Alþýðublaðið - 17.03.1945, Síða 6

ALÞYÐUBLAÐIÐ

'

Rila Hayworth og dóltir hennar
Rita Hayworth, hin heimsfræga kvikmyndastjarna, er orðin móð-
ir. Hún eignaðist litla stúlku þ. 17. desemher s. 1. og gaf henni
nafnið Rebeeca. Faðirinn er Orson Welles, hinn þekkti leikstjóri.
Á mjyndinmi lséls(t Rita,1 mleð dóditiuriinJa' og iviirðiist ecngu síður kuama
vel við sig í hlutverki móðurinnar, en endranær 'sem stjarna á
leiksviðinu.
HVAÐ SEGJA HIN BLÖÐIN
: Framihald af 4 sáðu.
Sannleikurinn er, að mér voru
veittar af alþingi1 og Landsbank-
amnn 6 þús. kr. a£ hvorum til
framíhaldsnáms í bankapólitík, og
var ,,þýzka hneýkslið“ aldrei nefnt
í því sambandi. Áður en ég faeri
af landinu til þessa framtoalds-
náms, spurðist ég fyrir um afdrif
skýrslu minnar í „þýzka landréða
málinu“. Kom þá í Ijós, að lands-
stjómin hafði enga gangskör gert
í því, að láta rannsaka það. Rit-
aði ég þá landsstjórninni, áður en
ég för, nýja og ýtarlegri skýrslu
um málið. Veturinn 1919—1920
Xagði landsstjómin svo skýrslu
mina og þau sönnunargögn, er
henni fylgdu fyrir fullveldisnefnd
á alþingi. Minnist Pétur Ottesen
þess enn, að skjöl þessi voru lögð
fyrir nefndina. Meiri hluti fullveld
isnefndarinnar mun hafa ályktað,
að ekki sýndist ástæða til að gera
frekar í málinu að sinni. Mér er
nú sagt í alþingi, að enginn ritað-
ur stafur finnist um komu þessira
skjala í þingið, og ennfremur, að
þau séu ekki -geymd þar, enda er
margt ótrúlegra en það, að þe'.m
hafi verið valinn öruggari geym-.lu
staður.“ -
Og enn segir Jón Dúason um
þetta:
„Það, að ég hafi ekki getað orð
ið við margendurteknum tilmælum
greinarhöfundar um að lána hon-
um afrit af síðari skýrslu minni
til landstjórnarinnar, stafar iivorki
af því að ég vantreysti hoauru til
að fara rétt og samvizkusamlegn
með efni hennar, né hinu, að c-g
teili „þýzka hneykslið" nokkurt
launungarmál, enda hef ég ekki
farið með það sem launungarmál
og hef ekki í neinu bundið mál-
frelsi mitt um það, en sízt þó, að
ég hafi þegið mútu til að þegja
um það, enda mun ég vera í tölu
þeirra manpa, sem minnsta réynsh'
hafa í þvi að taka mútu.
Ef svo skyldi vera, að með öðr-
ur þeirra: tveggja höfuðpaura,
sem hafðir voru á oddi í samning
unum við Dani 1918, sé átt við
Bjarna Jónsson frá Vogi, þá er
það beint skylda mín, að taka það
fram, að ég hefi aldrei heyrt hann
nefndan í sambandi við þetta
„þýzka landráðamál.“ Ég átti tal
við hann 1919 og nokkrum sinn-
um síðar, og ég gat aldrei orðið
þess áskynja, að hann hefði
nokkru sinni verið við það mál
riðinn. Það er sjálfgefið, að ég
sem var fyrir utan þetta mál, gat
ekki vitað, -hverjir voru þátttak-
endur í „samsærinu" umfram það,
sem sagt hefur verið, og mér barst
vitneskja um. En ég er alveg sann
færður um, að Bjarni var ekki í
þeirra tölu.“
Þannig farast Jóni Dúasyni
orð í atihugasemd sinni í Tím-
anum í gær. Verður því ekki
neitað, að hér er talað allopin-
skátt um þetta mál, og mun þó
flestum finnast, að það sé
furðu lítið upplý^t enn. Máske
við mættum fá svolítið meira
að heyra?
