Tíminn - 25.10.1956, Síða 6

6
TÍMINN, fimmtudaginn 25. október 1958.
ý <$>
41?
Útgefandi: Framsóknarflokkurinn.
Ritstjórar: Haukur Snorrason
Þórarinn Þórarinsson (áb.).
Skrifstofur í Edduhúsi við Lindargötu.
Símar: 81300, 81301, 81302 (ritstj. og blaðamenn),
auglýsingar 82523, afgreiðsla 2323.
Prentsmiðjan Edda h.f.
ERLENT YFIRLIT:
Wladislaw Gomulka
Hvernig verftur sambuS hans og rússneskra valdamanna í framtítSinni?
Atburðirnir handan járntjalds
KOMMÚNISTAR hér og
annars staðar reyna að
hugga sig við það þessa
dagana að alþýða í Póllandi
haldi enn tryggð við komm-
dnistaflokkinn þótt hærra
rísi í fréttum sú staðreynd
aö hún fagnar auknu frelsi.
En er þetta huggun? Kunn-
ur rithöfundur, sem áttaði
sig á fræöunum í tíma, hefir
sagt, að það sé með kommún-
ista eins og kaþólska, að báð-
ir haldi í trúna umfram allt,
á hverju sem gengur. Þegar
henni sleppir, er allt mann-
líf ein glerhálka og hvergi
fótfestu að fá fyrir þá, sem
hafa látið straum tímans líða
fram hjá sér án þess að taka
eftir því.
Það eru enn til menn, sem
trúa því. að þjóðskipulag í
kommúnistaríkjunum sé
eitthvað líkt því, sem stend-.
ur í fræðibókum er voru
skrifaðar fyrir langa löngu.
Þá er einblínt á kennisetn-
inguna, en rás atburðanna
nær ekki inn í vitund rétt-
línumannanna. Þessa skýr-
ingu á því undarlega fyrir-
bæri, sem réttlínukommún-
istinn er, aðhyllast sífellt
fleiri. Þetta skýrir þá líka,
að hfnir sanntrúuðu komm-
únistar skuli reyna að festa
hönd á einhverri huggun fyrir
sig í sambandi við atburðina í
leppríkjunum handan járn-
tjalds nú upp á síðkastið.
Þeir ræða um og skrifa um
að fólkið fagni og frelsi auk-
ist, og reyna að sætta sig við
það út af fyrir sig, án sam-
hengis við sögu og sam-
tíð. En þetta er vesöl
sjálfsblekking. í þessu er
engin huggun. Atburðirnir
eystra eru fordæming á kúg-
un þjóðanna og á blindu
leppanna úti um allar jarðir,
er hafa lofsungið hana. Allar
innf j álgu lýsingarnar á frels-
inu og framförunum í lepp-
ríkjunum hrynja til grunna
alveg eins og dýrkunin á
Stalín, sem hrapaði í fyrra.
Eftir stendur ekkert af fyrri
fræðum, ef menn hafa þrek
og skilning til að horfa fram-
an í staðreyndirnar.
ÁÐUR EN HIN kúgaða
þjóð í Ungverjalandi tók að
hrista hlekkina fyrir alvöru
í fyrradag og fyrrinótt, höfðu
stúdentar og menntamenn
gert samþykktir um ýmis
efni og þær eru fróðlegar.
----------------—
Þeir kröfðust þess, að
mannréttindi yrðu virt,
og frelsi og lýðrœði.
Þeir kröfðust þess, að
verkfallsréttur yrði viður-
kenndur.
Þeir kröfðust lýðrœðis,
frjálsra kosninga og
frjálsra flokkamyndunar.
Þeir kröfðust þess, að
pólitískum föngum yrði
sleppt úr þrælabúðum og
þeim, sem saklausir hefðu
verið dœmdir, yrði fengið
frelsi.
Og þessi listi var lengri. En
þessi upptalning er nægileg
löng til þess að sýna og
sanna, að þarna var borin
fram krafa um frumstæðustu
réttindi, sem alþýða manna í
vestrænum lýðræðislöndum
hefur fyrir löngu öðlast og all
ir lýðræðisflokkar, hverju
nafni sem nefnast, standa
saman um að verja. Læðist
nú ekki grunur að þeim, sem
lengi hafa blekkt sjálfa sig?
Um það verður enn ekkert
vitað. Þeim tókst fyrr að
svamla yfir fall Stalínstrúar,
án þess að verulega hrikti í
undirstöðum. Hitt er ljóst,
að þær þúsundir manna um
allar jarðir, sem réttlínu-
kommúnistar hafa blekkt ár-
um saman og fengið til að
trúa því, að undir ráðstjórn
af þessu tagi þróist nokk-
urt frelsi eða jafnrétti, sjá í
þessum atburðum lokasönn
un þess, að þeir hafa ver-
ið á villigötum, og að fram-
kvæmd sósíalisma undir leið-
sögu kommúnista hefur mis-
tekist hroðaleg.
