Tíminn - 13.05.1958, Síða 4

TÍMINN, þriðjudagmn 13. mai 1958,
íbúarnir Kfa á selspiki og jjorski - 01-
kærir ræningjar, sem gimtust blóð og
vín, konur, þræla og gull - Vonbrigði
við landganginn - Borgin líkust risa-
stóru leikfangi - A ekki sinn líka
Duttlungar veðurfarsins
Eobert Welís:
*
Agæt staða
.JL.
Et smynd um höfuðborg.
í-Iöfuðborg Es'kimóalands er af
SJúTóliúsum, umkringd brennisteins
hr Jim, og íbúarnir lifa á selspiki
og' öorski.
■%b::ibrigði.
k leiðinni til fslands komu mér
Ui:\g sagnir af viHimönunm, ölkær
urr. xæningjum, sem girntust blóð
og vin, konur, þræla og gull.
Það urðu því óneitanlega von-
brigði að stíga á land, þar sem heill
ffoti straumlínubifreiða beið farþeg
anna og farangurs þeirra á hafnar-
bró -kanum. Það var engu líkara en
ég iiefði gert mér rangar hugmynd
irasaa þessa borg. og hver hefii- rif-
iS isnjóhúsin og byggt hér nútíma
etðrhýsi úr steini og gleri?
Upp í borgina.
Við erum í leigubíl, sem flytur
o'j ‘ :ur upp á hæðina ofan við höfn-
iiir , en þessi hæð er ekki nakin
efc- og hæðirnar í kring, heldur
Ifecva maltoikaðar götur um hana
þvera og endilanga. Húsin geta tæp
fega kallazt mjög stór, aðeins tvær
til torjár hæðir. Við skimum inn í
etóra búðarglugga og spyrjum „al-
veg doIfallin“, hvort við höfum
ViMzt á leiðinni og stigið á land í
Aimeriku.
Kú förum við framhjiá emum
þi- -ara gömlu stríðsmanna, sem
ffæktist um og fann Grænland og
vk' húkum niður í bílsætinu, til
þe - að hann sjái okkur ekki, „en
þií' hafið ekfeert að óttast“, segir
fo’l-tjórinn, „toann er bara úr
steini".
•BíHin staðnæmist og gjaldmæl-
ir r.n gefur til kynna, að mál sé að
-fa-ua fyrstu blóðfórnina á stalla
öðins og félaga hans.
Fonleifafræði.
6m»m saman hefir okkur tekizt
iai sætfcta okkur við kringumstæð-
uw.ar og það sem meira er; við
tiöfum uppgötvað leifar af fornri
tneuningu, sem vitnar um þá fcíma,
er þessi þjóð gekfe með mosa í
skcgginu og stakk vígtönnum í nef
eér, Og við höfum séð fornar rún-
ir, ristar í tré og nokkrar gamlar
Iboiuir með skúfhólka, svartklædd-
ar ú landsvísu.
Coca cola og rjómaís.
Mér hefir alltaf virzt Reykjavik
ejj.na Iíkust risastóru leikíangi.
Há:ln lítil, máluð ýmsum litum,
Strýtuleg þökin, Tjörnin lítil og
igöturnar, sem flestar enda á sama
stað. Hér er öllu hrúgað saman,
kirkjum, ekólum, görðum, jafnvel
ílugvöllurinn er inni í sjáKri borg-
inni. Er þetta ekki líkast því sem
tooigin hafi verið reist sem leikfang
handa risastóru barni?
Og iþetta .barn er raunverulega
til. Það er æskan, sem liifir í vel-
lystingum stríðsgróðans, sem land-
inu hefir áskotnazt eftir tvær heim-
styrjaldir. EjTÍr æsku nútímans á
Reykjavík ekki sinn líka. Eldri feyn
slóðin, sem eyddi æskudögunum
við strit, leggur stolt sitt í það að
veita afkomendum sínum það, sem
hún fór sjálf á mis við, það sem
hana hafði ekki einu sinni dreymt
um að öðlast,
Bílar, falleg klæði, kuldaúlpur
og treyjur af þúsund gerðum og
litum, kaffi, eöca-eola og rjómaís
er hin fyrirhafnarlitla uppskera
þefcra, sem fefcuðu í troðna slóð
brautryðj endann a.
Verzlunarlíf.
