Tíminn - 16.07.1963, Blaðsíða 8

Tíminn - 16.07.1963, Blaðsíða 8
5 Akurnesingar á vinabæjamóti Dagana 27. júní til 1. júlí var haldið vinabæjamót í Narpes í Finnlandi. Mót þessi eru einn þáttfur í starfi Norrænufélag- ar»»^. Jiuk heimamanna sóttu þetta mót 5 fulltrúar frá Akra nesi, 12 frá Tönder í Danmörku, 5 frá Langesund í Noregi og 8 frá Vastervik í Svíþjóð. Allur undirbúningur mótsins var með ágætum og móttökur Pinnanna og gestrisni svo sem bezt verður á kosið, og munu þátttakendum ógleymanlegar. Auk opinberra samkvæma og kvöldboða á einkaheimilum var ferðast allmikið bæði á landi og sjó og hinum erlendu gestum sýnt hið markverðasta þar í Nárpes og nágrenni. NSrpes liggur að Botnieskafló anum gegn Sundsvall í Svíþjóð Er byggðin dreifð og akrar, tún og skóglendi milli einstakra býla og smáþorpa, en alls eru íbúarn ir taldir um 9 þúsund. Sænska er aðalmálið, þó allmargir kunni einnig finnsku. Aðalatvinnuveg- ir eru landbúnaður og iðnaður, sérstaklega tengdur skógunum, sem eru mestu náttúruauðæfi Finnlands. Á síðari árum hafa verið reist fjölmörg og stór gróðurhús í Narpes, þar sem að- allega eru ræktaðir tómatar og gúrkur. Mest er byggt úr timbri, sérstaklega íbúðarhús, en stór hýsl, svo sem kirkjan, sjúkra- ihúsið og nýjustu skólahúsin eru ; byggð úr steini. Virðist húsakost ur góður, lóðir stórar og mikill gróður sérstaklega hávaxin tré af ýsmum tegundum, er veita gott skjól og gera umhverfið hlý legt. Margir eiga sumarbústaði ú.ti við ströndina, við víkur og voga, þar sem gott er að synda að af loknu gufubaði, en hvarvetna, bæði í íbúðatfhúsum og sumar- bústöðum eru hinar frægu finnsku gufubaðstofur, en slík ar baðstofur, þar sem hitaðir voru steinar við viðareld, hafa einnig yerið almennar á íslandi fyrstu aldirnar, meðan skógar voru nægir. Einnig þessara gæða nutu að komumennirnir í ríkum mæli á hinum gestrisnu heimilum Nar pes-búa. Fólkið er mjög alúðlegt og virðist ánægt með sinn hag, þó sagt væri, að nokkuð sé um brottflutning unga fólksins til stærri staða, svo sem víðast vill verða raunin á. Mót sem þetta eru vel fallin til að auka kynni milli viðkom andi staða og tengja einstakl- inga þessara bræðraþjóða vin- áttuböndum og auka þannig skilning og samúð, sem svo mikil þörf er á í samskiptum einstakl- inga og þjóða. Ákveðið var, að næsta mót þessara vinabæja yrði haldið í Langesund að þrem árum liðn- um. G.B. Feta í fótspor for- feðra Grænlendinga Mannfræðideild danska þjóð- minjasafnsins efndi til þriggja manna rannsóknarleiðangurs til Grænlands 16. júní s. 1. til þess að rannsaka uppruna Grænlend inga, en það hefur löngum verið vinsælt viðfangsefni. Fyrirliðinn í förinni er Hans Berg stud. mag. en auk hans fóru til Grænlands bandarísku eskimóafræðingarn- ir prófessor James Louis Giddings og Douglas Anderson, og í Græn landi mun grænlenzki listamað urinn og fornleifafræðingurinn -Tens Rosing aðstoða vísinda- I lennina, en auk þes munu Græn íendingar sjálfir verða þeim