Tíminn - 07.05.1964, Síða 7

Ævar Jóhannesson:
ÓGLEY
ÆTURGISTING
Flugvélin klýfur loftið og
stefnir í átt til Vestmannaeyja.
Á stöku stað sést til jarðar
gegnum skýjaþykknið og brátt
erum við stödd yfir Þorláks-
höfn og framundan blasir úfið
Atlantshafið við. Hvít rönd
kemur fram í flæðarmálinu,
þar sem aldan brotnar á strönd
inni. „Ekki lítur álitlega út
með lendingu í dag“, segi ég
og sný mér að ferðafélaga
mínum, Ósvaldi Knudsen, sem
situr við hlið mér í flugvél-
inní.
„Það sýnist vera töluverð
alda“, segir harin, „en kannski
er hann að ganga þetta niður“.
Sjórinn hverfur nú sýnum
um stund og ekkert rýfur þögn
ina nema þægilegt malið í
hreyflum vélarinnar. Smám
saman rofar til aftur og fram
undan liggur Vestmannaeyja-
klasinn. Til hægri blasir
Surtsey, fvrirheitna landið,
við. Upp af henni leggur dauf-
an ljósleitan reyk, sem að of-
an rennur saman við grátt
skýjaþykknið, sem þekur allt
loftið.
Augu okkar renna frá eynni
niður á hafflötinn og þaðan
upp í flæðarmálið. Engin hvít
rönd er sjáanleg. Aðeins dökk-
ur flötur eyjarinnar og grá-
blátt hafið.
Surtsey er há og tignarleg.
Hún er nú orðin næststærst
af Vestmannaeyjunum. Aðeins
Heimaey er stærri. Vélin lækk
ar nú flugið og tekur stóran
boga yfir Heimaey. Hugurinn
bregður á leik og er allt í einu
kominn nokkur þúsund ár aft-
ur í tímann. Hvítir gufubólstr-
ar stíga upp úr haffletinum á
nokkrum stöðum. Neðst í þeim
rísa dökkir vendir. Þeir hækka
og lækka, lögun þeirra breyt-
ist. Stundum er eins og risa-
vaxnir sveppir standi upp úr
sjónum, svo gliðnar hatturinn
i sundur og það er eins og
þegar blómkróna opnast eitt
andartak, en svo leysist allt
þetta upp og eftir stendur
tröllaukið svart grenitré. Grein-
ar þess sveiflast eins og fyrir
stormi, þykkur gufumökknr
byrgir þá útsýnina og allt í
einu breytir allt um svip.
Svart eyland rís úr hafinu.
Dökkir ávalir tindar með lægð-
um á milli. Allt í einu er eins
og jörðin opnist. Glóandi eim-
yrja skýzt upp í loftið. Síðan
fellur hún niður aftur og breið
ist yfir umhverfið. Hún brýzt
yfir hvað sem fyrir er. Smá
lægðir fyllast og áður en var-
ir steypist glóandi hraunelfan
í hafið. Þykkir, hvítir gufu-
bólstrar stíga til himins og áð-
ur en varir hverfur landið sjón-
um.
Og enn breytist sviðið.
Beljandi úthafsaldan lemur
við klettótta strönd. Hægt og
hægt molar hún dýpra og
dýpra inn í bergið. Stundum
grefur hún stóra hella, sem
síðan hrynja saman og alltaf
nær hún lengra og lengra inn
í landið. Áður en varir rísa
há og brött strandberg, þar
sem áður voru ávalar hlíðar.
Og stormurinn æsist og allt
hverfur í brimrótið. Og sjá:
Fyrir neðan blasir við fagur-
græn eyja. Sólin skín og það er
vorilmur í lofti. Björgin eru
þakin fugli og birkikjarr þekur
sléttlendið. Allt í einu heyrast
þungar drunur. Löng rifa
myndast í jarðskorpuna og
upp um hana vellur glóandi
hraun. Það flæðir yfir allt, sem
fyrir verður. Brátt hleðst upp
lágt fjall, þar sem sprungan
myndaðist og síðan hverfur
allt í dökkan reyk.
Ég hrekk upp af hugrenn-
ingum mínum við það, að fé-
lagi minn losar af sér beltið og
stendur á fætur. Vélin er lent
í Vestmannaeyjum.
Báturinn skríður út á fullri
ferð og fyrir stafni er Surtsey.