....-
ÞESS ER að vænta, að at-
burðirnir í Póllandi og Ung-
verjalandi verði þáttaskil í
sögu þessara landa, og svart
nætti kúgunar og ófrelsis og
fátæktar létti, en morgunn
nýrra frelsistíma renni upp.
En eins sennilegt ætti að
vera, að sá mannfjöldi í vest-
rænum löndum, sem hefur
ætlað að höndla gæfu og
gengi með þjónkun við erlent
vald og oftrú á fjarlægt og úr
elt kennisetningakerfi, sjái í
þessum atburðum ljós í villu,
og megni að finna leið til
raunhæfs starfs í lýðræðisleg
um stjórnmálaflokkum. Þá
muni ýmsum torfærum á leið
sannra framfara um leið rutt
úr vegi.
ÖLLUM fregnum frá Póllandi'
ber saman um það, að Wladislaw
Gomulka sé nú vafalaust valda-
mesti og vinsælasti maður lands-
ins. Eins og nú standa sakir, hefur i
hann ekki aðeins allan flolck sinn,
heldur alla pólsku þjóðina að baki
sér. Ástæðan er sú, að þær
vonir eru nú bundnar meira við
hann en nokkurn mann annan, að
Pólverjar verði ieystir úr þeirri
ánauð, sem Rússar hafa hneppt þá
í um skeið.
Það er af þessum ástæðum, sem
valdhafar Rússa hafa horft á það
óblíðum augum, að Gomulka skuli
hefjast til valda á ný. Þeir hafa
reynt að hindra það með öllum
ráðum öðrum en þeim að beita
hervaldi. Til þess hafa þeir ekki
treyst sér, því að það myndi hafa
valdið borgarastyrjöld í Póllandi.
Hvarvetna um heim hefði líka
slíkt tiltæki Rússa mælst mjög illa
fyrir.
Ýmsir blaðamenn telja, að það
séu ekki aðeins valdamenn Rússa,
Rússa, sem er djúpstæð í hugum
Pólverja frá fornu fari.
Gomulka þótti dugandi og at-
hafnasamur sem framkvæmda-
stjóri komúnistaflokksins. And-
stæðingar han kvörtuðu undan því,
að hann værði harður í horn að
taka. En hann er harður við sjálf-
an sig eins og aðra, því að hann
er vinnuþjarkur hinn mesti. Sam
kvæmismaður er hann lítill og
hann er sagður lítt gefinn fyrir
spaug og gamansemi.
ÁRIÐ 1948 byrjaði að bera á
ósamkomulagi milli Rússa og Gom
ulka, er tók þá máli Titós. Um
skeið mun Gomulka hafa gert sér
vonir um, að hann gæti komið á
sáttum milli Titós og Stalins, en
þar reiknaði hann Stalin rangt.
Stalin var ákveðinn í því að víkja
ekki frá þeirri stefnu, sem hann
hafði markað, því að annað yrði
talið veikleikamerki. Hann taldi
Gomulka engu síður hættulegan en
ocu mcuia v<uuauicuu ívu.j3í)ci, Moskvu og komu fæstir þeirra lif-1 Titó, því að tal hans um það, að
er hafi áhyggjur í sambandi við andi þaðan aftur. Þeir voru ákærð hver yrði að. f,ara sína sér!
valdatöku Gomulka. Meira að h' fyrir Trotski-isma og hlutu stoku leið til sosialismans væn
seeia Tito siálfur er ekki talinn ýmist dauðadóma eða fangelsis- ekkert annað en uppreisn gegn
S» miauS „æeL yíi “r. döm» í viS ÞaS. I Moskvu. Um skoiS fylgdu allmarg.
