Alþýðublaðið - 08.11.1945, Síða 4

ALÞÝÐUBLAÐIÐ
Firamtudagur 8. nóv. 194S
fUf>í|önblaði&
Útgefandi: AlþýEuflokkurlnn
Ritstjóri: Stefán Pétursv*n.
Símar:
Ritstjórn: 4991 «*g 4992
Afgrreiðsia: 499« «g 4996
Aðsetur
í Alþýðuhúolnu vtð Hverf-
isgötu.
yerð í lausasölu: 40 aurar
Alþýðuprentsmiðjan.
Önnur grein Gunnars Stefánssonar:
FasteigaaelseBðafélaoiðoghAsalelgnlðgii
Skrauíiýiting borgar-
stjórans.
ÞAÐ hef'Ur leagi vierið í frá-
söguir fært og 'haft að
spoftti, hvemiig Fottieimfein, hinin
niafmtogaðli hershöfðingi og
gæðingur Katrínar anarrar
Rússiadrottningar á átjándu öld,
Hét byggj a gervdiþorp o,g igervi-
borgir meðfram fljótmmi Suður-
Rússlands áður en dirottnmgin
fór þar um, ,tiii þess aið sýna*
henini, hvílíkar fraimlfarir þar
hefðui orðið undir hans stjórn.
Það fer ekfei hjá því, alð ýms-
nim hafi komið þesisi saga í hug,
þegar þeir heyriðiu það í gær, alð
Bjarni Benediktsson borgar-
stjóri íhaldsins í Reykjiavík,
heÆðá eki'ð með hlalðiamlenm á
ýmisa úitvallda staði bæjariins til
þess að sýnia þeirn, á®uæ en til
toosniin’ga verðuir igenigið um
nýjia bæjiarstjiórn, hvíKkar bygg-
ingarfraimkvæmidir í hafii verið
ráðizt uindir stjórn barns.
Nú ver'ður það að vísu ekki
sagt, að blaðamönnunuim hafi
verið sýnd Poteimlkiimsiþorp í stál
við þaiui, sem Katríin önnuir fékk
að sjá endur fyrir lömgu. Bj,arni
Benediktssom veiit, aið Reykvík-
imgair láta elkki bjióða sér upp á
slákt. LÞess1 vegna hefuir hann o;g
fhaldsmeirihiliutinn í bæjar-
stjórn séð sig til þess knúinn,
áð tgera við noikkrar götur á
þessu síðasta ár,i fyirir 'bæjar-
stjórinairkosnimgair, byggja nokk-
tur' íbúðiarhús og skðlialhús og
lappa upp á önnuir eldri til
þesis:, að eitthvað sé itdil aið sýna,
á eitthvaðl sé hægt að benda
stjóun hans til vegsemdar. áðuir
en háttvirtir kjósendur verði
ball'laðir að kjörboriðirau. Það er
huigsun Potemkins, þó að ekki
væri' hægt að kornast af mieð
eins fyri rhafnarldtlar blakking-
ar og hin frægu gerviþorp hans'.
Bæ jarst j ónniarkosniragarraar,
óftirin við háttvirta kjósend-ur,
hafa þianmig að mámmsta fcosti
neytt bæjiaritjórnaríhaldið ti'l
þess1, að nudda stíruirnar úr
auigunum og hafast edtthvað að
í mokfcra mlánuði. Það hafa
verið imalbikaðar nokkrar göt-
ur; það hefur verdð gert við
fmsmihB ^+^rimianin'asikólaun tiffl
þes'S' að Gagnfræiðasikóli Reyk-
víkinga geti hafzt þar við; það
hefur einnilg verið gert við Mið-
bæjarbairniasikól-ann; búið er að
byggja miymdarlegt hús yfir
Iiauigarnesskóilann og verið er
að byggja vaglejgt bann'asikóLa-
húis- á M'dlunuhi, raokfcur íbúð-
arhús við Skúlagötu, sem þó
gamga grátlega s'eirat', og fæðing-
ardieild við Liandsspítalann,
þetta síðasta 'hús í samvinnu
við ríkið.
Ailt þetta sýndi Bjami Beme-
diiktsson blaðaimiömrauinum w gær
til dæimiis un framfiarahuig Qg
fraimtak bæjiarsitjiómarmleinihlut
ams. Hins ©at hann ekki, að ár-
tum saimian hefur Alþýðuflokk-
uriiran barizt fyrir ödluim þess-
uim fraimkvæmidumi í bæjar-.