Við lögðum af stað frá Vest-
mannaeyjum rúmlega 1,30 á
vélbátnum Haraldi. Skipstjór-
inn, Gústaf Sigurjónsson, hefur
farið fleiri ferðir til Surtseyj-
ar á þessum bát en nokkur
annar, enda kannast flestir við
nafn bátsins Haralds úr frétt-
nm blaða og útvarps. Auk skip
stjóra eru á bátnum Ólafur
Þórðarson, vélstjóri, og Alex-
ander Helgason háseti. Allt eru
þetta þrautreyndir menn og
færir í flestan sjó.
f Vestmannaeyjum slógust í
för með okkur Sigurgeir Jónas-
son, starfsmaður Flugfélags ís-
lands og Atli Ásmundsson úr
Vestmannaeyjum.
Við nálgumst strönd eyjar-
innar óðfluga og nú fara að
koma í ljós ýmislega lagaðar
hæðir og lægðir á þeirri hlið,
sem að okkur snýr. Daginn
áður hafði Haraldur sett í land
nokkra útlendinga, sem höfðu
dvalið þar um nóttina. Þeir
höfðu slegið tjöldum um nótt-
ina og er þeir sáu til ferða okk
ar lögðu þeir leið sína niður
í fjöru til að taka á móti okk-
ur. Þegar um það bil 50 m.
voru eftir í land var útblásinn
gúmmíbáturinn, sem beið á
þilfarinu, settur í sjóinn.
Gústaf skipstjóri hafði ákveð
ið að ganga með okkur í land
og fór hann fyrstur út í gúmmí
bátinn og tók á móti farangri
okkar. Síðan komum við á eft-
ir og því næst var róið í land.
Lognaldan gjálfraði mjúklega
við dökkan sandinn, þegar bát-
urinn kenndi grunns og við
stukkum hver af öðrum í land.
Síðan var báturinn dreginn á
þurrt land og farangurinn tek-
inn úr honum. Þá tóku menn
upp myndavélar sínar og Ós-
valdur byrjaði að kvikmynda.
Útlendingarnir fögnuðu okkur
og létu vel yfir dvöl sinni á
eynni.
Þegar gengið hafði verið frá
farangrinum til bráðabirgða,
var farið að hugsa til fjall-
göngu. Fyrir ofan breiða slétta
sandfjöru úr dökkum, fínum
lítið eitt gjallkenndum sandi,
tekur við eyjan sjálf, sem að
norðan rís beint upp úr fjör-
unni með 45 gráðu halla og
sums staðar brattara, þar sem
sjórinn hefur brotið úr henni
og er þar sums staðar nærrí
þverhnípi. Víða að austan tek-
ur við af fjörunni brattur sjáv-
arkambur og uppi á honum
nokkurt sléttlendi. Þar er all-
stórt stöðuvatn, sem ekki sér
til botns í, sennilega er það
leifar af gíg eða gígaröð sem
gosið hefur á fyrstu mánuðum
gossins. Þar ofan við tekur við
brött fjallshlíð, allt upp á brún.
Við efstu brún fjallsins teygir
sig mógrá reykjarsúla til him-
ins.
Við leggjum strax á bratt-
ann og göngum í halarófu ská-
hallt upp hlíðina. Fjallið er
að mestu gert úr fremur laus-
um leirblöndnum sandi, sem
fæturnir marka alldjúp spor í,
þegar gengið er eftir. Á stöku
stað sér í allstóra steinhnull-
unga, sem Surtur hefur skyrpt
út úr sér einhvern tíma, þegar
vel hefur legið á honum í vet-
ur. Sumir þessir steinar eru
gjallkenndir en aðrir eru úr
þéttu basalti og sumir sýnast
eins og veðraðir eða vatns-
núnir líkt og grjót, sem finnst
í árfarvegum.
Förin upp fjallið er allerfið
fyrir þá, sem óvanir eru göngu
lagi en allir komast þó slysa-
Framhald á bls. 8
Þann 29. apiríl, síðast liðinn, fóru tveir menn héðan úr Reykjavík út
í Surtsey og dvðldu þar næturlangt. Þessir menn voru Ósvaldur Knud-
sen, kvikmyndatökumaður og Ævar Jóhannesson, myndatökumaður í
Geisla s.f.
Ævar hefur skrifað þessa grein sérstaklega fyrir Tímann.

T (MI N N, fimmtudaglnn 7. maf 1964
/
t
i