RANNES A HORNINU
Frarnh. af. 5. síðu
ÉG HEYRÐI nýlega mann, sem
þóttist ‘þékkja til byggingarkostn-
aðar nú á tímum, segja, að væntan
leg Hallgrímskirkja á Skólavörou
hæð myndi kosta 15 milljónjr.
Vitanlega tók ég ófaglærður mað-
urinn þetta sem aðra ógurlegusm
fjarstæðu. En þessi ummæ’i gáíu
mér ástæðu til að hugleiða: T>vær
Hallgrímskirkjur fyrir sömu pen
inga upphæð og landsmenn kaupa
fyrir áfengi úr Áfengisverzlun
ríkisins á einu ári, að slepptum
öllum fylgifiskum slíkra kaupa.
ÉG ER ekki prestur eða kirkjunn
ar maður og ekki heldur presta-
eða kinkjuhatari. Mér þykir ekk-
ert sérstaklega gaman að hlusta á
messur, og þeir segja svo oft Sömu
orðin, og ég er löngu orðinn leið-
ur á slíkri mælgi. Hitt er annað,
að ég virði þá þess utan, sem góða
og gegna þjóðfélagsborgara, og þó
sérstaklega ef þeir berjast gegn á-
Bindindissýningin
Frh. aí 4. aflta.
göngu o. fl. Einnig nákvæmnis-
vlnnu, svo sem vélritun o. fl.
Einnig, hversu dánartalan (sam-
kvæmt skýrslum margra líf-
tryggingafélaga) væri miklu
hærri hjá drykkjúmönnum en
hinum; að ókíiyttabörn kæmu
4—5 sinnum oftar frá heimil-
um óregiumanna en reglu-
manna.
í næstu deild var gerður
íamanburður á verðlagi og
næringargildi mjólkur, öls og
áfengis. Þar var og sýnd á-
fengissalan í hinpm ýmsu út-
sölustöðum landsins árið 1943.
Eínnig var þar sýnishorn, stórt
cg áberandi af samkvæmislífi á-
fengisdýrkenda, og áifengisaug-
lýsingar . stórblaðanna úti í
heimi, sem bezt opinbera hvað
það er, sem viðheldur áf:engis-
bölinu, það er áfengisauðmagn-
ið, isem hefur dygga þjóna í
hverju landi og nægan mátt tii
þess bæði að binda og blinda
menn með peningavaldi sínu.
í þessari deild átti Eggert Guð-
mundsson þrjár myndir, sem
vafalaust eru listaverk.
í þriðju deildinni mátti sjá
fjögurra mánaða starf eins há-
skóíaborgara. Þar voru ein-
göngu skýrslur og línurit, sem
Víkverja mun veitast örðugt að
hrekja, en tala sínu skýra og
alvarlega máli. Eitt línuritið
sýnir glögglega, að lagabrot og
fangelsanir voru minnst, já,
hverfandi þann stutta tíma, sem
algert þann mátti teljást í
landinu, en fangelsunum, glæp-
um og lagaþrotum fjölgar ótt
við hverja tilslökun á áfengis-
löggjöfinni og gnæfir nú sá óá-
sjálagi stigi hátt ytfir lágmarkið
á bannárunum. í þessari deild
var mikinn fróðleik að hafa, en
engar skrípamyndir eða tómar
áfengisflöskur.
í fjórðu deildinni voru svo
margs konar sýningarplögg,
iíhurit og sagnir merkra manna,
upplýst Islandskort, er sýndi
með smáum, rauðum ijósum þá
staði á landinu, þar sem stúkur
starfa. Einnig voru í þessari
deild margar myndir af þjóð-
kunnum mönnum, bindindis-
hetjum, einnig myndir af hús-
um og öðrum athöfnum bind-
indismanna, svo sem landnám-
inu að „Jaðri“ o. fl.
Margt fleira mætti telja, sem
var þess virði, að athuga, og
þarf illgirni eina til að segja,
að- þar hafi hélzt verið að sjá
„tómar áfengisflöskur og
skrípamyndir.“ Slíkurrf ónofcum
munum við - bindindismenn
svara með harðri sókn, meira
starfi og samistilltari fylkingu
igegn m&ðmælendum Bakkusar
og öllum hans stemmdarverk-
um.