töku hans. Ástæðan er sögð sú, !” leiðtogar polskra kommumsta
að hann óttist, að Gomulka veiti I ÞEGAR styrjöldin hófst hlaut Gomulka að malum, en nær allir
Pólverium enn meira frelsi en Tito ' Gomulka frelsi sitt. Hann dvald- Þeirra snerust gegn þeim, þegar
hefur veitt þjóð sinni. Svo gæti því \ næstum öll stríðsárin í Póllandi boð komfrá Moskva, að annaðhvort
vel farið að Gomúlka ætti eftir ! starfaði sem fulltrúi kommún- yl eu '5eir að fabast a „linuna
að taka þ’að sæti, er Tito hefur nú. | ista í mótspyrnusamtökunum. j £a®an ft°ra taka • afleiðlngunulf-
Af núlifandi leiðtogum kommún-! Gomulka gat sér mikmn orðstír. E.inn eftir annan iatuðu heir vlUu
ista virðist Gomulka sá eini, sem fyrir Imgrekki og áræði á þeim Slna- Gomulka sat hinsvegar við
hefur þá fortíð að baki, er gæti" árum. Flestir aðrir af helztu le’.ð
gert hann hættulegan keppinaut togum pólskra kommúnista dvöldu
fyrir Tito. þá í Sovétríkjunum. Þetta
i á ekki sízt þátt í því, að Gomu'ika
GOMULKA er 52 ára gamall, j hefur notið meirl vinsælda mc.ðal
fæddur og uppalinn í olíunámubæ , almenmngs er þeir. Þessvegna var
í Suður-Póllandi, þar sem faðjr hann lika Serður íramkvæmda-
hans var verkamaður. Hann hóf 13 , st.jóri flokksins og varaforsætis-
ára gamall nám sem járnsmíða- ráðherra að stríðinu loknu.
nemi. Hann hefur engra teljandij yiss h r yar hinsvegar á því
skolagongu notið. Hann var 21 árs'fyrh. Gomulka að hafa ekki dvalig
gamall, þegar hann geku fyrst 1 ; j\jos]-vu eins og aðrir leiðtogar
kommunistaflokkinn. Þar skipaði; ólskra kommúnista. Honum virð-
hann ser strax i roð þeirra, sem ist aldrei hafa auðnast aí5 skilja
toku að ser ahætíumestn ycrkm ' va]damenn kommúnista þar til
Hann hafði skamnm stund venð hlítar_ Umgengni hans við pólska
i flokknum, þegar hann var hand-; alþýðu hefur án efa gert það að
tekmn i fyrsta sinn fynr að dreifa; verkum að hann hefur ekki getað
jsssrs Sto - >* “*»»-1 —
hinni ólöglegu iðju sinni strax og
hann slapp úr fangelsinu. Árið 1932
var hann handtekinn í annað sinn,
þegar lögreglan gerði leit á einni
flokksskrifstofu kommúnista. í
þeirri viðureign særðist hann, svo
að hann hefur verið haltur jafnan
síðan. Hann hlaut fjögurra ára
fangelsisdóm að þessu sinni. Hann, Nóg komið af happdrœttum.
sinn keip. Árið 1949 var honum
boðið, að hann skyldi fá að halda
stöðu sinni, ef hann játaði á sig
ýmsar villur frá hernámsárunum
og að hann hefði rangt fyrir sér í
Titó-deilunni. Gomulka neitaði að
játa á sig nokkrar villur. Hann
hélt langa ræðu, þegar hann varði
gerðir sínar á fundi mistjórnar
flokksins í nóvember 1949. Ég mun
halda hér langa ræðu, sagði hann,
því að ég veit, að ég á ekki eftir
að tala hér aftur. Sagt er, að marg
ir hafi tárast undir þessari ræðu
hans.
Rétt á eftir var Gomulka sviptur
öllum völdum og settur í varðhald.
Honum var haldið í því á meðan
Stalín lifði. Nokkru eftir fráfall
(Framhald á 8. síðu.)
‘BAÐSTorAA/
Raddir um umferðarmálin
HÉR í BLAÐINU birtust
í haust verðlaunaritgerðir
Samvinnutrygginga um um-
ferðarmál, og í gær hóf Tím
inn að birta úrval ritgerða,
sem bárust í ritgerðasam-
samkeppni tryggingafélags-
ins. Munu raddir fólksins um
aðkallandi úrbætur birtast
hér í blaðinu í hverri viku
fyrst um sinn.
SUMIR láta sér fátt um
finnast skrif blaða um vanda
mál af þessu tagi. En það
mun sannast, að umbæturn-
ar verður ekki sízt að rekja
til frjálsra umræðna í blöð-
um. Þar kemur glöggt fram,
að fólkið í landinu telur
brýna þörf gagngerðra um-
bóta á öllu umferðarkerfinu.
Þar mótast þær skoðanir, sem
að lokum sigra, þegar löggjaf
inn og framkvæmdavaldið
taka til höndunum á þessum
vettvangi. Ritgerðarsam-
keppni Samvinnutrygginga
var aftur hnepptur í fangelsi 1937
og hlaut sjö ára fangelsisdóm. Yf-
irleitt er talið, að það hafi orðið
honum til lífs, því að um líkt
leyti voru flestir helztu forsprakk-
ar pólskra kommúnista kallaði* til
var ágætt framlag í þessum
umræðum. Þar kveða margir
sér hljóðs og allir hafa nokk
uð gott til mála að leggja.