FÉLAGAR Fasteigniaeig-
eigandafélags 'Reyfcjavík-
ur 'hljóta, 'þrótt fyrir allt, að
ver,a einhverjir hreinskilnustu
og ærukærusltu meran, sem til
eru á íslandi á þessum síðustu
og verstu tímuim, þar sem þeir
lýsa yfir á fjölmennum fundi
í félagirau, að félagannir og aðr
ir kollegar þeinna hafi gengið
á snið við eina lagasetningui
þjóðfélagsins, „að í skjóli lag-
anna hafi komið upp og þróazt ,
viðskiptaleg siðspilling, sem S
ekki er aðeins aðiljum til van-
sæmdar, heldur þjóðfélaginu í
hieild og þó einkum bæjarfé- ■.
lagii 'Reykjavíkur til stórkost- 1
leara vandræða og fjártjóns.“
Svo mörg eru þau orð og
hlýtuir 'þá skórinn að kreppa
töluivert að, þe;gar menn , sjá
ekki annað fært, eri láta slí'kar
yfk'Lýsingar, um sjálfa sig, frá
sér fara til birtiingair bæði í
blöðum og vænitanlega í út-
vairpi, svo allri þjóðinmi megi
ve:r,a Ijóst, 'hverjiir eru hér á
ferð. Nú væri fróðlegt að at-
huga, hvort sú staðhæfiing mín
væri -efcki rétt, a,ð það væru
fyrsit og fremist, og því mær ein
göngu, eigendur húseigna hér
í Reykjavík og víðar um land
.ið, sem sök eiga á þeirri ,,við
skipitalegu „siðspillingu“, seirn
þeir lýsa yfir að átt hafi sér
stað í' skjóli hú'Sailedgiulaganna.
Hverjiir okra á húsaleiigui nema
eiigendurradr sjálfir? Ég held að
það væri aið- mæla á móti til-
veru mannlegs eð'lisi hjá iei'gu-
tökuimf, ef þeir vildu greiða 100
— 200% hærrf húsaleiigu', en
þeir þyrftu í hverju tilfelli, ti.l
þess að fá íbúð á leiigu, eða sem
þeim hair skylda til, hafii þeiir
setið í gamial'li lieiigu. í einstök
um tilfellum er vitað um leigu
,taka, er 1-aigðu 'af íbúðum
þeim, sem- þeir bafa á leiigu, að
þedir okrai á því húsnæði, em tii
fellin eru svo sárafá, miðað við
binia okrandi ieigendur, iað það
er aiffieinisi eins og dropi í hafið.
ÞaS er því harlia bágborin
fr.£irrjrr.r-staða af hálfu húseig-
en-dia hér í bæmum, að leigja sér
dýrt húsnæði til fuindahailda uim
húsaledgulögin oig látia aðrar
ejijns siamþykktir ffá sér fara
og raun ber vitin-i. Skulu þær
raú riaktar að nokkru lið fyrir
Idð, sv-o að ég 'geti verið örugg-
’ ur um að fccmiast á svarta Idst-
1 ann, iem áður getur.:
1) ..að Iögin voru í upphafi
i aðeins sett sem ófriðarráðstöf-
un.“
i Þessi stiaiðhæfing er, til að
byrja m-eð, helher ósanniindi.
Húsaileiigulögin voiru upphaf-
■lega seitt tiil varnar leiguitökum
um hækkun og brottrekstur aif
hálf-u leigusala vor.ið 1939,
felld inin í lög.uim genigissfcrán
ingu og ráðsta.fianir í því sam-
bandii, ein þá var emginm ófrið-
ur skollir.n á. Það ier því eng-
in furðia, með hliðsjón af slíkri
byrjun hjá blessuðiuim fundar-
miöninum félagsins, að hin önn-
ur atriiði siai'nþykktiardlnin'ar séu
ekki sem a'llra sannsögu'legiust
eða byggð á sem .traustustum
igrundV'elli.