hjálplegir. Vísindamennirnir verða aðallega í Godthaab-firði, en þar verða rannsóknirnar framkvæmdar, og eiga þær að standa fram í ágúst. Leiðangrinum er ætlað að fylgja sporum forfeðra Græn- lendinga, en svo vísindalegar sé að orði komizt, þá er verkefnið í því fólgið, að rannsaka nánar stað, þar sem fundizt hafa menjar um hina svoköluðu Sar- aq-menningu, leita annars sams konar Saraq-staða í nágrenninu, og að lokum að líta á bústað nor rænna manna í sama stað. Alaska - rann sókni r. Grænlendingar sjálfir fylgjast af miklum áhuga með rannsókn um danska þjóðminjasafnsins á gamalli eskimóamenningu, og segja má, að í hvert sinn, sem „ Varðar slik afskræming og pynding ekki við Iðg?" GB-Reykjavík, 9. júlí. Birtingur lætur ekki á sér stanida um hábjargræðistímann, og hefst nýjasta heftið á „Skýi úr buxum", sem er nálega hálfrar aldar gamalt rússnesfet atómljóð, sem tók víst meira en tvö kvöld að setja saman. Höfundurinn er sjálfur Majakovskí, sem gaf fyrstu ljóðalbók sinni þetta nafn .Hún var í fjórum köfluim, sem höfundur valdi þessi einkunnarorð: „Niður með ást yfckar". „Niður með Ust ykkar". „Ni&ur með þjóðsfcipulag ykkar". og „Niður með trúarbrögð yklkar". Eiga hin fyrstnefndu eink- uainarorð við Ijóöið, sem BirUngur ber nú á borð í þýðingu Gests skálds og rússneskufræðings Krist- jénssonar. Þá birtist hér í fyrsta sinn leik- rit eftir Thor Vilhjálmsson, mynd sfcreytt af höfundi og nefnist: „ÆJtfiar blessuð manneskjan að gefa upp andann?" Persónur leiks- ins eru: AnmbendUl Jónsson; Pét- ur; Rödd II; Rödd III og Rödd IV. Tími: Nú og, þá og þegar. Staður: Þar sem vil, hér og þar. Er óhætt að segja, að ekki leiðist ölluim á meðan þeir lesa þessa frumsmíð Thors. Annað, sem hann leggur til í þetta nýja hefti, er grein um bandaríska sagnaskáidið Thoma Wolfe (Engill, horfðu heim), og þýdd saga eftir júgóslavneska skaldið Vladan Desnica. Þá er greinin „Af minnisblöð- ; um málara" og heldur Hörður Ágústsson þar áfram að lýsa göml 8 um íslenakum guðshúsuan og ann ars konar húsuim, sem hann hefur ferðast um landið undanfarin sum ux tii að sfcoða og fengið til þess styrk úr Hugvísingadeild Vísinda- sjóðs. Af þessuim nýjustu minnis- bloðum Harðar lesum við þetta: „Svalbarðskirkja virðist í fyrstu sömu gerðar og nafna hennar í Eyjafirði, en við nánari aðgæzlu kemur smekkur landans í Ijós: búið að hylja húsið asbestplötum og forfclúðra það innan með máln- ingu. Hvers elga þau að gjaida þessi gömiu góðu hús, kirkjur og hfbýli? Séu þau efcki jöfnuð við jörð eins og auvirðilegt spýtna- dót, og inonthús af Háteigskirkju ætt reist í staðinn, þá er þeim misþyrmt á alla lund af hreppa- kóngum úthéraða. Við fyllumst sfcelfingu, er við minnumst augn- stungna og húðflettinga forfeðr- anna, og hugsum: hvíiík grimmd. En hús toafa líf eins og menn, þess vegna berast mér tii eyrna angist- aróp Svalbarðskirkju í júnístill- unni, þar sem hún stendur húð- flett í asbestham sem aldrei grær við lfcnu hennar. Ég minnist þess í