Það er því líklegt til nokkurs
gagns að úrval ritgerðanna
komi fyrir almenningssjónir.
Það gæti orðið til að vekja
einhvern, er farartæki stjórn
ar, og innrætt honum meiri
ábyrgðartilfinningu og tillits
semi, og það gæti líka orðið
til þess að móta að einhverju
leyti þær aðgerðir, sem að
lokum verða ákveðnar til að
vinna gegn slysahættunni.
Umferðamálin eru vaxandi
vandamál í þjóðfélaginu. —
Endurskoðun á reglum og
kröfum verður ekki frestað
mikið lengur, nema meira
tjón hljótist af. Það er því
rétt og skylt að ræða þessi
mál fyrir opnum tjöldum og
leita að úrlausn. í þeim til-
gangi flytur blaðið þessar
raddir um umferðamál næstu
vikurnar.
ÞAÐ VAR auglýsing um nýtt
happdrætti í dagblöðunum í gær,
og ég verð að segja, að mér þykir
nóg komið. Eitt af því, ^em nú-
verandi ráðamenn í stjórnarráð-
inu ættu að taka til endurskoðun-
ar, er liappdrættin. Á að leyfa öll-
um að halda happdrætti, undir
hvaða yfírskini sem er? Er ekki
þörf að setja fastar reglur um
leyfisveitingar fyrir happdrætt-
um? Þetta mál snýr ekki aðeins
að félögum og stofnunum, sem
leita eftir leyfum. Það snýr fyrst
og fremst að öllum almenningi,
sem kaupir miðana af ýmsum á-
stæðum. Stundum er það vinning-
urinn, oft alveg eins vilji til að
styrkja eitthvert málefni. Hvernig
er svo farið með fólk, sem kaupir
miða? Eg tek dæmi af sjálfum
mér. í skúffunni hjá mér eru
nokkrir happdrættismiðar, sem
ég hefi keypt, oftast fyrir góð
orð kunningjanna, og löngu ættu
að vera úr gildi. En ég hefi
hvergi séð drátt auglýstan og veit
ekkert , hvort ég hefi unnið þar
eða ekki. Allt kapp er sem sagt
lagt á söluna, en þegar búið er að
draga, er vinskapurinn úti. Þá er
ekkert hirt um að tilkynna vinn-
ingsnúmerin. Að minnsta kosti
ekki þannig, að fullnægjandi geti
talist.
Hvernig auglýoa þeir?
STUNDUM er það látið nægja
til að upplýsa almenning um vinn
ingsnúmerin, að einhver forráða-
maður happdrættis hringir til dag
blaðanna og les upp númer í síma
og biður um að birt sé sem frétt.
Þá eru ekki aurar til að kaupa
auglýsingu heldur er þessu
smeygt inn í fréttir, stundum f
smáletursfréttir blaðanna, og að-
eins einu sinni. Þetta fer auðvitað
fram hjá fjölda manna, sem sitja
uppi með miðana, og vita ekkert,
hvort búið er að draga, hvað þá
um númerin. Því að það er nú o£
an á allt annað ekkert að marka
hvað sagt er um drátt á miðun-
um. Þetta er óþolandi kæruleysi.
En ástandið fer sífellt versnandi
og þó fjölgar happdrættunum sí-
fellt. Það á að reisa skorður við
þessu. Sum happdrætti, sem þann
ig eru framkvæmd, jaðra við að
vera fjárplógstarfsemi.
Fastar reglur.
EKKI ÆTTI að leyfa nema á-
kveðna tölu happdrætta á ári
hverju og hafa fastar reglur um
framkvæmd þeirra. Auglýsingar
um vinninga ættu að vera ákvarð
aðar í upphafi, og fyrirkomulag
prentað á miðana. Ekki dugar að
láta þeim, er til happdrætta
stofna, haldast uppi að hliðra sér
hjá að kosta nokkru til við að
koma vitneskju um vinningsnúm-
er til almennings. Það ætti að
vera eitt frumskilyrði fyrir happ-
drættisleyfum, að tryggilega sé
þar um hnúta búið. í framhaldi
af þessu vil ég benda á, að sum
stóru happdrættin eru ekki að
öllu leyti til fyrirmyndar um birt
ingu vinningaskrár. Ekki senda
þau t. d. öllum blöðunum skrár
sínar. Ríkishappdrættið er heldur
ekki nógu tillitsstamt við fólkið,
sem keypti miðana um árið. Ósótt
ir vinningar fyrir hundruð þús-
unda króna, tala þar sínu máli.
—FrosH