2) „að lögin hafa aldrei náð
þeim tilgangi, sem þeim var í
upphafi ætlað; að bæta úr hús
næðisvandræðum.“ Það er nú
það. I fyrsta lagi voru lögin í
upphafi aldrei s'ett tiiíl þess að
bæita úr hús'næðisV'andræðum,
eins og áður er saigt, því að
þeigar þa-u -voru s-ett var fre-kar
of mikið heldur en of líitdð íbúð
arhúsnæði hér í bænum. Hitt
-er svo annað' mál, að viöbætur
h-afa S'íðain verið settar við lög
in, s'em átt hafa að eiga þaran
tilgainig í sér fóiginn að bæta
úr vandræðu'nium, og staðhæfi
ég, að í mijö-g mörgum tilíelíl-
uim, -að ég 'segi ekk-i í fliestum,
hafa lögin r.áð þessiuimi tilgangi
síraum. Væru hér á ferðinini
menn af hálfu húsieágenda í
Reykjiavík, siem miælandi væri
við á vienjuilega borgana!lega
vísui, þá miuindi ég benda þeim
á, að einhverstaiffÍHir kyr.ind ef til
vill að ve"'*ia va-rt v-ið þær oa:
2000 — tvö þúsund — fjöl-
fkvidur. s'cim sagt hef’ijj verið
upn, en sem hafa verið kyrr-
settar samkvæmt ákvæðium
lagianna. Binhverjumi dýtti ef
'til viilil' í huig að segja, að íbúðiir
tveggja þúsund fjöl—
skyldnia myndu þá halfa kioimiið
að nO'tum öðrium fjölskyldlum.
En miáliið li.ggur ekki svona
hiedinnt við. í ald'flestumi tilfell-
um hefði húsnæði hað, siemi hér
um ræðir ekki' verið lei'gt út aft
ur til húsmæðisla'U'sra, heldur
ýmisit tekið til eigin afnota,
vegraa bættirar fjárhagS'afkomu
effia fyrir börn og venzlafólk
hú'sieá'gienda, sem rýmra þurftu
um sig, il'íika vegn.a bættrar af-
feomu, en hafa orðdð, mieð aðf-
stoð húsaleiguiaganna, að gjöra
S'é:r iþiað’ að góðú að búia raakfcuð
brönigt, og 'hafa þó í öllum' til-
fie'ilum al'gjörflega sómasiamlegt
að ég s-egi ekk:i fullnógt hús-
næði til afn'ota. — í öðru lagi
hefdr oft á tíðum verið um
hreiraræktaðia pendngaigræðigi að
ræð'a og hún legið till grund-
valllar fyri-r uippsiögnun til leigu
tatoa;. Húsieigend'Uim þótrtd vita-
sfcuild hairt, að bei.r skyldu efcki
geta liocgað við íleigutiaka sínia
og leiiet siíðan íbúðirnar þrefalt
eða fjórfalt hærra verði en áð
ur, þar seim- vitiað var ef til
vi'll uim nágranna þeirra Pétur
eða Fiáii, sem Iiedgutaki fiutti
frá í nýtit hús eða fcannske úr
bænum. að þeir hinir sömu
gátu svo leigt íbúðdrmar aft-ur
fýrir miairgfalt veirð. Þegar ekki
váir hægt að losna við leigutaka
■með góðu móti, v-ar h-afdð á þá
taugastríð, bóks-ta.flega ofsókm-
d.r og gæti ég mefnt hundruð
dæmii mái'i' mínu til siöninunar.
Ein að'fierðin var t. d. neitun á
þvd að tafca við lieigulgreiðsilum
o.e miun Landsbankinni og Póst-
húsið hér geta gefið uipp tófcn
rænar töiur um þá ledigutakai,
-sietm O'tiðið 'h-afa -að leita á náðir
'þessiaria aðilja um fyrirgreiðslu
á því að koma ledjguigredðsílurn
frá sér. Svoraa mætti lengi
tielja.
3) , að lögin hafa þvert á móti
beint og óbeint, stuðlað að hús
næðisskorti, fyrst og freimst
hér í bæ.“ Það væri' sannarlega
gamian að heyra rök húsieig-
enda fyrir þessari staðhæfiragu.
Húsnæ-ðissfeorturinn hér í bæn
um miun, að dómi 'aHra skyni-
boriinnia manna, s-tafia aðallega
af tveinnu: Aðstrieymi fóilksi í
bæáínn, sem húsiaileiigulögin
sietja einmitt strangar skorður
við og þótt þesisiuimi hiluta
þeirra hafii veriið slæliegia firam-
fyl’gt, þá er varla hægt að
áfieOJast lögin eð-a- löggjafann
fyrir það.