Sjálfvirkar hurðir opnast, þegar
gengið er inn í sjélfsafgreiðslu
verzlanirnar, konungsriki pakfeavör
unnar. Allt með amerisku sniði.
Smávagnar á hjólum eru þér til
handargagns og þar ofan í tínirðu
allt, sem þú girnist. Öllu er tryggi-
lega vafið inn i sellófan.
Og þetta virðist vera stöðug sýn-
ing á framleiðsluvönun, erlendum
og innlendum. Við, sem þekfejum
mpkaði ó meginlandinu, hávaða-
sama, anargvíslega lyktandi, með
tónlist og prútti, leyfum okkur að
gera okkur heimakomin.
Bókmenntir gamlar og nýjar.
Ég held að ísland sé eina landið,
þar sem áður var nærfeHt éin-
göngu byggt úr mold. Fjölskyldurn
ar bjuggu þröngt í þessum liúsa-
kynnum, en þar urðu til ódauðleg-
ar bókmenntir, sem vitna um þjóð,
cr sætti sig ekki við að verða
sjálfdauð mitt í úthafinu. Þessar
fornbókmenntir íslendinga vitna
um andúð þjóðarinnar á kúgun og
fáfræði.
En íslendingar létu sér ekki
nægja að skrifa bækur um sjólfa
sig og eigin hagi, þeir gerðu víð-
reist um heimsbyggðina og rituðu
um aðrar þjóðir og þannig urðu
hér bókmenntir, mannlegar og al-
þjóðlegar, sem hafa varðveitzt og
þróazt allt til vorra tíma.
Rætt um veðrið.
Hér er alltaf vitlaust veður. Ég
vona að veðurguðinn láti það ekki
toitna á mér, þó að ég taki stórt
upp í mig. En þegar ég byrjaði að
pára þessar línur, skein sólin og
ég er viss urn, a'ð það verður farið
að rigna, þegar ég er.búinn, þótt
nú snjói.
Þar að auki skín sól hér um næt-
ur á vorin, ien sést varla, þegar dag-
ur ó að heita á veturna. Af þessu
dreg ég þá ályktun, að veðurguð-
inn íslenzki hafi lítið menntazt og
vildi ég gjarna loka hann inni á
igeðveikraspítala. En þar sem
mestu líkur eru fyrir verulegri ótíð
við slíkar aðgerðir, verðum við að
láta hann fara sínu fram, þótt hann
geri okfeur glennu annað veifið.
Að síðustu yiidi ég þó fara þess á
Ieit að hann hefði sig ofurlíti'ð
skikfeanlegri og léti sig ekfei henda
snjokomu iá miðju sumri.
Vinnufriður í land-
búnaðimim -
minnkandi
atvinnuleysi
KAUPMANNAHÖFN. Apral-
mánuði lauk með góðum tíðindum,
saminn var vinnufri'öur til næstu
þriggja ára í landbúnaðinum. Báð-
ir aðilar í deilunni samþykbtoi
málamiðlunartiHögu, sem lögð var
fram 17. aprH, eftir erfiðustu saann
ingsumleitanir í sögu dansks land-
búnaðar. Jafnvel blöð stjórnarand-
stöðunnar hafa viðurkennt aðgerð-
ir stjórnarinnar sem skynsamlegar
og með íhlutun stjórnarinnar hefir
þetta orðið til þess að auka skiln-
ing milli verkamanna og atvinnu-
veitenda.
„HVERNIG myndi þér líka, að
Æá ágæta stöðu“? spurði Teddy
HoweU, leifeprédifeari. „Fínustu
stöðu, maðui-, fyrir strák eins og
þig?“
Ég vissi, að öll þverneitun af
minni hálfu myndi gagnslaus, því
að ég' tojóst við, að mamma mín og
hann hefðu verið að ræða framtíð
mína við tedrykkjuna undanfarna
sunnudaga, og hefðu hana alger-
lega ákveðna.
„Hvaða stöðu?“ spurði ég. Allt
starf — með hann að bakhjarli -—
fannst mér alls efeki eftirsóknar-
vert.
„Ned, frændi minn í bankanum
í Caerphilly segir, að þá
vánti strák í bankann. Hann er
þegar búinn að tala máli þínu, og
þú þarft að koma til viðtals”.