Pétur Sigurðsson.
fengisbölinu í landinu, sern mér
finnst að þeir vera skyldugastir
itil allra landsmanna. En því mið-
ur mun þó vera misbrestur á því
hjá mörgum þeirra.
UM KIRKJUR er þetta að segja
frá mínum sjónarhól: Fallegar
kirkjur eru hvarvetna ’hin mesta
prýði, og fögur listaverk á land
og þjóð að eiga seon flest hverrar
tegundar sem er; og þjóð, sem er
svo vél stæð þeningalega, að hún
getur greitt inn í Áfengisverzlun
ríkisins yfir 30 milljónir króna á
einu ári fyrir áfengi, ættó með
sömu góðvild að geta byggt veru-
lega veglega kirkju á Skólvörðu-
hæð, og þá ekki síður fyrir það,
að hún er helguð hinum mikla
andansmanni Hallgrími Pécurs-
syni.“
Hannes á liorninu.
I
BráðabirgSahafnir
Frh, aí 5. aiðu.
ein ný uppfinning í ljós, en það
voru flotbrýr sem voru sam-
settar þahnig, að þær mynduðu
■ stærðar bryggjur. Uppfinning
þessi var gerð af Engiending-
um og ætluð einkum til þess
að smábátar gætu féngið, serp
skjóta afgreiðslu.
En hér kom í fyrsíu ijin mis-
munandi sjávarhæð flóðs og
fjöru til sögunnar og olli vanda
máli, sem í fyrstu varð ekki séð,
hverning bezt myndi leyst.
Bryggja, sem væri nógu há til
; þess að standa upp úr sjó við
' flóð, myndi verða alltof há fyr-
ir smærri skip, þegar útfiri
væri. Sömuleiðis myndi við
flóð flæða yfir bryggju, er væri
sæmilega lág við fjöru.
Vandamálið var leyst þann
veg, að smiiðuð var ny gerð af
bryggjum, er hvíldu á holum
stálsívalningum. Við fjöru
námu þessi flotholt við botn,
þannig, að bryggjurnar voru í
sæmilegri hæð fyrir þau skip,
er að þeim lögðust. Við flóð
héldu'st bryggjurnar uppi með
tilstyrk flotholtanna í nægi
legri hæð yfir sjávarmál.
Bryggjur þessar voru smíðaðar
eftir fyrirskipun Winstons
Churchills. „Þær verða að vera
jþannig úr garði gerðar, að þær
lyftist með sjónum við fióð og
lækki samsvarandi við fjöru.
Við verðum að finna upp að-
ferð, sem ekki hefur þekkzt fyr-
ir stríð. Við þurfum aðeins að
vera einhuga. Og vandinn mun
leysast auðveldlega,“ sagði
hann.
*
Þegar Þjóðverjarnir komust
að raun um það, hversu hafnir
þessar reyndust vel og upp-
setning þeirra heppnaðist í öll
um atriðum, smáum sem stór-
um, gripu þeir til öflugra loft-
árása í hefndarskyni. En hafn-
irnar voru allvei útbúnar, hvað
loftvamir snerti, bæði hafnar-
garðarnir, bryggjurnar, einstök
skip og vamarvirki á strönd-
inni. Auk þess höfðu banda-
ménn nægan flugflota til þess
að taka á móti óvinaflugvélun-
um. — Loftárásir Þjóðverja
komu nokkuð seiat. Banda-
menn voru búnir að búa um
sig.
Dagana 12.—15. júní eyði-
lagðist sá hluti hafnasamstæð-
unnar, er var í þjónustu Banda-
ríkjamanna. Eyðileggingin var
þó ökki af völdum Þjóðverja,
heldur vildi svo til, að einhver
hami'ammasti júnístormur er
'geysað hefði á þessum slóðum
í hálfa öld, skall á á skammii
stundu. Englendingahöfnin
varð því um skeið að bera hita
og þunga dagsins, hvað snerti
aðflutninga til inntósarliðsins.