í öðru lajgi vegna skortsi á
byggingiarefnd og sérfróðúm
miönnum til byggingiafra'mi-
kvæmdá. Hvoruigt þessiara
vandkvæða geta miögulega ver
;i'ð að toeinna húsialeiiguiliögu'num.
í þriðjia dagi verðúr auðvitað' að
.tieljlai afskiptalieysii1 og sofanda-
hátt ríki's- og bæjaryfiirvalda í
byggingiamlá'luiraum einia aðállá-
st'æðuraa til þesis1 hörmu'lega á-
stanids, sem nú ríkir á þeissu
sivdiði. En hvemið húsaleigulöig
in hafla átt að faira að því alð
‘Stuðil'a beiint og óbeint að þeimi
húsnæðis'viandræiðum', siem mú
eru hór, það fæ ég ekki skilið
og býst ég við að svo um fleiri.
4) hefir verið tiekdið til athug
uniar hér að fraimiain.
5) að lögin skapa í sífellt rík
ari mæli gífurlegt ósamræmi í
kjörum Ieigutaka.“ Þarraa kem-
uir loksins eitt atirdlði, sem segja
má, að miegi til siarans vegar
færa. Ektoi er 'því þó þann veg
farið, að liögin stoapi slíkt, heid
ur mætti orða það svo, að Iög-
gjafáiran hafi hér sýnt vítaivert
lafskiptaíeysi af því ófremdar-
ástand'i, sem ríkir og ríkt hefir
á þeisisu sviði. Meiniing hátt-
Virtra húseigendai miuindii víist
F.U.J.
F.XftS,
FélagsstarfÍS:
Sameiginlegur fundnr
hjá starfshópum F.
U. J. verður haldinK
mánudaginn 12. nóv.
n.k. kl. 8,30 í skri£
stofu f '%'rsins.
Áríðandi að allir þátttak-
endur mæti!
STJÓRNIN.
sitj órn, og að í þær hefði verið
ráðizt fyrir ilöngu, ef hanni hefði
baft þar me,i'rihluta.
En svo va;r það ýmdisliegt, semi
Bjarinii Benedktsison ók fraim hjá
með bla'ffíaimienninia, en ár-eið-
anlega befði getað orðið lær-
dóims'rfkt fýriir þá, engu! síðúr
en það, sem þeir fengu að sjá.
Borgarstjóriinn gætti þess tii
dæmis vel, að ekki væri' stað-
raæmzt við hermjannas'kálana,
þar sem 1500 Reykvíkilnjgar,
þar af um 650 þöm og ungling-
ar iranan sextán ána, verða nú
að hínaisf við fcúida, vosbúð og
hvers konar skorf, í húsakyn.n'-
uim, sem ekki eru mönnum
bjóðandi. Þar er þó athyglis-
verð mynd af því, hviernig í-
hialdið hefur stjórnað Reykja-
vík á mestu veltiáruinum, s-em
yfir hairaa hafa gangið. Og þó að
,,brag«ahverfin“ verði árei'ðan-
lega ekiki höfð til sýniis1 fyrir
bæjarstjórnarkosningarnar í
vetur, munu Reykvíkingar á-
réiðanilega ekki gleymia þeim,
þegar þeir verða toaiilaðir að
kjöriborðirau.
veira sú, a'ð það isé ósajmræmá a®
þeir, sem sitja í gamialli led'gu,
eins og þiað er fcallað, þ e. menjm,
sem hafa búsnæði á ledigu í fyr
áristríðshúsum, þurfa ef til viil
'ekki að greiða raema þriðja part
af 'þeirri ieigu, siem menn í ný
byggðíum húsum þurfa að irun®
-af heindi, fyrir jíafnstóra íbúð.
Það er siatt, að þarnia gætilr
fylíl'Stia ósiamræ'mis, en hitt er
-aramaö mál, að fyriir því ber
eigendum gamáll'a, eða fyrárr
sfríðshúsia, á engan hátt samf
bærileg léiga fyrir útleigt hús-
næði og þedm, sem orðið hafa
að bygigja hús sín á þeim tíma,
þegair allt var fimmfa.lt hærra
verði fceypt. Því þetta ógur-
lega ósamræmi, sem blessaðir
edgienidur .fyrirstríðshúsanna
eru alltaf að kvairta uindiam, þ.
e. sfcerðing á frelsi þeirra til!