„Ein mig langar til að verða
blaðamaður,“ sagði ég og streittist
af örvæntingu gegn þessu hálfrar
aldar púli, sem þau höfðu valið
handa mér.
„Þú verður að vera raunsær,
piltur oninn/ sagði Teddy í þeim
gæzkulega kæruleysistón, sem hon-
um var svo iamt að nota í öllum
samræðum við mig. „Pabbi þinn
hefir nú hvílt þrjú ár í gröf sinni,
og mamma þín getur ekki lengur
kostað þig í skólanum. Hér færðu
indælisstarf, bókstaflega fyrirhafn-
arlaust. Ég á frí næsta miðviku-
dag, og ég skal fara þarna yfir um
með þér.“
Ég hefði átt að vara mig á hon-
um og flýja strax til London eða
jafnvel til Cardiff, en ég var að-
eins 16 ára og átti ekki aðra pen-
inga í eigu minni en rúmlega 5
shillinga og svo ástralsfcan pening,
sem ég hafði fengið fyrir gömlu
fótboltaskóua mína.
Næsta miðvikudag fórum vi'ð
svo til Caerphilly. Ég hafði jafnvel
enga ánægju af að horfa á kastal-
ann þar, sem virtist að falli kom-
inn. Öll húsin við torgið, þar sem
bankinn stóð, voru þungbúin á
svip og langleit, eins og menn 1
kirkju á sunnudögum. Frændi
Teddys, Ned, var enn þá langleit-
ari. Það óx ekki stingandi strá á
hausnum á honum. Eina sjáanlega
hárið gægðist út úr eyrunum.
HANN kynnti okkur fyrir banka
Ifogor Spánverji, D. Juan Casa de Suo, hefir teiknað þessa mynd frá Reykjavík og ritað meðfylgjandi grein
ft i'ir Tímann.
Þetta ástand er álitið munu hafa
góð áhrif á þær ákvarðanir, sem
stjórnin mun á næstunni taka í
sambandi við aðrar greinar land-
búnaðarins varðandi útflutning og
verðlag á heunamarkaði. Enn hafa
efcki verið teknar ákvarðanir í mál
efnum slátrara, en engin liugsanleg
lausn þeirra erfiðleika getur leitt
af sér mikil vandræði, og þegar
lausnin er fengin, er vinnufriður á
öllum sviðum landbúnaðar tryggð-
ur í 3 ár.
Atvinnuleysi minnkaði mikið í
apríl. Vorið skapar aukna vinnu,
og tala hinna atvinnulausu, sem
var óvenjúlega há í vetur, nálgast
nú að vera svipuð og á sama tíma
í fyrra. Um mánaðamótin voru
alls 72,800 atvinnulausir, þar af
41,617 verkamenn, en samsvarandi
tölur frá í fyrra eru 68,977 og
42,827. Munurinn getur þó að ein-
hverju levti stafað af þvi hve seint
vorar í ár.
Mikla athygli hefir vakið, hve
gjaMeyrisinneignin heffc aukizt í
april. Inneign þjóðbankans jókst
um 72 miUjónir króna upp í 291
milljón, og annarra banka um 25
miUjónir, upp í 336 milljónfc. Þann
ig hefir samanlögð gjaldeyx-isinn-
eign hækkað um 97 milljónir króna
í mánuðinum, o:g inneignin í lok
mánaðarins orðin 627 milljónfc.
Þetta er tíundi mánuðurinn í röð,
sem gjaldejTÍseignin hækkar í, og
samanlögð hækkun frá því í júni
1957 mun nema um 675 milljómun
króna. Við bætist upphæð, sem
nemuikum 70 milljónum, en hún
var greidd sem fyrsta afborgun af
dollaraláni í júní, þannig að raun-
verulega ei’ hér um að ræða 750
milljóna króna hæfebun.
Gefc Aðils.
stjóranum, sem hét WiUiams, mjög
langur og mjór. Hann sprði mig
ótal spurninga, og Tcddy Howells
svaraði þeirn öllum, svo að ég fékk
starfið: frá 9—5 hvern virkan dag
nema laugardaga, þá frá 9—1;
hálfsmánaðarleyfi á sumrin o,g 27
shillinga og 3 pence í kaup á vilcu.
„Miklu beti-a en að fara í námurn-
ar, ha,“ sagði Teddy við mig á
•leið heim í vagninum.