Vitaskuld var það ekki mein
ingin að ihafnir þessur yrðu
nema til bráðabirgða. Aðeins
I ef þær gætu enzt þangað til
bandamenn hefðu náð Cher-
bourg á sitt vald, var hlutverki
þessarra hafna lokið.. Og ef þær
héldu.st þangað til hauststorm
arnir byrjuðu, myndu þær
ganga fram úr öllu því,
sem handamenn höfðu gert sér
vonir um. Aðalatriðið var nefni
lega að koma þungavopnurmm
í land ásamt ýmiskonar birgð-
um, 1— slíkt haíði aldrei áður
heppnazt við landgöngu herliðs
á opna strandlengju óvina-
lands
En allt þetta heppnaðist, með
ótulli forystu og framsókn
hinna djðrfu hermanna. Atfur
á móti er óvíst, hvort allt hefði
gengið að óskum, hefði hafn-
anna ekki notið við. Það var
varla of mikið sagt, er Allan
Kirk aðmíráll mælti:
„Briáðabirgðahafnirnar eru
eitthvert markverðasta nýmæli
Langaráagar 17. marz. 1945

M /0-/2
2- */ cCaxjf/eýa-si»u 3V22
og árangursríkasta uppfihning;
vorra tíma.“
SöDgskemmtun „Sam-
kórs Reykjavíkur"
O AMKÓR REYKJAVlK-
UR“ er í tvennum skiln-
ingi ungt söngfélag; það er tii-
tölulega nýstofnað og er yfir-
leitt skipað ungum söngkröft-
um, sex tugum. Þessum lið-
marga kór lætur bezt mýkt eins
og í „Vögguvísu“ Reihmann®
og nær þá fram hinum fáguð-
uStu sotto-voce-áhrifum. Ánafn
að lag Ólafs Þorgtrfimssionar
„Reýkjavík", kómum til handa,
var liðlega flutt, en búningur
þess er um of háður löngu lið-
inni misgengri hómótfón „mo-
torik“, þótt laglínan sé að vísu
geðþekk. í lögum Karls Runólfa
sonar og Jóhanns Tryggvasön-
ar sýndi kórinn vænam vísi að
norrænum þrótti, sem spáir
góðu um framtíðina. Gleðilegi
var að mæta hinu einasta
þekkta lagi hins mannvænlega
stúdents Ama Beinteins Gisla-
sonar, sem því miður var frá
þjóð sinni heimtur á unga aldri
en hafði þó reist sér fagran.
minnisvarðaf yrir dyggilegt starf'
í þágu hinnar óreifuðu tónlist-
ar íslands. Kórinn á þökk skil-
ið að hafa minnzt þessa gleymda
en lofsverðuga brautryðjanda
aldamótastríðsins. í útlendu
verkefnunum mátti sumsstaðar
greina harða glímu við vand-
meðfarna byrjunarörðugleika,
svo sem innskot zígaunamna 8
öðrum þætti í óperu Verdis
„Troubadour“ og of lýriska túlk
un á hinu tregaþrungna and-
varpi Bachs í „Matteusar-passí
unni“. Hins vegar tókst spuna-
'kórinn úr „Hollendingnum fljúg
andi“, eitt af ’hinum óendanlegui
lögum Wagners, mætavel með
léttum hraða og þýðri alt-sóló
og sömuleiðis hinn frisklegi og
snjalli danskór úr ævintýraó-
pem Smetana, „Selda hrúður-
in.“ Ólafía Jónsdóttir leysti ein
söng sinn með góðum myndug
leik og talsverðri hljómfyllimgu.
á efra sviði. Anna Sigríður
Björnsdóttir aðstoðaði með all-
öruggum píanóleik sínum, og
hefði hún gjarna mátt láta
undirleikinn betur til s'ín taka.
og gefa honum aukið mikil-
vægi. Jóhann Tvyggv&son stjórn
aði hljómleikunum með fjörrík
um tilVisunum og hvatíegum
undirstrikunum æfðs leikhúss-
söngstjóra, sem benda frekar
til ijóðræns áferðarsöngs og
léttrar efnismeðferðar en klass-
ísks þunga.
Áheyrendur tóku hinni til-
breytingarmiklu söngskrá með
Óblandinni ánægju, eia hin'
löngu hlé verkuðu síður en svo
uppörvandi fyrir gestina, svo að
söngfólkið varð að vinna stemm
inguna upp hvað eftir annað.
Hallgrímur Hélgason