þesis að okra, eins og þieim gott
þykir, er nú ekki þjóðféla'gs-
hættulleigra en þáð, að ef þeinS
værui gefraar frjálsar henduir
'Uim upphæð leiigunnar í húsium
sínum, fullyrði ég að vísitaílant
mundi hækka um 3 — 5 stig.
Hvað er það eigimlegta, sem
þesisir mienn eru alltaf að kvarta
umdan? í raun og samniledkia
©kfcert ainnað en það, að heppni'
þeinra eða eigum við að toallat
það úfsjóniansemi, að því leytf
að hafa fest fcaup á eðia eignast
húskofa á'ðiur en strfðiiö skali á,
skuli ektoi vera verðLauinuð
með því að leyfa þ'eim að taka
Framlhald á 6. síðu.
Mwmmmmmmnmmmmmmmmmmrnmmm
JUMW

ORGUNBLAÐIÐ í gær
flytuir þýdda grein' um á-
■stiandið í Póliliandi, þar sem
þainngi er kiomiizt að orði:
„Nýtt myrkurtímabil er hafið
fyrir flestar þjóðir í Austur-Ev-
rópu. Lög, regla, siamgöngur —
allt, sem áður þótti nauðsynlegt í
siðuðum 'þjóð'félögum, er horfið.
En hv.ergi er myrkrið jafnsvart
og í Póllandi. í síðustu viku birtist
lörlitil glæta um ástandið í land-
inu, samkvæmt pólskum og rúss-
neskum heimildum.
Rússar tilkynntu, að úrvalsh'er-
lið yrði sent til seytján fy,lkja-
höfuðiborga í lanidiiniu. Pó.lverjiar
viðurkenndu, að hópar ræningja
og smáflokkar agalausra her-
manna“ úr rauða hernum, væru
„plága á borgaralega íbúa lands-
in,s“, Ráðherrar í %briáðaJbirgða-
stjórninni, sem studd er af Rúss-
um, gengu lengra en þetta í einka-
isamt'ölum. Þ-eir sögðu, að agaleysi
rússneskra hermanna, sem væru
á leið heim til sín, hefði aldrei
verið jafn slæmt og einmitt nú.
Hermenn úr fastahiernum rúss-
neska hafa gerzt liðhlaupar og
ræna og rupla í sveitum Póllands.
Ukrainumenn og Rússar, sem voru
í þýzka hernum, hafa margir
sloppið úr fangabúðum. Þeir hafa
korruizt til Pó'llarads og hafa geng-
ið í lið með ræningjunum.
Rússar hafa þegar tekið þús-
undir rússneskra hermanna af lífi,
Nýjar leiðir hafa verið teknar upj
til flutnings á hermöinnum rauðs
hersins til. Rússlands, til ,þess a?
forðast stórborgirnar.
Komið hefur verið upp sameig-
inlegu lö'gregluliði Rússa og Pól-
verja til þess að hafa hendur :
’hári liðhlaupa, -en þ-essi Jögreglí
hagar sér oft ekki betur en ræn-
ingjarnir, Hermeran úr rauði
hernum í hafnarbæjunum vii
Eystrasalt, Danzig, Hela og Gdynii
ræ-na skipshafnir skipa, jafnvé
erle-ndar skipshafnir.
Pólski frelsisherinn iberst eiu
gegn oki kommúnismans í laimdinn
og baráttan fer harðraanidi- mei
hverjum degi. Frelsisheriran fe:
huldu höfði og verður að rært
sér mat og öðrum lífsnauðsynjura
Frelsisherinn lítur á Varsjárstjóm
ina sem quislinga. Fleiri og flei'T
ganga í lið með frelsishemum. Eii
getgáta hefur komið fram um þaí
• að það sé ekki nema 10% af þjóð
* inni, sem styðji stjórnína.“
Slík -eíTiu þau viðhorf, sen
fcoanjið h.afa til sögiu í Póilaind
eftiir að „au-stræna ilýðræðið'
varð þar aíKs ráðandi.