fyrra, er ég leit Hjarðarholts- kirkju í Dölum augnstungna í úr- svölu dimimviðri, hímandi voniausa í blindu sinni, að mér var hugsaö til hins ágæta höfundar hennar, Rögnvalds Ólafssonar, að oft hlyti hann að hafa snúið sér við í gröf sinni. Ekki tdk betra við, þegar inn í húsið var komið: hið fagra tréverk, sem Rögnvaldur var snill ingur að tilreiða listilega fyrir sjónir manma, var nú hulið tré- texi, sem miálað hafði verið undir- buxnableifct. Þannig hafa þeir einnig leikið eitt bezta verk Þor- steins Daníelsen, stórismiðs og forvíigismannis í húsagerð og sfcipa smiði á fyrri helmingi 19. aldar: Munkaþverárkirfcju. Hér er húð- fatið flatblikk. Varðar slík af- skræming eða pynting ekfci við lög, kæru meðbrœður? Er ekfci hægt að snúa sér til nokkurs ábyrgs aðiia með svona mái, nær enginn refsiréttur yfir þessa spelivirkja? Geta menn bótaiaust farið með menningararfleifð heillar þjóðar eins og þeim sýnist? Hvað segir biskuplnn, húsamieiistari ríkisins, þ j óðminj avörður ? " Svo mörg eru þau orð. Og þess ari grein Harðar fylgja firna skemmtilegar ljósmyndir af göml- um húsum, málverki efir J6n í Möðrudal cg af Kristjáni Fjaila- sifcáldi sitjandi undir húsvegg í Vallanesi langt kominn að tæma pyttluna. Hj'örleifur Sigurðsson lis-tmál- ari á þarna grein er hann nefnir: „Hlj'óðiíta yfirboðið', og fjaliar um horfna kollega, Jan Vermeer og Þórarin Þorláksson, gerir á þeim samanburð. Og lestina rekur svo greinin „Eddufræðin gegn skáldskapnum", sem Jón Óskar, sfcáld, ritar að gefnu tilefni, sem sé orðum, sem bókmenntfræðingur lét falla um atómljóð í viðtali við Tímanum 22. des. s.l. Danskir og bandarískir Eskimóa-sérfræomgar vinna að þýðingarmiklum rannsóknum í Godtháb fir8i í sumar, en þar bjó Sarqaq-fólkiS í kring- um árið 800 fyrir Kristsburð. Fyrírliðinn Hans Berg. fréttist um nýjan fornleifafund, finnist íbúunum, að þeim hafi verið gefinn hluti af þjóðlegri fortíð. Starfsmenn þjóðminjasafnsins byggja rannsóknir sinar í Godt- haabfirði á margra ára vinnu Grænlendingsins Jens Rosing, 'sem byrjaði sjálfur að grafa á 'stað, sem kalalður er Itivnera, en síðar fékk hann hjálp dr. Helge Larsen hjá þjóðminja- safninu. Þarna var m. a. grafið á árunum milli 1950-^60, og árið 1960 tók Hans Berg stud. mag. þátt í uppgreftrinum. Banda- ríkjamennirnir tveir, sem vinna .þarna í sumar, hafa framkvæmt umfangsmiklar rannsóknir á elztu eskimóamenningu í Alaska þar sem menn hafa rekizt á menjar um eskimóabygðir allt frá árinu 2500 f. k. Litið er á Sarqaq-menninguna, sem grein af þessari gömlu Alaskamenn- ingu, og Sarqaq-eskimóarnir hafa verið uppi í kringum árið 800 f. k. 1 Grænlandi hefur einn ig verið hægt að fylgja þróun- inni lengra til Dorset-menningar innar ( í kringum Kristburð) og til Thule-menningarinnar (um 1200 e. k.) VeiðibústaSlr. Auk þess sem leiðangrinum er ætlað að ljúka við rannsóknirnar við Itivnera, á hann að líta á stað, sem heitir Nunguak við fiskveiðistöðina Kapisigdlit. Við Itivnera hafa