Hann liafði nú alveg gleymt því,
að m:g langaði í rauninni út á allt
aðra stai’fsbraut. Mér fannst ég
hafa verið dæmdur til dauða.
Næsta laugardagskvöld fór ég
ekki niður á 'Gamla Sporveg til að
hitta strákana, heldur eyddi ég af
■aurunum mínum til þess að heim-
sækja afa í Crumlin. Mér leið svo
illa.
„Mamma og Teddy Howells eru
búin að koma mér í bankann í
Caerphilly,“ sagði ég honum.
AFI VAR smár vexti, en hann
tútnaði allur og stækkaði, og
skeggið nötraði, er hann barði staf
sínum í borðið. ,.Óbokkinn!“, hróp-
aði hann. „Merarsonurinn! Af
hveriu kvænist hann ekki mömmu
þinni og feostar ykkur lu'afekana til
að Jiiika námi?“
„Hann er víst giftur annarri,"
sagði ég, lágum rómi.
„Hvenær áttu að bvrja á þessu
starfi. drengur minn? spurði afi.
Hann setti udd önnur gleraugu til
að ciá mig betui’.
„Eftir páska“, svaraði ég.
| Gamli maðurinn leit á nokkrar
l af á að gizka 40 klukkunum. sem
j ekki feomust lengur fvrir í búðinni
j oe' vpru komnar fram í eMhúsið.
I „Við höfum þá efeki mikinn tíma
* til umráða", sagði hann.
Frá bessum degi virtist afi ætíð
vera bálreiður, nema bá rétt á
meðan hann þurfti að blefckja ein*
hvern. Hann feom oniög vel frarn
og var mjúkmáiLl, er hann kom í
óvænta heimsókn til okkar á nálma
sunnudag. Ég tovst við. að bað hafi
verið óvart, að hann ýtti hatti
Teddvs >af stólnum og gefek á hon-
um. Þetta var ekki tekið rlla upp.
Allfc voru 'glaðfc í viðmóti við afa,
því að hann ikom til þess að spyrja
mömmu, hvort hann mætti ekki
feauoa handa mér ný föt fil þess
að ganga í við nýja starfið í bank-
anum.
Þess vegna var það, að við afi
fórurn til Cardiff á laugardaginn
fvrfc páska. Afi hfcti ekfcert uni
allar stóru verzlanirnar; við héld-
um fram hjá þeim og niður að
höfn. Þann stað þekfeti hann vel,
því að hann hafði verið sjómaður
í 30 ár, eða þangað til hann missti
fótinn við Aden. Við fórum fram
'hjá sfeipaþröng og fram á bryggju,
þar sem verið var að skipa fram
kolum cig blikkplötum. Þar lá lítið
i skip, sem hét: „Bonser N.“
'STÝRIMAÐURINN var í frakka
utan yfir blárri ullárpeysu, og
það var stei’k lykt af honum. „Sæll,
Evan,“ sagði hann og hristi hönd
afa. „Ég fékk bréfið þltt uppi á
skrifstofunni. Er þetta strákur-
inn?“ Hann skók á mér handlegg-
inn, svo að ég hélt, að hann myndi
ganga úr axlarliðnum. „ViR fai’a
tU sjós, ha? Sjá dálítið atf heim-
inum, ha?“
j Ég starði með opinn munn á
I aía, en ég kom ekki upp orði.
! „Nei auðvitað ekki“ lirópaði afi,
er hann sá hikið á mér. „Hanu
langar til þess að vinna í blessuð-
um 'gamla bankanum alla ævi Og
fá gljáandi buxnarass“!
„Nei“, sagði ég. Nei, mig langar
til að ...‘
„Fara til sjós!‘ hrópaði afi garnli.
„Já,‘ sagði ég — og varð hugsað
tU Teddys Howells.
Afi keypti handa mér ný föt;
hann keypti líka handa mér tvenn,
olíuföt, tvær úHai’peysiff og stíg-
vél. Næsta kvöld skildi ég nýju
fötin eftir ásamt bréfi til mömnvu
■ og öðru til bi’óður míns og systur.
Ég sagði, að inér þættl leitt, að
: ég skyldi vera að strjúka, og ég
skjddi senda þeim peninga og koxna
að heimsækja þau, þegar ég. yrði
(Fí arnh. á 8 siðu)