og
! var sá formgalli þá engin afsök-
I un fyrir Sjálfstæðismenn, þeg-
| ar þcir komu í veg fyrir endan-
| lega afgreiðslu málsins.
Ný fegund smásölu
i og heildsöiu
í Alþýðublaðinu í gær, birt-
ist grein um nýja tegund smá-
sölu og heildsölu. í greininni
segir svo:
„Sumir heildsalar, sem flytja
inn vörur frá útiöndum, selja
þær síðan í smásölu, en undir
öðru firmanafni. Sagt er, að
þetta fari í vöxt, og mun nauin
ast þykja frásagnarvert. Hitt
sætir tíðindum, að sami verzl-
unarmáti hefir verið tekinn
upp á stjórnmálasviðinu. Hér
er átt við brask kommúnist- |
anna og fylgjenda þeirra. Þar j
er reynt að reka samtímis heild ji
sölu og smásölu og efna til I:
verkaskiptingar í blekkingar-
skyni. Fyrirtækið er á þessa
lund:
í sölubúðinni, þar sem smá-
salan fer fram, eiga Einar 01-
geirsson og Hannibal Valdi-
marsson að annast afgreiðslu-
störfin, falbjóða vörur og með-
taka gjaldið. Þar er firmanafn-
ið Alþýðubandalagið. En á bak
við er heildsalan Sameiningar-
flokkur alþýðu, og liún sér um
innkaup vörunnar, sem selja á
í Alþýðubandalaginu. Sameigin
legri skrifstofu heildsölunnar
og smásölunnar stjórnar Brynj-
ólfur Bjarnason. Hann á ekki
að láta sjá sig við búðarborðið
í Alþýðubandalaginu, en er eigi
að síður stofnandi og prókúru-
hafi beggja fyrirtækjanna og
hefir auðvitað erlendu umboð-
in eftir sem áður. Og svo segir
Þjóðviljinn, að þetta brask sé
hin eina og sanna heiðarlega |
stjórnmálabarátta á íslandi!
Einar, Ifannibal og búðar-
menn þeirra þykjast ekki vita
af heildsölunni á bak við, og j|
forstjórinn í skrifstofunni,
Brynjólfur Bjarnason, skal ekki
nefndur á nafn frainmi við. Þó
hefir hann haldið smásölufyrir-
tækinu undir skírn og gefið því
blessun sína.“
Rússneskar vörur
í nýjum umbúðum
í áðurnefndri grein Alþýðu-
blaðsins segir ennfremur:
„Þetta er skiljanleg viðleitni,
þegar braskarar eiga í hlut, en
vörurnar úr þeirri heildsölu,
sem heitir Sameiningarflokkur
alþýðu, breytast auðvitað ekki
hætishót við það, að Einar og
Hannibal reyni að selja þær í
Alþýðubandalaginu. Þær eru
komnar frá Rússlandi og lepp-
ríkjum þess og hafa mælzt ó-
sköp illa fyrir upp á síðkastið.
Skemmdirnar eru svo augljós-
ar, að Vesturlandabúar hrista
höfuðið og vilja ekki sjá þenn-
an óþverra. Samt eru til hér á
íslandi menn, sem ímynda sér,
að þetta muni söluhæf vara, ef
notaðar séu nýjar umbúðir og
heildsalinn Brynjólfur Bjarna-
son látinn halda sig í forstjóra-
skrifstofunni fram yfir kosn-
ingar.“
Ótrúlegt er, að margir glepj-
ist á liinum rússnesku vörum,
sem hér ræðir uin, þótt þær
séu í nýjum umbúðum.

:

Pafestínuyfirlýsingin frá
1951 ernúdauttpappirsgagn
Segir brezkt áhrifablatS. Bandaríkin vilja ekki leng-
ur standa við hana. Hammarskjöld rætSir viti Nasser
Karió og Lundúnum, 11. apríl. — Hammarskjöld fram-
kvæmdastjóri S. Þ. ræddi í.fimm stundarfjórSunga við Nass
er forsætisráðherra og lagði fyrir hann tillögur, sem miða
að því, að draga úr styrjaldarhættunni þar eystra. Þær eru
ekki að fullu kunnar, en hann mun í fyrsta lagi leitast við
að koma á kyrrð við landamærin, að minnsta kosti á meðan
hann leitar um sættir. Þá mun hann leggja til að eftirlits-
nefnd S. Þ. fái betri aðstöðu til að framkvæma störf sín.
Fyrsta skrefið í þá átt verði að hún fái til umráða margar
helikopterflugvélar.
Nasser gerði Hammarskjöld
grein fyrir sjónarmiðum Egypta,
segir í fregnum frá Kairó. Hamm
arskjöld heldur nú til Beirút, þar
sem hann mun hafa aðalbækistöð,
en fer n. k. mánudag til Tel Aviv.
Skiluðu líkum.
ísraelsmenn segja, að Egyptar
hafi enn skotið' inn yfir landamæri
ísraels í nótt, en engan hafði sak
að. Lögreglumenn frá ísrael hafa
skilað líkum 10 egypskra hermanna
sem féllu í bardögunum á dögun-
um.
Yfirlýsing frá 1951 dauður bók-
stafur.
I London státu þeir á viðræðu
fundi Sir Anthony Eden og Selwyn
Lloyd utanríkisráðherra og raeddu
(Framh. á 8. síðu.)