fundist heil ó- sköp af rostungatönnum og hreindýrakögglum. Itivnera er eini staðurinn, þar sem slíkar minjar hafa fundizt frá græn lenzku Saraqaq-menningunni, og Nunguak er einnig einstakur í sinni röð, þvi þar hafa fundizt merki um húsatóftir eða tjald- hringi frá Sarqaq-tímanum. Það er skoðun vísindamanna, að báðlr þessir staðir hafi verið veiðibústaðir Sarqaq-fólksins. Hér hafa menn veitt til skiptis hreindýr og lax á siðsumrum, haustum og snemma vetrar, á meðan fólkið flutti hins vegar til annarra staða á öðrum árs- tímum. I Jarðarfarasiðir og farartæki. Sarqaq-bústaðurinn við Nung- uak er í námunda við laxá, og þar dveljast Grænlendingar enn þann dag í dag á meðan á lax- veiðum stendur. Enn eru tjöld grænlenzku lax- veiðimannanna reist i nágrenni þess staðar, sem Eskimóa-forfeð- urnir bjuggu löngu fyrir Krist- burð og veiddu sinn lax, og þar sem menjar um bústaðina hafa fundizt. Við Nunguak hafa einn ig fundizt pimpsteinar með slíp unarrispum. Talið er að þeir hafi verið notaðir til brýnslu á laxa stingjum Sarqaqfiskimannanna. í sumar á að framkvæma ná- kvæmar uppmælingar á húsa- tóftum og tjaldhringjum Eski- móanna, og eins á að líta vel í kringum sig eftir menjum um forna greftrunarsiði, svo framar lega, sem um greftrunarsiði hef ur verið að ræða hjá Sarqaq-fólk- inu. Vel getur verið, að hinir dauðu hafi einfaldlega verið lagð- ir einhvers staðar til, og þar hafi þeir síðan horfið sporalust niður í jörðina. Að öllum líkindum hefur Sarqaq fólkið leitað að veiðitímanum lokn um burtu úr fjarðarbotninum og í áttina til strandhéraðanna nær hafinu, en menn hafa enga hug- mynd um, hvemig þessir flutn- ingar hafa farið fram. Það hef- ur nefnilega ekkert fundizt, sem sagt getur um það, hvernig flutn ingarnir hafa getað átt sér stað á þessum tíma árs, og hvaða far artæki hafi verið notuð. Leitaraðferðir. í leiðangurslok eiga vísinda- mennirnir að reyna að finna fleirl Sarqaq-bústaði með því að ganga um svæðið, og fara á „Inuk"-bát sínum í sjóferðir með fram ströndinni. í þessu sambandi verður um að gera að lifa sig inn í þær kröfur sem Sarqaq-eskimóarnir settu til umhverfisins, þegar þeir völdu sér bústaði. Sarqaq-bústað irnir afhjúpa sig í rauninni ekki í landslaginu, og vísindamenn- irnir geta því aðeins fundið þá, að þeir þekki þarfir þessarra veiðimanna. Svæði í kringum ár mynni og dalsmynni verða fyrst og fremst rannsökuð. Leiðangursmenn munu fá hjálp frá kaþólska prestinum föður Wolfe, auk allra annarra, sem munu hjálpa þeim, en hann hefur oft áður tekið þátt í forn leifauppgreftri á Grænlandi, og nú sem stendur er hann forstöðu maður fyrir kaþólskrl trúboðs- stöð á Grænlandi. Meðal þeirra, sem framkvæmt hafa undirbúningsranns&knir í sambanfli við Sarqaq-mennlng- una, er Mans Mosegard ráðu- nautur, en hann hefur meira að segja verið af sumum kallaður finnandi Sarqaq-menningarinn- ar. T f M I N N, þrlðjudagurinn 16. jíUí 1963. — I I

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.